Balogh-völgyi No 2 Cave

Балог-волди №2 үңгіршігі — Дунай–Ипой ұлттық паркында орналасқан Вертеш тауларындағы, Чаквардағы үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Үңгір Чакварға қарасты жерде, қатаң қорғалатын аумақта, орманда орналасқан. Чаквар орталығынан батысқа қарай, Балог аңғарында, елді мекен шетіндегі тұрақтан басталатын оқу соқпағының жанында жатыр. Соқпақ күрт көтеріле бастап, екі жағында да шағын жартастар көріне бастайтын жерден оңға қарай, аңғардың шығыс жағында, жолдан шамамен 15 м жерде, оңтүстікке қараған жартас қабырғасында, теңіз деңгейінен 296 м биіктікте қуыстың кіреберісі орналасқан. Жартас қабырғасының түбінде Балог-волди №1 үңгіршігі бар, оның жанынан оңға қарай өрмелеп, 5 м биігірек Балог-волди №2 үңгіршігінің кіреберісі ашылады. Соңғы үңгірдің кіреберісін ағаштардың жапырақ тәжі жауып тұрады.

Үңгірдің төртбұрыш пішінді кіреберісі жартас қабырғасының ортасында ашылады, оның алдында шағын тұтас жыныс террасасы жатыр. Триас доломитіндегі қуыста түзілім жоқ. Ол еркін аралауға болатын, құрғақ және көлденең жалғыз қуыстан тұрады, оның табанын да тұтас жыныс құрайды. Қуыс қабырғасында негізінен үңгірдің еру нәтижесінде қалыптасқанын дәлелдейтін іздер бар, бірақ кейбір жерлерде қабырғаларды үсу нәтижесіндегі жыныс бөлшектенуі де қалыптастырған. Қуыстағы күйелі қабырғалар мен от жағу орындарының іздері үңгірдің кезең-кезеңмен пайдаланылғанын білдіреді. Қиын (жартасқа өрмелеп) жетуге болатын үңгірді көше киімімен және рұқсатсыз да оңай аралауға болады.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 1984 жылы Балог-волди №2 үңгіршігі деп аталды. Сондай-ақ әдебиетте бұл үңгір Balogh-völgyi–2. odu (Bertalan 1976), Balogh-völgyi 2. odú (Egri 2003) және Balogh-völgyi–2. odú (Kocsis 1975) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

Кочиш Антал жазған, 1975 жылы шыққан басылымда Балог-волди №2 үңгіршігінің (Balogh-völgyi–2. odú) Балог-волди №1 үңгіршігінің үстінде, 8 м биіктікте орналасқаны жазылған. Брекчиялы доломитте қалыптасқан Балог-волди №2 үңгіршігіне тек жартасқа өрмелеп қана жетуге болады. Қуыстың ұзындығы 1,7 м, ені 1,5 м және биіктігі 1,8 м. Үңгір жауын-шашын суының әсерінен және температура өзгерісіне байланысты, үгілу мен жыныстың бөлшектенуі нәтижесінде үздіксіз кеңейіп, өзгеріп отырады. Басылымдағы карта қосымшасында Балог-волди №2 үңгіршігінің географиялық орналасуы көрсетілген. Картада үңгір 16 нөмірімен белгіленген.

1976 жылы аяқталған «Magyarország barlangleltára» қолжазбасында Вертеш тауында, Чаквардa Балог-волди №2 үңгіршігі (Balogh-völgyi–2. odu) орналасқаны жазылған. Чаквардан батысқа қарай, шамамен 2 км жерде, Балог-волди №1 үңгіршігінің үстінде, 8 м жерде Балог-волди №2 үңгіршігінің кіреберісі бар. Балог-волди №2 үңгіршігіне тек жартасқа өрмелеп қана жетуге болады. Үңгірдің ұзындығы 1,7 м, ені 1,5 м және биіктігі 1,8 м. Температура өзгерісі мен жауын-шашын суының әсеріне байланысты қазір де өзгеріп жатқан қуыс негізгі доломитте пайда болған. Қолжазбаның үңгірді сипаттайтын бөлігі 1 басылым негізінде жазылған.

