Sárkányfürdő Cave

Sárkányfürdő-gʻor Cserhát togʻlarida, Ecseg tashqarisida joylashgan. Erozion manbali boʻshliq gʻor emas, chunki yopiq boʻlimiga perpendikulyar kengayishi 2 metrga yetmaydi.

Tavsifi

Boʻshliq Nyugati-Cserhátda joylashgan Bézma–Tepke togʻ guruhida, Magas-togʻ (balandligi 392 m) va Közép-togʻ (balandligi 413 m) ni bir-biridan ajratib turuvchi Cserkúti-daryo (boshqa nomi Egres-daryo) vodiyida, 5223-sonli gʻor katastr maydonida joylashgan. Ecseg chetida, aholi punktidan shimoli‑sharqqa 3 km masofada, Cserkúti-daryo vodiyida joylashgan. Bu vodiyda oqimdan oʻtadigan avtomobil yoʻli daryoning qarama‑qarshi tomoniga olib boruvchi yoʻlga yaqin joyda joylashgan. Ecseg markazidan Zsunyi-daryo vodiyidan oʻtadigan, koʻk + belgili turistik yoʻl orqali, shimolga qarab yoʻnaladi. Turistik yoʻlda Ribártanyagacha (Szigethi arxoni) yetib, keyin turistik yoʻldan chapga (shimoli‑sharqqa) tushib, Cserkúti vodiyiga olib boruvchi avtomobil yoʻliga chiqish kerak. Avtomobil yoʻli Magas-togʻ tomonining pastki qismidan boshlanadi va Ribártanyadan taxminan 2 km uzoqlikda vaqtinchalik daryoning qarama‑qarshi qirgʻogʻiga, Közép-togʻ tomoniga kesib oʻtadi. Toʻgʻridan‑toʻgʻri shu yerda, qattiq daryo botqogʻida, taxminan 240 m balandlikda boʻshliq joylashgan.

Cserkúti-patak togʻli vodiyining bir meandri, vodiy vodiyining Közép-hegy tomonidagi tomonida bu gʻoya joylashgan. DNy-ga qaragan 2,3 m kenglikda va 1,65 m balandlikda gʻoya kirish yoʻli. Gʻoya ichkariga qiyiq bir xonadan iborat boʻlib, uning tutuvchi (tomon devorlari va shiftini tashkil etuvchi) tosh tarkibi zich (ipakda turuvchi) augitandzittir. Pastki qismida tosh boʻlakli, loyli qoldiq mavjud. Vaqti-vaqti bilan vodiy vodiy suvni gʻoyaga olib keladi, keyin aylanuvchi suv xonadan chiqib oqim yoʻnalishiga davom etadi. Hozirgi kunda ham vodiyning yon tomondan eroziyasi xonani kengaytiradi. Gʻoya devorida (kirechli qoldiq shaklida) suv sathining izi yaxshi koʻrinadi. Chunki vodiy (gʻarovli oraliqlarda oqib oʻtsa ham) nisbatan yuqori kirech tarkibiga ega. Atrofni dogʻli lajtak kirechi tufayli kirech tarkibi yuqori. Bu kichik, burma, kulrang kirech shakllari faqat devorning muntazam suv ostida boʻladigan qismida hosil boʻlgan. Yuqorida qoplamasiz, qorongʻi ipakli andezit koʻrinadi.

1988‑yilda birinchi marta Sárkányfürdő‑barlang deb nomlangan gʻoya adabiyotida paydo boʻldi.

