Esztergomi Vár-hegy Walled Cave

Esztergomi Vár-hegyin divarla örtülmüş boşluğu, Dună–Ipoly Milli Parkında yerləşən Visegrádi dağlarında tapılan mağaralardan biridir.

Təsvir

Esztergombakı Várhegyin şimal‑şərq yamacının dik tərəfində, qumdaşı və kireçdaşı sərhədində yerləşir mağaranın girişi. Divarla bağlanmış girişli mağaraya divarın sağ yuxarı küncündəki, bir çalı səbəbindən demək olar ki, tamamilə örtülmüş kiçik bir delik vasitəsilə daxil olmaq mümkündür. Széchy Dénes‑mağaranın aşağı girişindən D‑yə, 20 m məsafədə yerləşir Esztergomi Vár-hegyin divarla örtülmüş boşluğu. Esztergomi Vár-hegyin divarla örtülmüş boşluğunun yaxınlığında, DDK‑yə doğru Esztergomi Vár-hegyin 2‑ci nömrəli mağarası yerləşir. Esztergomi Vár-hegyin divarla örtülmüş boşluğunda ortada dayanmaq mümkündür. Boşluğun ən böyük genişlənməsi içəriyə təxminən 3 m, ən böyük kəsiyi süni divarda yerləşir. Mağaranın bir küncündə kiçik formasyonlar (huzatborsókő?) görünür.

Mağara ədəbiyyatda Bazilika‑boşluqları (Kadić 1952), Bazilika boşluqları (Bertalan 1976), Esztergomi Bazilika‑dağ boşluqları (Bertalan 1976), Esztergomi Bazilika‑dağ boşluqları (Schőnviszky 1937), Esztergomi Bazilika‑dağ‑boşluqları (Bertalan, Schőnviszky 1976), Esztergomi Vár‑dağ 2‑ci nömrəli mağarası (Slíz 2017) və Təməl ilə örtülmüş mağara (Eszterhás 2014) adları ilə də tanınır.

Tədqiqat tarixi

1926‑1927-ci illərin Mağara Tədqiqatında qeyd olunur ki, 1923‑1924-cü illərdə Tasnádi Kubacska András və Véghelyi Lajos tərəfindən aparılan yarasa müşahidələri zamanı, 1924‑cü il fevralın 20‑sında qəhvəyi uzunqulaqlı‑yarasa (Plecotus auritus L.) bir dişi nümunə Esztergombakı Vár‑dağın mezozoik kireçdaşı içində yerləşən 5 kiçik‑böyük boşluqdan və mağaradan əldə edilmişdir. Turistlər Jurnalı 1937‑ci il nəşrində və Schőnviszky László tərəfindən yazılmış məqalədə qeyd edilir ki, Esztergomi Bazilika‑dağ boşluqları mezozoik dağlıq şistlərin qırıntıqlarında yerləşir. 5 kiçik‑böyük boşluq, əhəmiyyətsizdir. Kadić Ottokár 1952‑ci ildə tamamladığı əl yazısında Bazilika‑boşluqları (Esztergom) Schőnviszky László 1937‑ci ildə nəşr olunan publikasiya əsasında qeyd olunmuşdur. Esztergombakı, bazilikanın tikildiyi kireçdaş şistində bir neçə kiçik‑böyük boşluq yaranmışdır. Bunları hələ heç kim araşdırmayıb.

Az 1976‑də tamamlanmış, Magyarország barlangleltára adlı əlyazmada oxunur ki Visegrádi dağlıqda və Pilis dağlıqda, Esztergomban yerləşən Esztergomi Bazilika‑dağının boşluqları (Bazilika boşluqları). Bazilika‑dağının yamacında kiçik‑böyük 5 boşluq yerləşir. Boşluqların girişi məlum deyil. Əlyazmanın boşluqları izah edən hissəsi 1 nəşr əsasında yazılmışdır. Bertalan Károly və Schőnviszky László tərəfindən tərtib edilən, 1976‑da nəşr olunan Magyar barlangtani bibliográfia mağara adları göstəricisində Pilis dağlıqda yerləşən Esztergomi Bazilika‑dağının boşluqları qeyd olunmuşdur. Mağara adları göstəricisində bu boşluqlarla bağlı 1 nəşr qeyd edilmişdir.