Alba Regia үңгір зерттеу тобының 1979 жылы дайындаған қолжазбасына сәйкес, Балог-волди №2 үңгіршігін (B2) Кочиш Антал дәл осы атаумен сипаттаған. Оның жазған басылымында бұл 16-нөмірлі қуыс, ол Балог-волди №1 үңгіршігінің үстінде, одан 8 м жоғары орналасқан. Алайда Балог-волди №2 үңгіршігі шын мәнінде төменірек, Балог-волди №1 үңгіршігінен небәрі 4 м жоғары жатыр. Балог-волди №2 үңгіршігі Чаквар шетінде (Фейер уезі, Бичке ауданы), Балог-волди №1 үңгіршігінің жартас қабырғасында, №1 үңгіршіктің үстінде, одан сәл солға қарай орналасқан. Оның дерлік шаршы пішінді, биіктігі 1,7 м және ені 1,6 м кіреберісі тік жартас қабырғасының қапталында, шағын тұтас жыныс террасасынан ашылады. Жергілікті маңызы бар қуысты Сольга Ференц көрсете алады.

Құрғақ шағын жартас ойығын құрайтын жыныс — доломит брекчиясы. Қуыстың орналасуына байланысты оның толтырылымы жоқ. Ол текшеге ұқсайтын жалғыз қуыстан тұрады. Оның сол жақ артқы бөлігіндегі қабырғаға тесік тәрізді шағын қуыс еніп кеткен, бірақ кіреберістің төбе бөлігінде де тесік бар. Табанын тұтас жыныс құрайды, онда күйе мен от жағу іздері бар. Қуысты аралау үшін жабдық қажет емес, бірақ үңгірге жету үшін жартас қабырғасына өрмелеу керек. Қуыстың көлденең созылымы 2,1 м, биіктігі 1,7 м және ені 1,6 м. Елеусіз үңгірде Alba Regia үңгір зерттеу тобының мүшелері 1979 жылғы 11 ақпанда болды. Мүшелер қуысты аралап, түсірілімін жүргізіп, үңгірдің сипаттамасын жазды.

Қолжазбаға үңгірдің жоспар картасы, ұзына бойы қима картасы және көлденең қима картасы енгізілген. Карталар үңгірді 1:100 масштабында бейнелейді. Жоспар картасын пайдалану үшін карта парағында солтүстік бағыты белгіленген. Жоспар картасында көлденең қиманың орналасуы байқалады. Карталарды жасау үшін үңгірді Сольга Ференц пен Видерманн Тибор 1979 жылғы 11 ақпанда түсірді. Карталарды 1979 жылғы 23 ақпанда Сольга Ференц сызды. Қолжазбада Чаквардың батыс бөлігінің картасы (шамамен 1:25 000 масштабта) көрсетілген. Картада солтүстік бағыты белгіленген. Картада Балог-волди №2 үңгіршігінің (картада: B2) географиялық орналасуы байқалады.

1984 жылы жарық көрген «Magyarország barlangjai» кітабының жалпы ұлттық үңгірлер тізімінде Вертеш тауының үңгірлері арасында бұл үңгір Balogh-völgyi 2. sz. odú атауымен көрсетілген. Осы тізімге байланысты Дунацуг тауының үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабтағы картада үңгірдің орналасуы көрінеді. Бени Корнель мен Висло Левенте жазған, 1996 жылы жарық көрген кітапта Балог аңғарының екі үңгіршігі (Балог-волди №1 үңгіршігі, Балог-волди №2 үңгіршігі) мен жартас жарығы барлық жағынан Кё-лик-волди аңғарының үңгірлеріне ұқсас екені айтылады.