Qilichbek Qo‘rg‘oncha Jome Mosque

Qilichbek Qo‘rg‘oncha məscidi — Qashqadaryo vilayəti Qarşi şəhəri Qo‘rg‘oncha MFY‑də yerləşən memarlıq abidəsi. Məscid Azərbaycan Respublikası Prezidentinin “Maddi mədəni irs obyektlərinin mühafizəsi sahəsində fəaliyyətin təkmilləşdirilməsi tədbirləri haqqında” 2018-ci il 19‑dəkabr tarixli PQ‑4068‑saylı qərarına uyğun olaraq Azərbaycan maddi və mədəni irsinin daşınmaz əmlak obyektləri milli siyahısına daxil edilib — dövlət mühafizəsinə alınıb.

Tarixi

Qo‘rg‘oncha məscidi tarixdə daha çox, “Qo‘rg‘oncha xonaqohi” adı ilə məşhurdur. Qo‘rg‘oncha məscidi Qarşi ziyarətgahlarından biridir. Məsciddə hər il Ramazan ayında Qur’an xatm edilir. 1924‑cü il sənədlərindən məscidin əmlakının vəqf mülkünə aid olduğu məlum olur. Məsələn, Kasbi amlokundakı Mug‘ilon kəndində vəqf torpaqları. Vəqf mülkündən Xonaqoh məscidi imamu 25, sufi 15 və mutavalli 15 pud qara haqları almışdır. 1954‑cü ildə bu yerə tarixçi Frenkel gəlmişdir. O, məscidi XX əsrin əvvəllərində tikildiyini qeyd edir. Məscid o dövrə qədər yerli hakimiyyət tərəfindən qırmızı bucaq kimi istifadə edildiyini vurğulayır. Frenkel gələndə onun buğda anbarına çevrildiyini görür. Lakin məscid Frenkelin dediyi kimi, XX əsrin əvvəllərində tikilməyib. XIX əsrin əvvəllərinə aid bir neçə vəqf sənədində də Qo‘rg‘oncha mövzusu göstərilir. Məscidin daxili sütunlarından birində onun tikildiyinə işarə edən “Hicri 1248‑ci il” yazısı yazılıb. Bundan çıxır ki, Qo‘rg‘oncha məscidi 1832—1833‑cü illər arasında tikilib tamamlanıb deyə təxminlər var. 2021‑ci il dekabr ayı Qilichbek Qo‘rg‘oncha məscidi təmir olunaraq istifadəyə verildi.

Memarlığı

Qo‘rg‘oncha məscidi minarə, hovuz, xücrələr və kiçik qəbiristanlıqdan ibarətdir. Məscid sərt kərpicdən tikilmişdir, bina yeri ətrafdan yüksəldilmişdir. Şərq və şimal tərəfi ayvanlıdır. Kərpicdən bina içində dörd taxta sütun var. Ayvan yeddi taxta sütunla dəstəklənir. Qapı və sütunları oyma naxışla bəzədilmişdir. Məscidin damının şüşələri incə taxta parçaları ilə gözəl şəkildə örtülmüş və müxtəlif bəzəklərlə naxışlanmışdır. Onun ümumi görünüşü çox yaxşı təəssürat yaradır. Məscidin şimal‑şərq bucağında kərpici minarə var, o, Buxar’dakı Çor Bakr və Cijdüvəndəki Mirzo Ulug‑bek mədrəsəsi minarələrinə bənzəyir. Onlar təmir olunmuşdur. Minarənin yanında qərb tərəfdə çox böyük olmayan hovuz tikilmişdir. O, böyük uzun daşlardan səkkiz sıra şəklində pilləkən kimi düzülmüşdür. Hovuz Buxar hovuzlarını xatırladır. Hovuzun qərb tərəfində kiçik qəbiristanlıq var. Qəbiristanlıq və minarə ətrafında xücrələr var. Onların qalıqları görünür.