1984‑də nəşr olunan Magyarország barlangjai adlı kitabın ölkə üzrə mağara siyahısında Szentendre‑Visegrádi dağlıq mağaraları arasında Esztergomi Bazilika‑dağının boşluqları (Bazilika‑boşluqları) yer alır. Siyahıya bağlı olaraq Dunazug‑dağlıq mağaralarının coğrafi yerləşməsini göstərən 1:500 000 ölçülü xəritədə mağaraların coğrafi mövqeyi göstərilir. Balassa Bálint Muzey Mağara Tədqiqat Qrupunun 1987‑ci il hesabatına görə, Esztergomi qalasının Dunaya baxan tərəfinin arxeoloji tədqiqatı zamanı qalının altındakı qayalı divarda bir neçə mağara girişi ortaya çıxıb. Mağaralar 1930‑cı illərin əvvəllərində aparılan qalayma işləri zamanı atılmış qalıqlar tərəfindən örtülmüş və (qismən) doldurulmuşdur. Széchy Dénes‑mağaradan DK‑yə qrup başqa bir mağara girişini kəşf etmişdir. Bu boşluğu tullantı doldurmur, lakin girişi sonradan araşdırma üçün yenidən gömülmüşdür.

Balassa Bálint Muzeyi Qəhrəmanlıq Qrupunun 1988-ci il hesabatında yazılıb ki, Esztergomi Vár-oldalın Széchy Dénes-mağarası ilə eyni səviyyəsində bir neçə kiçik, dəmir yolu ilə bağlanmış boşluq var və daha bir neçə ortaya çıxacağı gözlənilir. Bir neçə yaşlı, suçulu insan mağaraları xatırlayır. 1991-ci ildə nəşr olunan "A Pilis és a Visegrádi-hegység" adlı səyahət bələdçisində qeyd edilib ki, Esztergomə uzanan dağ silsiləsinin ən qərb hissəsində bir neçə kiçik mağara var, hal-hazırda isə bu mağaralar bağlanıb. Söylənir ki, bu mağaralarda iki dünya müharibəsi arasında yeni dövrün gil qabı qalıqları tapılıb. Széchy Dénes-mağarasının 2002-ci il oktyabrın 8-də hazırlanmış qeydiyyat vərəqində oxunur ki, Széchy Dénes-mağarasına yer verən qayaya dırmaşma sahəsində, kireçdaşı və qumdaşı sərhədində hələ bir neçə boşluq var, bəziləri Várhegydə aparılan bərpa işləri zamanı betonla doldurulub. Daş sərhədində əlaqəli, lakin çox doldurulmuş boşluq şəbəkəsi kəşf edilə bilər.

2014-cü ildə Karsztfejlődésben nəşr olunan araşdırmada qeyd olunur ki, Esztergombakı Támfallal örtülmüş mağara ölçüsü bilinməyən, çünki doldurulmuşdur. Visegrádi-dağının 101 mağarasından biridir. Szent Özséb Barlangkutató Egyesületin 2017-ci il hesabatında qeyd olunur ki, birlik Esztergombakı Várhegydə, Széchy Dénes-mağarasından D-yə, 20 m məsafədə şübhəli bir divar tapıb. Birlik üzvləri divarın arxasında boşluq ola biləcəyini düşünmüşdülər. Daha sonra divarın sağ yuxarı küncündə insan üçün keçə bilən ölçüdə bir keçid kəşf edildi, bu keçiddən Esztergomi Vár-hegyin divalla örtülmüş boşluğuna dırmaşmaq mümkün idi. Hesabata iki rəngli fotoşəkil əlavə olunmuşdur, bunlar mağaranı göstərir. İlk fotoşəkildə mağaranın divalla örtülmüş girişi, ikincisində isə mağaranın daxili hissəsi görünür. Əlyazmada Esztergom xəritə parçası var, burada mağaranın coğrafi yerləşməsi göstərilir.