Galata Mevlevihanesi

Galata Mevlevihanesi немесе басқа атымен Kulekapı Mevlevihanesi, Түркияның Ыстанбул қаласының Beyoğlu ауданында орналасқан ескі меўлевихана. Қазіргі таңда Galata Mevlevihanesi Музейі атымен мұражай ретінде қызмет етеді.

1491 жылы İskender Paşa тарапынан салынған және қаладағы алғашқы меўлевихана болу қасиетін иеленген Galata Mevlevihanesi-нің алғашқы шейхі Semâî Mehmed Dede болды. 1500-жылдардың екінші жартысы мен 1600-жылдардың басы арасындағы кезеңде Halvetilik тарикатына байланысты зәуийе және дәрісхана ретінде пайдаланылды. Әр түрлі уақытта түрлі жөндеу және қосымша жұмыстардың нәтижесінде кешенге айналды. 25 қазан 1925 жылы шығарылған текке, зәуийе және түрбелердің жабылуы және кейбір атақтардың тыйым салынуы және жойылуына қатысты заң шеңберінде қызметіне тоқтатылды. Осы кезеңнен кейін меўлевиханенің негізгі құрылысы бастауыш мектеп және тұрғын үй, басқа бөлімдері әр түрлі мақсаттарда пайдаланылды. Әр түрлі бастамалар нәтижесінде мұражайға айналды және 27 желтоқсан 1975 күні Divan Edebiyatı Музейі атымен ашылды. Осы күннен кейін кезең-кезеңімен реставрация жұмыстары жүргізілді. 2007 жылы басталған соңғы реставрациядан кейін, 21 қараша 2011 жылы Galata Mevlevihanesi Музейі атымен қызмет көрсетуге бастады.

Қазіргі таңда меўлевихана құрамында семахане және деруіш бөлмелерін қамтитын негізгі құрылыс, Halet Efendi Кітапханасы, Sebili және Түрбесі, Şeyh Galib Түрбесі, Hasan Ağa Шешесі, сарнық, hâmûşân, Adile Sultan Шадырваны және кір жуатын бөлме бар.

Тарихы

Меўлевихана салынбас бұрын ағаштармен жабылған және Византия империясы кезеңінен қалған Aziz Theodore Манастырының да кірген жері, Османлы Падышасы II. Bayezid кезеңінде бостанчибашы және бейлербей ретінде қызмет еткен İskender Paşa-ға тағайындалғаннан кейін мұнда бір аң шаруашылығы орнатылды. Afyonkarahisar Mevlevihanesi Шейхі Semaî Mehmed Dede мұнда бір дергâх жасау ниетімен 1491 жылы İskender Paşa тарапынан меўлевиханенің құрылысы басталды. Румелi Эйалетінің шекарасында орналасқан Эдирнеге тиесілі Vize қазасының Karabürçek ауылының кірістері де İskender Paşa тарапынан меўлевиханеге арналды. Қаладағы алғашқы меўлевихана болу қасиетін иеленген бұл алғашқы құрылыс тек Evliya Çelebi-нің Seyahatnâme-інде аталған; шығармаға сәйкес İskender Paşa жүз деруіш бөлмесімен қоршаған және көріністі аула салған.

