Pappenheim Cave

Pappenheim-gʻor homon toshida va konglomeratda paydo boʻlgan gʻor boʻlib, u Cserhátda, Bujákda joylashgan. Uning ichidan arxeologik topilmalar topildi.

Tavsifi

Buják ÉNy hududida, Őr-togʻning etagida, Bujáki daryosiga yaqin, aholi hududida joylashgan (endilikda ishlatilmayotgan) homon tosh qazmasida, dengiz sathidan 188 m balandlikda gʻor tabiiy, oval shaklda, 8 m keng, 3,7 m baland, DNy tomon qaragan va gʻorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirishiga ega. Tosh qazmasi Bokori yoʻli va Béke koʻchasi kesishgan joyda joylashgan. Oʻrta miotsen homon toshi va konglomeratda, (qatlamlanish tufayli) yirtilish, qushish, kichiklashish va eriyish natijasida gʻor yaratilgan. Qattiq tosh aniqlanmagan, lekin gʻorda namoyon boʻladigan shakl belgilar bu homon tosh gʻori ham pastda joylashgan boʻshliqning yiriklashishi bilan paydo boʻlganligini koʻrsatadi. Soddaroq, bir qavatli, taxminan ellips shaklidagi kesimga ega gʻor boʻlib, uning asosiy kesim turi ellips kesimidir.

Unda qatlam yuzalari va qadimgi qoldiqlar koʻrinadi. Qadimgi qoldiqlarni oʻsimlik qoldiqlari tashkil etadi, ular bir dona yogʻochli homon tosh qatlamida uchraydi. Shiftni bir necha joyda qatlam plastinkalari tekisligi tashkil etadi. Tosh katta miqdorda aniq koʻrinadigan oʻsimlik qoldiqlarini oʻz ichiga oladi. Gʻorda andezit ham paydo boʻladi. Gʻor oxirida katta bir tosh yotoq mavjud. Laza va poroz tosh hozir ham yirtiladi, eriydi, natijada taglikni qalin qoplagan qum va por boʻladi. Kirish yaqinida, shuningdek, qazish devorining baʼzi qismlarida, yumshoq homon toshning bir qismi kichik, trubachali boʻshliqlar bilan zich joylashgan. Boʻshliqlarni ehtimol bir membranali qanotli hayvonning organizmlari yaratgan. Gʻorga kirish uchun ruxsat shart emas. Koʻcha kiyimida, oson koʻrish mumkin.

Oʻng tomondagi falbada kilenc qatlam ajratib koʻrsatilgan. Gʻoradan topilgan paleofaunistika topilmalarining ahamiyati asosan shundanki, ular qumli muhitdan topilgan va ohaktosh gʻoradan emas.

Tosh qazib olish joyining eski egasi, Pappenheim Szikfrid, boshqa manbaga koʻra Pappenheim Siegfried nomidan olingan. 1989‑yilda gʻoraga birinchi marta Pappenheim‑gʻor nomi berilgan. Gʻora adabiyotida Bujáki‑hasadékbarlang (Kordos 1984) va Bujáki hasadék‑gʻor (Bertalan 1976) nomlari ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1932‑yilda Matolay Tibor bir qismni toʻldirishdan barcha paleofaunistika topilmalarni yigʻib, ularni Magyar Természettudományi Múzeumba topshirdi. 1959‑yilgi Természettudományi Múzeum Yilnomida gʻoraning eski qism toʻldirishidan yuqori pleistosen–óholosen suyak qoldiqlari aniqlanganligi yozilgan. 747 suyak va suyak boʻlaklaridan 20 tur aniqlangan. Qoldiqlar orasida qorqush, qargʻash, qizil toshbaqa, oʻrmon sichqoni va sibir poʻchoq qoldiqlari ham bor.

1976‑yilda yakunlangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada, Bujáki hasadék‑gʻor Cserhátda, Bujákda joylashganligi aytilgan. Buják yonidagi Pappenheim‑féle tosh konida gʻoraning kirish joyi va gʻora gorizontal ajralish qatlamlari boʻylab hosil boʻlgan yoriq joylashgan. Qoʻlyozmaning gʻora boʻlimi 1 ta tadqiqot asosida yozilgan.

1983‑yilda nashr etilgan tadqiqotga koʻra, Börzsöny, Cserhát va Mátra hududlarida bujaki yoriq toʻldirishi va Függő‑kői‑gʻorning yuqori pleistosen fauna faqat maʼlum boʻlgan. Bujaki yoriq toʻldirishi faunasi kambagʻal. 1984‑yilda nashr etilgan “Magyarország barlangjai” nomli kitobning mamlakat boʻylab gʻorlar roʻyxatida Börzsöny‑Cserhát‑Karancs gʻorlari orasida Bujáki‑hasadékbarlang nomi bilan gʻor keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda, “Magyarország barlangjainak földrajzi elhelyezkedését áttekintő térképen” gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Alba Regia Barlangkutató Csoport 1988‑yilgi yillik kitobida qisqacha tasvirlangan. Tasvirga koʻra, masalan, bujaki maslahatchi raisi va nafaqaga chiqqan oʻrmonchi ham bu haqda eshitmagan.

1989‑yil 21‑oktabrda Eszterhás István va Gönczöl Imre gʻorni topishdi, tekshirishdi va oʻlchashdi. Oʻrganish natijasida Eszterhás István asosiy reja gʻor xaritasini, uzunlik kesimi gʻor xaritasini va kesma gʻor xaritasini tuzdi. Gʻor xarita varagʻida ikki joylashuv chizigʻi ham keltirilgan, u yerda gʻorning joyi va gʻor xarita varagʻiga koʻra 11,5 metr uzunlikda hamda 4,7 metr balandlikda koʻrsatilgan. Alba Regia Barlangkutató Csoport 1989‑yilgi yillik kitobiga gʻor xarita varagʻi, bir joylashuv chizigʻi, toʻrt foto va gʻorning batafsil tavsifi kiritilgan.

Eszterhás István "Magyarország nemkarsztos barlangjainak listája" nomli, 1989‑yilda tayyorlangan qoʻlyozmasida, Cserhát togʻlarida, 5223‑sonli gʻoyat katastr maydonida, Bujákda joylashgan Pappenheim‑gʻorning boshqa nomi Bujáki‑hasadék‑gʻor deb yozilgan. Qum toshida shakllangan gʻor 11,5 m uzunlikda va 2,8 m balandlikda. Cserhát togʻlarida karszt toshida paydo boʻlmagan 9 gʻordaning biri. Roʻyxatda, 1989‑yil oxirigacha maʼlum boʻlgan, Vengriyada karszt toshida shakllanmagan, yaratilgan 220 obʼekt (203 gʻor va 17 sunʼiy boʻshliq) zikr etilgan. Vengriyada 21 gʻor qum toshida paydo boʻlgan. Tuzilishga koʻra, Kordos László 1984‑yilda nashr etgan gʻor roʻyxatida, karszt toshida yaratilmagan 119 ta gʻor ham keltirilgan.