Csévi-szirti Rock Shelter

Чеви-сзирти жартас панасы — Дуна-Ипой ұлттық паркінің құрамындағы Пилиш тауында, Чеви жартастарында орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Үңгір Пилисентлелек кентінде, Пилиш тауының батыс беткейінде орналасқан Чеви жартастарында (аса қатаң қорғалатын аймақта) жатыр. Чеви-сзирти жартас панасы Чеви-сзирти Ретег үңгірінен 50° бағытта 100 м жерде, онымен шамамен бір деңгейде, биіктігі 7 м жартас мұнарасының түбінде, теңіз деңгейінен шамамен 530 м биіктікте орналасқан. Жартас панасының алдында үлкен тастардан тұратын борпылдақ опырылма беткейі бар. Күмбез тәрізді, жалпақ үңгір кіреберісі ені 1,6 м, биіктігі 0,6 м. Ұзындығы 2 м тас қуыс көлденең әрі құрғақ. Қабырғаларында сталактит қыртысы мен конденсациялық бұршақ тас аз мөлшерде бар. Оның шөгіндісі — қарашірінді, тас қалдығы және муфлон нәжісі. Негізгі үңгіршілік жабдықпен аралауға болатын үңгірді қарау үшін рұқсат қажет емес.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 2005 жылы Чеви-сзирти жартас панасы деген атпен аталды. Сондай-ақ әдебиетте Чеви-сзирти сзиклаереш (Карпат, 1990) деген атпен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1990 жылы Карпат Йожеф Чеви-сзирти жартас панасын өлшеп-түгендеп, содан кейін осы өлшеу негізінде үңгірдің 1:50 масштабты жоспар картасы мен көлденең қима картасын құрастырды. Жоспар картасында үңгірдегі қиманың орны көрсетілген.

Карпат Йожеф жазған, 1990 жылы дайындалған қолжазбада Чеви-сзирти жартас панасы (Пилисентлелек) Чеви-сзирти Ретег үңгірінен 50° бағытта 100 м жерде, онымен шамамен бір деңгейде, биіктігі 7 м жартас мұнарасының түбінде, теңіз деңгейінен шамамен 530 м биіктікте орналасқаны жазылған. Жартас панасының алдында үлкен тастардан тұратын борпылдақ опырылма беткейі бар. Күмбез тәрізді, жалпақ үңгір кіреберісі ені 1,6 м, биіктігі 0,6 м. Ұзындығы 2 м тас қуыс көлденең әрі құрғақ. Қабырғаларында сталактит қыртысы мен конденсациялық бұршақ тас аз мөлшерде бар. Оның шөгіндісі — қарашірінді, тас қалдығы және муфлон нәжісі. Бұл елеусіз қуыс осы уақытқа дейін сипаттамаларда кездеспеген. Баяндамаға Чеви-сзирти жартас панасының жоспар картасы мен көлденең қима картасы енгізілді.

Карпат Йожефтің 1991 жылы жазған қолжазбасында Чеви-сзирти жартас панасының (Пилищчев) ұзындығы 2 м және тереңдігі жоқ екені айтылған. 2002 жылы Ариадне карст және үңгір зерттеу қоғамының мүшесі Ковач Ричард Үңгіртану институтының тапсырысымен Чеви-сзирти жартас панасын (4840-84) өлшеп-түгендеп, содан кейін осы өлшеу негізінде үңгірдің жоспар картасын, бойлық қима картасын және көлденең қима картасын құрастырды. Жоспар картасында үңгірдегі қиманың орны көрсетілген. Өлшеу нәтижесі бойынша үңгір 2,2 м ұзын және 0,8 м биік. Ариадне карст және үңгір зерттеу қоғамының 2005 жылғы есебінде 4840-84 нөмірлі кадастрлық Чеви-сзирти жартас панасының ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м екені жазылған. Қоғамның 2008 жылғы есебі бойынша, 4840-84 нөмірлі кадастрлық Чеви-сзирти жартас панасының ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м.

Қоғамның 2009 жылғы есебі бойынша, 4840-84 нөмірлі кадастрлық Чеви-сзирти жартас панасының ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м. Қоғамның 2010 жылғы есебі бойынша да көрсеткіштер бірдей: ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м. Қоғамның 2011 жылғы есебі бойынша да сол көрсеткіштер сақталған: ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м. Қоғамның 2013 жылғы есебі бойынша да көрсеткіштер өзгеріссіз: ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м. Қоғамның 2014-2015 жылдардағы есебі бойынша да 4840-84 нөмірлі кадастрлық Чеви-сзирти жартас панасының ұзындығы 2,2 м, тік бойынша 0,8 м, тереңдігі 0 м, биіктігі 0,8 м және көлденеңінен 2,5 м болып қалды.