Murodiya masjidi (Adirna)

Muradiya masjidi (turkcha: Muradiye Camii) – Turkiyaning Adirna shahrida XV asr Usmoniylar davrida qurilgan masjid. Bino mehrob va namozxona devorlarini bezab turgan koshinlari bilan ajralib turadi.

Qurilishi va meʼmorchiligi

Kichik masjid sulton Murod II topshirigʻiga binoan 1435—1436-yillarda qurib bitkazilgan. Bino dastlab Mavlaviy darvishlar majmuasining bir qismini tashkil etgan, ammo keyinchalik masjidga aylantirilgan. Majmua oshxona (imaret) va boshlangʻich maktab (maktabxona)ni oʻz ichiga olgan, ammo bu binolar bugungi kunga qadar saqlanib qolmagan. Masjidning qurilish rejasi T shaklida boʻlib, besh qatorli ayvon va har ikkala tomonida gumbazli xonalar joylashgan kirish zaliga ega. Namozxona kirish zalidan mustahkam kamar bilan ajratilgan. Bino zilzilalar natijasida zarar koʻrgan va bir necha bor kapital taʼmirdan oʻtgan. Yagona tosh minora ham bir necha marta qayta qurilgan boʻlib, uning hozirgi koʻrinishi 1957-yilda shakllangan.

Friz

Namozxona uch devor boʻylab joylashgan kafelli friz va ikkita deraza orasiga oʻrnatilgan yirik kafelli mehrob bilan bezatilgan. Friz sakkiz qatorli, olti burchakli, koʻk va oq koshinlardan iborat. Plitkalarning bir qismi 2001-yilda oʻgʻirlangan va boʻshliqlar gips bilan toʻldirilgan. Turli xil naqshlar tartibsiz joylashtirilgan boʻlib, aksariyat hollarda XIV asrning boshlarida Yuan sulolasi davrida ishlab chiqarilgan xitoy koʻk-oq chinni uslubidan ilhomlanib yaratilgan. 2001-yilda sodir boʻlgan oʻgʻirlikdan oldin 53 xil dizaynga ega 479 ta plitka bor edi. Ulardan 15 ta dizayn faqat bir marta ishlatilgan boʻlsa, eng koʻp uchraydigan naqsh 54 marta takrorlangan.

Mehrob

Yirik toʻrtburchak shakldagi mehrob qoliplangan polixrom koshinlardan yasalgan. Mehrobning tashqi cavetto qolipida joylashgan yozuv bir tomon boʻylab yuqoriga koʻtarilib, tepa qismni kesib oʻtadi va qarama-qarshi tomonga tushib davom etadi. Bu koshinlar cuerda seca texnikasi asosida yaratilgan boʻlib, undagi oq nasx yozuvlari kobalt koʻk fon bilan kontrast hosil qiladi. Nasx yozuvining ichki qismidan esa sariq rangda, kufiy uslubida yozilgan ikkinchi yozuv oʻtgan. Mehrobning chap tomonidagi baʼzi matnlar oʻng tarafdagi yozuvning oynadagi aksiga oʻxshaydi. Ushbu yozuvlar Qur’on matni (3:32 – 3:35) hamda 1421–1444, 1446–1451-yillarda hukmronlik qilgan sulton Murod II ga bagʻishlangan matnni oʻz ichiga oladi.

Tabriz ustalari

Mehrobning cuerda seca uslubida ishlangan koshinlari Bursada joylashgan Yashil masjid (1419–1421-yillarda qurilgan) mehrobidagi koshinlarga juda oʻxshash. Shu sababli, ushbu koshinlar bir xil ustalar guruhi tomonidan tayyorlangan deb taxmin qilinadi. Bursadagi Yashil masjidning mehrobida hunarmandlar oʻz ishlarini „Tabriz ustalarining mehnati“ deb imzolaganlar.