Cave of Imó-kő Spring

Имо-кёй бұлақ үңгірі Венгрияның ерекше қорғалатын үңгірлерінің қатарына жатады. Ол Бюкк ұлттық паркі аумағында орналасқан. Осы үңгірден Имо бұлағы атқылайды.

Сипаттамасы

Фельшётаркань орталығынан 7,4 шақырым қашықтықта, Фельшётаркань әкімшілік аумағында, Үлкен үстірттің оңтүстік құламасының астында, Лёк аңғарының жоғарғы ұшында, аңғар басында, Имо-кёнің оңтүстік бетінде, ерекше қорғалатын аумақта, тасты жерде, орманда, жартас түбінде оның екі кіреберісі орналасқан. Кіреберістерге жол жүрмейтін көлікпен жетуге болады. Үңгірден 1,4 шақырым қашықтықта Тамаш-кути қонақ үйі орналасқан. Теңіз деңгейінен 450 метр биіктіктегі басты кіреберіс ені 70 см, биіктігі екі метр, бұзылған сипатты, тіктөртбұрыш пішінді және еңіс осьті. Екінші кіреберіс теңіз деңгейінен 455 метр биіктікте ашылады.

Ол 85 метр ұзындықта аралауға болатын, 18 метр тереңдікке дейін ашылған, орта триас әктасында пайда болған, әдемі ерітілген үңгір. Тектоника мен стратиграфия оның пайда болуының дайындаушы факторлары болды. Ол тектоникалық жарық сызығы бойымен, қалыпты карст суы деңгейінің астында ерітілу және ағып шығатын карст суының әсерінен пайда болды. Бұл кезеңдік әрекетті бұлақ үңгірі. Тарамдалған, бір деңгейлі үңгір жарық тәрізді кеңістік пішінінде. Онда дөңгелек қазандар, төбе арналары, эворзиялық қазандар, толқын тәрізді қыртыстар мен сталактит қабыршақтары байқалады. Кезеңдік үңгір бұлағының температурасы 7,8 мен 8,2 °C аралығында. Үңгірде сарқырама мен сифон белгілі емес. Оның үлкен бөлігін жеңіл өрмелеумен, қалған бөліктерін қиын өрмелеумен аралауға болады. Ол негізгі спелеологиялық жабдықпен аралауға болатын үңгір.

Бұл үңгір алғаш рет 1970 жылы ғылыми әдебиетте Imó-kői-forrásbarlang деп аталды. Әдебиетте ол Imó-barlang (Ленарт, 1977), Imó-forrásbarlang (Ленарт, 1979), Imó-forrás kürtője (Берталан, 1976), Imókői-barlang (Берталан, 1976), Imókői-forrásbarlang (Якуч, Кесслер, 1962), Imókői forrásbarlang (Шёнвиски, 1937) және Imókői forrás barlangja (Ланг, 1942) деген атаулармен де кездеседі.

Зерттелу тарихы

«Туристер парағы» журналының 1937 жылғы санында белсенді бұлақ үңгірінің (Imó-kői-forrásbarlang) дәліз тәрізді жолы бірнеше тармаққа бөлініп, 17 метрден кейін өтпейтін болатыны жарияланды. 1942 жылдың 6 наурызындағы «Ел кезу» журналында Бюкк тау жотасының имо-кёй кезеңдік бұлақ үңгірі оның танымал үңгірлерінің бірі екені айтылған. 1953 жылы Сабадкаи Бела үңгірді өлшеп, содан кейін осы өлшеуді пайдалана отырып, үңгірдің 1:100 масштабты жоспар картасы сызылды. 1959 жылғы «Карст және спелеология зерттеуі» журналында ол төменгі ладин дәуірінің қою сұр және жоғарғы ладин дәуірінің ашық сұр әктасының шекарасында пайда болғаны жазылған. Кезеңдік бұлақ үңгіріне шамамен 70 метр ұзындыққа дейін кіруге қол жетті. Жол кей жерлерде кең, ені 1-2 м, биіктігі 5-6 м, басқа жерлерде тар. 1962 жылы жарық көрген «Үңгірлер әлемі» атты кітапқа сәйкес, үңгірдің дәліз тәрізді жолы 17 метрден кейін бірте-бірте тарылатын бірнеше тармаққа бөлінеді.