Kuzatish tarixi

Alba Regia Gʻoyalar Tadqiqot Guruhining 1988‑yilgi yillik kitobida, Sárkányfürdő‑barlang hali nashrda koʻrsatilmaganligi yozilgan. Ribár Balázs, mahalliy aholidan (Ecseg, Ribártanya, boshqa nomi Szigethi melomi) yoʻriqnoma asosida Eszterhás Istvánlar gʻoyani topdilar, uning nomini ham Ribár Balázsdandan eshitganlar. Demak, atrofdagi odamlar ilgari ham bilishgan, lekin hech qanday professional yoki maʼlumot beruvchi (turistik) yozuvlarda tilga olinmagan. Gʻoya deyarli minimal gʻoya oʻlchamidan oshadi, chunki uzunligi 2,05 m. Kengligi ham shunga oʻxshash, balandligi kirishdan boshlab bosqichma‑bosqich 80 sm‑gacha pasayadi. Xonaning devorida Beraeodes minutus ariq uyalar mavjud. Ariq uyalar 6–8 mm oʻlchamda. Joyning batafsil morfologik kuzatuvi asosida Alba Regia Gʻoyalar Tadqiqot Guruhining aʼzolari gʻoya vaqtinchalik vodiy yon tomondan eroziyasi natijasida paydo boʻlganligini, aniqrogʻi bu gʻoyaning oxirgi (hozirgi kunda ham faol) bosqichi ekanligini aniqladilar. Biroq, gʻoya boshqa tarzda shakllangan kichikroq gʻoyadan rivojlangan boʻlishi ham ehtimol.

Gʻor, chunki patak daryosi qirgʻogʻida joylashgan, suv oqmayotganda ham juda nam, gidrologik faol davrda esa uchdan biriga, yarmigacha suv toʻldiradi. Gʻorning shiftida bir necha chivinlar koʻrildi, ohaktosh devorga esa koʻp boʻsh tegz qurilishi yopishgan. Pastki qismlarda, gʻor tubidagi toshlarda Stenophylax stellatus tegzlari Eszterhás Istvánlar tomonidan kuzatildi. Bu tegzlar katta, 2–3 sm lik tosh boʻlaklaridan qurilgan. Gʻorda suv boʻlmaganda, yordamchi asbob ishlatmasdan kichik, mahalliy ahamiyatli boʻlimni koʻrish mumkin.

Qoʻlyozmaga Sárkányfürdő-gʻori (Ecseg, Cserkúti‑völgy, 240 m tszf.) asosiy reja xaritasi, kesma xaritasi va gʻor kirish joyining kesma xaritasi kiritilgan. Asosiy reja xaritasida kesma va kirish kesmasining gʻordagi joylashuvi koʻrinadi. Kesma xaritasida kirish kesmasining gʻordagi joylashuvi koʻrinadi. Kirish kesmasi xaritasida kesmaning gʻordagi joylashuvi kuzatiladi. Xaritalar 1:50 masshtabda gʻorni tasvirlaydi. Xarita plakasida (asosiy reja xaritasidan foydalanish uchun) E‑yoʻnalish belgilangan. Xarita plakasida Ecsegda joylashgan gʻorlarning geografik joylashuvini koʻrsatadigan joy xaritasi mavjud. Joy xaritasida Sárkányfürdő-gʻorining geografik joylashuvi ham koʻrinadi.

Xaritalar va joylashuv chizmasini Eszterhás István chizgan. Gʻorani xaritalarni tayyorlash uchun Eszterhás István oʻlchamlagan. Oʻlchov 1988‑yil 20‑avgustda boʻlib oʻtgan. Yilnomada Sárkányfürdő-gʻorani koʻrsatadigan qora‑oq fotokopi bor. Fotosuratni Gönczöl Imre yaratgan. Qoʻlyozmaga gʻorada topilgan Beraeodes minutus qamishxonalari koʻrsatilgan qora‑oq fotosurat kiritilgan. Boshqa qora‑oq fotosuratda gʻorada topilgan Stenophylax stellatus qoldiqlari, tosh boʻlaglaridan qurilgan, koʻrsatilgan.

Alba Regia Gʻora Tadqiqot Guruhining 1989‑yil yilnomasida Cserhát togʻ tizmasining karsik gʻoralari va sunʼiy gʻoralari geografik joylashuvini koʻrsatadigan joylashuv chizmasi bor. (Tuzgan: Eszterhás István.) Joylashuv chizmasi Sárkányfürdő-gʻoraning geografik joylashuvini ham tasvirlaydi. Yilnomada Cserhát togʻ tizmasining gʻoralari boʻyicha umumiy maʼlumotlar mavjud, unga koʻra Sárkányfürdő-gʻora (gʻora katastr maydoni: 5223) Ecsegning yagona gʻorasi. Roʻyxatda shuni koʻrish mumkinki, togʻ tizmasida andezitda shakllangan 4 gʻoradan biri 2 m uzunlikda va 1,5 m balandlikda.