Remete-hegyi No 11 Cave

Remete-hegyi 11‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Remete‑shakarga tegishli gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai Tabiatni Saqlash Hududida, Remeteszőlős tashqi hududida, qatʼiy himoyalangan hududda, oʻrmon ichida, Remete‑shakarning sharqiy tomonida, Remete‑togʻning qiyalik va toshli tomonida gʻorning ikki kirish joyi joylashgan. Shakarning oʻrtadagi gʻor darajasida (bu daraja vodiy tekisligidan 70 m balandlikda, 340–350 m balandlikda joylashgan) joylashgan. Kichik gʻor 18 m uzunlikda, 7,5 m vertikal choʻzilgan, 4,5 m chuqur va 3 m baland. Gʻor yoʻli asosiy jihoz bilan yuriladigan gʻorni koʻrish uchun ruxsat kerak emas.

1979‑yilda birinchi marta Remete-hegyi 11‑sonli gʻor deb nomlangan. Gʻor adabiyotda 11‑sonli gʻor (Horváth, Szunyogh 1971) va Remetehegyi 11‑sonli gʻor (Bertalan 1976) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1877‑yilgi Archaeologiai Értesítőda aytilganidek, Magyar Nemzeti Múzeumning qadimiylar boʻlimi noyabr oyida 1 (hayvoniy) past jagʻni, 2 suyak va 3 kulolchani qoʻshdi. Bu topilmalar buda Remetemária yaqinidagi tosh gʻovakdan olinib, Lóczy Lajos muzeyga hadya qilgan. 1904‑yilgi Budapest Régiségeiben aytilganidek, ehtimol Remetemária tosh gʻovaklari qadamli davrda chorvachilik joylari boʻlgan, u yerdan Lóczy Lajos (Régészeti N., 168/1877.) qattiq kulolchalar olib, Magyar Nemzeti Múzeumga topshirdi.

1937‑yilda nurga chiqqan, Jablonkay István tomonidan yozilgan nashrda Remete‑szurdokning chap tomon devorida, daryo qirgʻogʻidan 50 m (yuqori qatlam) va 10 m (pastki qatlam) balandlikda manba gʻorlar joylashgani haqida soʻz bor. Yuqori qatlamda joylashgan Remete‑hegyi‑kőfülkədən kam rivojlangan va yomonroq boʻlgan boshqa, yuqori qatlamda joylashgan manba gʻorlar, gʻorning toʻliq uzunligida kuzatiladi. Agar bir gʻorning eroziya bazasi pastga tushsa, gʻorning suv tizimi ham shunga ergashadi. Bu masalan, suv eski oʻtish‑gʻorni va eski manba gʻorni tark etib, toshning yupqa yoriqlarida pastga tushib, yangi gʻor tizimini shakllantirishi bilan roʻy beradi. Bunday holatda eski gʻorning ostida yangi manba gʻor ochiladi, choʻkkan eroziya bazasining yangi qatlamida. Eski yuqori kirish esa qolgan karst‑breksaga toʻgʻriladi. Remete‑szurdokning chap tomon devorida joylashgan tashlab ketilgan manba gʻorlar bu jarayonning chiroyli misollaridir. Ushbu gʻorlarning eroziya bazasi, gʻorning daryosi boʻlgan, uning qulashidan gʻor yaralgan gʻor edi. Gʻor daryosining eski, boʻlim‑belgisi oʻzgarishidan oldingi balandligini yuqori qatlam gʻorlari koʻrsatadi.

1942‑yilda nashr etilgan, Budapest tarixi nomli kitobda Tompa Ferenc tomonidan yozilgan bobda Rómer Flórisdan keyin Nagy Géza ham Remetemária tosh teshiklaridan qattiq idishlar chiqqanligini, ularning ehtimoliy ravishda silliq tosh davridan kelib chiqqanligini eslatgan. Leél‑Őssy Sándor 1949‑yil 9‑martda Magyar Hidrológiai Társaság yigʻilishida bir maʼruza berdi. Maʼruzasi mavzusi “Hafta‑teshik” edi. Maʼruzada Remete‑szurdokning boshqa gʻorlari ham tilga olindi. Leél‑Őssy Sándor 1949‑yil 9‑novabrda jamiyatning maxsus yigʻilishida bir maʼruza berdi, unda Remete‑szurdok gʻorlarini taqdim etdi.

A Hidrológiai Közlöny 1950‑yilning 3–4‑sonda chop etilgan Leél‑Őssy Sándor tomonidan 1949‑yil 9‑martda berilgan maʼruza matni. Nashr nomi A remetehegyi Hétlyuk‑zsomboly. Tadqiqotda Remete‑hegy hozirda baland joylashgan, lekin allaqachon quruq, yoʻqolib borayotgan manba gʻorlari pliotsen va oʻrta pleistotsen davrida paydo boʻlganligi haqida soʻz bor. (Hét‑lyuk ostidagi gʻora, Remete‑hegyi‑kőfülke va yana bir necha kichik yarim qolgan, shuningdek, yirtilgan gʻorlar, hamda manba boʻshligʻi.) Shundan soʻng, yosh tektonik koʻtarilish va erozion asosning iqlimiy kelib chiqishi tufayli Remete‑hegy karst suv sathining ham pastga tushishi va quruqlashgan gʻorlar yoʻqolib boshladi.

1950‑yil Hidrológiai Közlöny 11–12‑sonda nashr etilgan, Leél‑Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotdan (bu tadqiqot 1949‑yil 9‑novabrda berilgan maʼruzaga asoslanadi) Cholnoky Jenő 1936‑yilda nashr etgan kitobiga koʻra Remete‑szurdok yirtilgan suv ogʻli gʻora ekanligi maʼlum boʻladi. Szurdok yonida joylashgan hozirgi kichik gʻorlar bu yirtilgan eski katta gʻoraning yirtilish natijasida hosil boʻlgan yon gʻorlaridir (gʻora kapturasi). Jablonkay István 1937‑yildagi dissertatsiyasida szurdok karst shakllarining paydo boʻlishini Cholnoky Jenő tasavvur qilgan kelib chiqishi bilan tushuntiradi. Láng Sándor 1948‑yilda chop etgan tadqiqotida hozirgi quruq, baland joylashgan gʻorlar yosh tektonik koʻtarilish va karst suv sathining pasayishi natijasi ekanligi yozilgan. Leél‑Őssy Sándor yozishicha Remete‑hegy yonida, máriaremetei szurdok ustida karst shakllarni asosan gʻorlar tashkil etadi. Bu gʻorlar kichik, quruq va qisqa. Bitta istisno (Remete‑gʻora) bilan hammasi baland vodiy tepasidan yuqorida joylashgan, shuning uchun ham ularning yoshi katta, yoʻqolib borayotgan gʻorlar.

Szurdokning oʻrtadagi gʻor darajasida (bu daraja vodiy tepasidan 70 m balandlikda, 340–350 m balandlikda joylashgan), Remete-hegyi-kőfülke, Remete-hegyi 14‑sonli gʻor va Remete-hegyi 10‑sonli gʻor yonida bir necha kichik, quruq va qisqa, shuningdek, yoriq manba gʻorlar mavjud. Bular bilan ammo batafsil shugʻullanish ortiqcha boʻladi. Albatta, bu yerda mutaxassislik tadqiqoti va qazish ishlari orqali yana bir necha gʻorlarni kashf etish mumkin. Remete-tepadagi suv chiqishlari va yashirin gʻorlar yoʻq, faqat D‑tomoni tomonida bir necha manba gʻorlar va Hét‑lyuk mavjud.