1970 жылдың мамырында үңгірден шығатын кезеңдік бұлақтың су ағыны минутына 220 литрге жетті. 1970 жылы жарық көрген «Бюкк жол нұсқаулығы» атты кітапта Лёк аңғарының жоғарғы ұшында, Имо-кё жартас қабырғасының түбінде кезеңдік әрекетті, ұзындығы 70 метр, бірнеше тармаққа бөлінетін және ішке қарай тарылатын үңгір ашылатыны жазылған. Үңгір жылдың көп бөлігінде құрғақ болады, бірақ көктемгі қар еруі кезінде толқын тәрізді үлкен көлемде су ағызады. Шамасы, осыдан бастау алатын Лёк аңғары да осы атауды алған. Имо-кёй бұлақ үңгірінен төрт шақырым оңтүстікте Lök-völgyi-barlang орналасқан. 1972 жылдың күзінде «Наутилус» жеңіл сүңгуірлер спелеология тобы шамамен 60-70 метр ұзындықтағы, тарылумен аяқталатын Имо-кёй бұлақ үңгіріне барды.

1976 жылы аяқталған, Берталан Кароли жазған қолжазбаға сәйкес, Бюкк тау жотасында, Фельшётарканьда орналасқан Imó-kői-forrásbarlang-тың басқа атаулары Imókői-barlang және Imó-forrás kürtője. Имо-кё жартас қабырғасының түбінде, теңіз деңгейінен 456 м биіктіктегі кіреберісі — Имо бұлағының атқылау нүктесі болып табылатын доғал қақпа. Ол 70 м ұзындықтағы кезеңдік бұлақ үңгірі. Оның су зерттеу маңызы бар. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі бір ғылыми еңбек негізінде жазылған. 1976 жылы 5300-нөмірлі (Бюкк) үңгір кадастры аумағында орналасқан, фельшётаркандық Imó-kői-forrásbarlang ел ауқымындағы маңызы бар үңгірге айналды. 1976 жылы жарық көрген, Берталан Кароли мен Шёнвиски Ласло құрастырған «Венгр спелеологиялық библиографиясының» үңгір атаулар көрсеткішінде Бюкк тау жотасындағы бұл үңгір Imó-kői-forrásbarlang деген атпен аталады. Үңгір атаулар көрсеткішінде бұл үңгірге қатысты 12 ғылыми еңбек тізілген.

1977 жылы жарық көрген, Ленарт Ласло құрастырған басылымда үңгірдің 1953 жылы жасалған картасы жарияланды. 1977 жылы жарық көрген «Бюкк жол нұсқаулығы» атты басылымда су ағынын өлшеу мақсатында оны темір есік жауып тұратыны жазылған. 1979 жылы жарық көрген «Бюккідегі үңгірлер» атты кітапта байырғы орман мен Тар-кё арасында жасыл жолақ, көк крест, содан кейін көк шеңбер белгілері арқылы Имо бұлақ үңгіріне жетуге болатыны жазылған. Кезеңдік бұлақ белсенді болғанда (негізінен көктемде) су ағыны минутына 220 литрге жетеді. Құрғақ кезеңде оның шамамен 60 метрлік бөлігін спелеологтар аралай алады. Оның үстінде бірнеше метрлік жарық тәрізді екі қуыс бар. Кітапқа қоса берілген, Бюкк тау жотасының үңгірлерге ең бай аумағын көрсететін картада 27-нөмірмен белгіленген үңгірдің географиялық орналасуы көрсетілген.