Solymári quarry No 1 Cave

Solymári qazib olish 1‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Budai togʻida, Solymárda, Zsíros togʻida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Solymár markazidan DNy‑ga, deyarli 2 km masofada, keng tanilgan va turist xaritalarida belgilangan Solymári‑ördöglyuk yaqinida, uning asosiy kirish yoʻli ostida joylashgan va endi ishlamaydigan katta tosh koni yonida Solymári qazib olish 1‑sonli gʻor joylashgan. Bu Budai Tabiatni Saqlash Hududida joylashgan. Tosh konining kirishiga nisbatan yaqin, konning sharqiy chetida, bauxitli qoldiq toʻplamining yuqori qismida paydo boʻlgan tosh oʻqishi ichida, 327 m balandlikda (tszf) Solymári qazib olish 1‑sonli gʻorning kirish joyi joylashgan. 1,9 m kenglikda va 0,9 m balandlikda boʻlgan kirish tabiiy xususiyatga ega, gorizontal oʻq yoʻnalishida va uchburchak hamda notekis shaklda.

Yengil yurish bilan, keyin qiyin (toshli) yerda yetib boriladigan gʻor yuqori trias davri dachstein kiremitidan hosil boʻlgan. Erkin koʻrish mumkin boʻlgan gʻor oson yurish mumkin. Gʻorning shakli tosh teshigi xususiyatiga ega. Qiyalik nisbati gorizontal boʻlib, tipik shakli ellipsdir. Gʻorda shar boʻlagʻi, urugʻ koʻzgusi va brekts zona koʻrinadi.

Gʻumbfülke shaklidagi gʻor ichida kam miqdorda minerallar mavjud, faqat nomalum, korroziyalanadigan kaltsit qirgʻoqchalari, noʻxat toshli, montmilchesedett, tuproq, rangsiz tomir toshli qoplamalar kuzatiladi. Qobiq juda singan. Kirish yonida tashqaridan kiruvchi yoriqli yoriq tekisligi joylashgan, bu tufayli gʻorning paydo boʻlishida tektonikaga katta ahamiyat berilgan boʻlishi mumkin. Keyinchalik muzlashli qobiq parchalanishi oʻzgardi. Muzlashli, parchalanish jarayonlari tufayli gʻorning tagi qisman qobiq boʻshligʻi, qisman loyli (kamroq darajada humusli) toʻldiruvchi material bilan qoplanadi. Albatta korroziya, eritilish jarayonlari gʻorning asosiy boʻshliq yaratish omillari boʻlgan. Gʻor ehtimol eski va katta gʻorning qoldigʻi, qolgan qismi hisoblanadi.

Tadqiqot tarixi

1958‑yilda nashr etilgan “Budapesht tabiat tasvirlari” kitobida Jablonkay Pálning 1935‑yilda nashr etilgan kitobida Solymári‑kőfülke ochilishi bilan bir xil darajada, gʻor qazish devorida yana 6–8 ta boshqa ochilish ham koʻrinadi, deyilgan. Láng Sándor shundan keyin ularni qazib chiqqan va boshqa joylarda karst yoʻllarining ochilishlari kuzatiladi, deydi. Jablonkay Pál gʻor qazish devoridagi ochilishlar asosida bu yerda ilgari polje boʻlgan deb oʻylagan. Láng Sándor bu yuzasidan yuzaki shakllar asosida bu imkonsiz, deydi.

1976‑yilda tugallangan, Bertalan Károly tomonidan yozilgan qoʻlyozmada, Solymári togʻkonida, Budai togʻlarida joylashgan Solymár, Sziklás togʻida, hevyu manbai konuslari joylashganligi aytilgan. Bu konuslar Solymári‑dahshatli teshik ostidagi togʻkonida joylashgan. Konuslarni togʻkonni qazib olish orqali topilgan. Qoʻlyozmaning hevyu konuslari boʻlimi ikki adabiy asarga asoslanib yozilgan. 1984‑yilda nashr etilgan “Magyarország barlangjai” kitobining milliy gʻoralar roʻyxatida Budai togʻlar gʻoralari orasida Solymári‑togʻkon hevyu konuslari umumiy nomi keltirilgan. Roʻyxatga muvofiq Dunazug togʻlar gʻoralari geografik joylashuvi 1:500 000 masshtabdagi xaritada koʻrsatilgan, bu teshiklarning geografik joylashuvi ham shu xaritada koʻrinadi.

Gazda Attila gʻorni oʻrganib chiqqan, soʻngra oʻrganish maʼlumotlaridan foydalangan holda, 2004‑yil 19‑iyulda Solymári togʻkon 1‑sonli gʻori (Solymár, 4773‑sonli gʻor katastr birligi) asosiy reja xaritasini, uzunlik kesimi xaritasini va kesishma xaritasini tuzgan. Xaritalar 1:100 masshtabda gʻorni koʻrsatadi. Xarita plitasida sharqiy yoʻnalish (É‑i) belgilangan. Asosiy reja xaritasida gʻordagi uzunlik kesimi va kesishma joylashuvi koʻrish mumkin.

Gazda Attila 2004. avgust 16‑da, Országos Barlangnyilvántartás uchun gʻorax roʻyxat varaqasini yozdi. Roʻyxat varaqasida shunday yozilgan: Solymári kőfejtő 1‑sonli gʻorax Pest viloyatidagi Solymárda, Budai togʻ tizmasida, 4773‑sonli gʻorax kadastr maydonida joylashgan. Gʻorax kirish joyi kőfejtőda, toshga chiqishda, 327 m balandlikda joylashgan. Batafsil oʻlchanilgan gʻorax 2,6 m uzunlikda, 2,6 m gorizontal yoyilishda, 1,4 m vertikal yoyilishda, 1 m balandlikda va 0,4 m chuqurlikda. Kichik oʻzgartirilgan gʻorax mineral chiqindilari deyarli butun. Asosiy qismi bosilgan, chuqurlashtirilgan. Egri Csaba 2004. avgust 25‑da, Országos Barlangnyilvántartás uchun gʻorax fotosurat hujjatini tayyorladi.