Mehmed Ağa Mosque

Mehmed Ağa Camii, İstanbul Fatih rayonu Çarşamba məhəlləsində 16‑cı əsrdə III. Murad dövrünün Dârüssaâde ağası Habeşî Mehmed Ağa tərəfindən tikilən məscid.

Məscid, Manyasizade küçəsində Fethiye avtobus dayanacağının arxasında, Çilekeş küçəsi ilə Mehmet Ağa Camii küçəsi arasında yerləşir. Mimar Sinanın şagirdlərindən Hassa Memarı Mimar Davud Ağa’nın əsəridir. Mehmed Ağa haqqında çox az məlumat var. Xeyriyyəçiliyi ilə tanınır. Buradakı külliyinin xaricində Üsküdar‑da iki məscid, Divanyolu‑da Hoca Rüstem Mescidi qarşısında bir medrese, məktəb və sebil inşa etdirmişdir.

Üç qapısı olan Mehmed Ağa Camii‑nin şərq avlu qapısı üzərindəki Asârî mahlaslı şairin on altı misralıq kitabəsinə görə bina H.993 (1585)‑də inşa edilmişdir. 16 misralıq kitabənin son dörd misrasında aşağıdakı ifadələr yazılıb: “Oldu mimarı Kamil Davud / Yaptı caniyle dercedüp san’at / Dedi Asârî tarihin hatif / Beyti Hadi ve Camii-i ümmet” Məscid, 8 sütunlu mərkəz kubbəsi ətrafında dörd küncdə və məscid çıxıntısında yarım kubbələrdən ibarətdir. Bir külliyə şəklində tikilmiş, türbə, medrese, çeşmə, hamam hissələri mənbələrdə qeyd olunur. Medresəsi və tekkəsi günümüzə qədər çatmamışdır. Mehmed Ağa‑nın türbəsi, kvadrat planlı olub məscidin avlusundakı kubbəli quruluşdur. 2016‑cı ildə bərpa işlərinə başlanmışdır. İki çeşməsindən biri bərpa olunmuş, digəri isə baxımsız vəziyyətdədir.

Caminin içi 16 və 18-ci əsr çinilərinin ən gözəl nümunələri ilə örtülüdür. Sır altı boyama texnikası ilə hazırlanmış bu çinilərdən bəzilərinin 16-cı əsr İznik və Kütahya çiniləri, bəzilərinin isə 18-ci əsr Tekfur Sarayı çinilərindən olduğu müxtəlif mənbələrdə qeyd olunur. Çini panellərin bədii dəyəri Topkapı qalasından kənarda yerləşən Takyeci İbrahim Efendi Camii-dəkinlər qədər yüksəkdir. Alt pəncərələrin üzərində çini üzərində xət sənətinin mükəmməl nümunələri işlənmişdir. Mermer minberi və ağac kürsüsü olan caminin kubbe tavanında ayət xətləri işlənmişdir. Revaklı son məclis yeri cam çərçivəlidir. Kərpic və daş tikilinin ağ daşlı minarəsi sağ tərəfindədir. Caminin içi ağ boyalıdır. İnce sütunlara yaslanan bir üst mərtəbəsi vardır. Camekanlı qapıdan son məclis yerinə daxil olunur və burada iki ədəd sağ və sol platformada olmaqla 2 məhrəb yerləşir. Səhnə qapısı muqarnaslı və mermer çərçivəli, ağacdır. Mehmet Ağa’nın, barmaqlıqlarla harimdən ayrılmış kitabxanası, Murat Bayaralın verdiyi məlumata görə “1914‑də Sultan Selim Kitabxanasına, 1920‑də Murat Molla Kitabxanasına və 1949‑da Süleymaniye Kitabxanasına köçürülmüşdür.”

Cami xarici yüksək divarlarla küçədən ayrılır və 3 həyətdən keçid qapısı var. Şadırvanı yoxdur, abdestliyi var. Həyət qarşısında hamam yerləşir, arxa tərəfdə eyni adlı bir park mövcuddur. Əsas giriş qapısının sağında məşrutəsi də olan cami 1743 və 1938‑də təmir görmüş, 1982‑də Vəkillər İdarəsi tərəfindən həyata keçirilən təmir zamanı son məclis yerinin bəzi sütunları dəyişdirilmiş və çatlayan sütunlar dəmir halqalarla gücləndirilmişdir. 1980‑ci illərin sonunda isə son məclis yeri camekânla bağlanmışdır.