Құрылуынан кейін меўлевиханенің шәуілігіне өткен Семаі Мехмед Деде бұл қызметті шамамен бір жылға атқарған соң 1492 жылы Афьонкарахисарға оралғанда; орнын уәкілетті түрде, Іскендер Пашадың қайырымдылық қорының хатшысы болған Али Сафаі Дедеға берді. Али Сафаі Деде 1548 жылғы өліміне дейін бұл қызметті атқарған соң шәуілігіне Махмуд Деде келді. Махмуд Деде дәуірінде меўлевихана немқұрайлыққа ұшырап, Халветілік тартықтың қолына түсіп, зауыт және дәрісхана ретінде пайдаланылды. 1608 жылы Қониядан келген Абді Деде Махмуд Деде орнына келген соң ғимарат қайтадан меўлевихана ретінде қызмет ете бастады. 1510 жылы, Қасымпашадағы өз жеріне меўлевихана салу мақсатында он жерден кеткен Абді Деде орнына, Қониядан Ыстанбулға пошта қызметшісі ретінде тағайындалған Исмаил Русүһі Деде өтті. Бұл қызмет ауысқаннан кейін Абді Деде қаланың үшінші меўлевиханасы – Қасымпаша меўлевиханасын құрды. Астаналы болғандықтан Исмаил Анкараві ретінде де аталатын шәуіш, «Месневі» ең ескі түрікше түсіндірмесін жасағандықтан «Хазрет-і Шарих» атағын алды. 1631 жылғы өліміне дейін қызметін атқарған Исмаил Русүһі Деде мұрасы меўлевиханенің ауласында орналасқан. Орынға келген Әдем Деде дәуірінде 1649 жылы тағамхананың жауаптысы (ас үйге жауапты адам) Хасан Аға арқылы біреуі аулаға, екіншісі меўлевиханенің төменгі жағындағы Лүлеци Хендік көшесінің бұрышына екі бұлақ салдырды. 1650 жылы шеберхана және тағамхананың жауаптысы Исаил Әфенді меўлевиханада бірқатар құрылыс жұмыстарын да жүргізді. 1652 жылы Әдем Деде қажылыққа шығу үшін қаладан кеткен соң Мысырда қайтыс болған соң орнына Арзы Мехмед Деде келді. 1664 жылы қайтыс болған Арзы Мехмед Деде де меўлевиханенің ауласындағы зиратқа жерленді. Орынға тағайындалған Дервиш Челеби қызметін орындай алмады, сондықтан қызметті Наҗи Ахмед Деде алды. 1668 жылы Қониядан келген әмір бойынша шәуіліктің жойылуы соңғы Дервиш Челеби екінші рет қызметті алды. Шамамен бір жылға қызметін жалғастырған Дервиш Челеби меўлевихана тарихында екі түрлі кезеңде белсенділік көрсеткен алғашқы шәуіш болды.

1668 жылы шейхтік қызметіне Гавси Ахмед Деде келді. 29 жыл шамамен қызмет еткен Гавси Ахмед Деде 1697 жылғы өлімінен кейін семаханенің кіреберісіне жерленді. Орынға, күйеуі және 18 жыл бойы меўлевиханенің найзебашы болған Осман Деде өтті. 1730 жылдың басында өліміне дейін шейхтік жасаған Осман Деде орнына ұлы Сырры Абдулбаки Деде өтті; Осман Дедең өлімі, күйеуі Гавси Ахмед Дедең жанында жерленді. Сырры Абдулбаки Деде 1751 жылғы өлімі соңында әкесінің жанында жерленді. Осы кезеңнен кейін шейхтік басқа бір отбасыға өтті. Алдымен 1751‑1761 жылдары Мұхаммед Шемседин Деде меўлевиханенің басына өтті. Өлімінен кейін меўлевиханеге жерленген Мұхаммед Шемседин Деде орнына ағасы Исса Деде келді. Исса Деде кезеңінде, 1766 жылы шыққан Топхане өртінен кейін Галата Мевлевиханесі де күйіп, пайдалануға жарамсыз болды. Сол жылы Падишаһ III. Мустафа бұйрығымен ғимараттың имамы ретінде тағайындалған Женищерли Осман Әфенди меўлевиханені қайта салды. 1771 жылы Исса Деде орнын, күйеуі Селим Дедеға тапсырды. 1777 жылы Селим Деде өліп, ауладағы турбаға жерленгенде; Қасымпаша Мевлевиханесінен келген ұлы Мұхаммед Садық Деде Галата Мевлевиханесінің жаңа шейхі болды. Бір жыл шамамен қызмет еткен Мұхаммед Садық Деде ұсталған аурудан қайтыс болып, ауладағы хамусаға жерленді.