Haji Garaman shrine

Хажы Гараман ошағы — Джебраил ауданында Челебилер ауылының аумағында, Хажы Гараман (Ахмед) Челебидің қабірі орналасқан зияратхана. Хажы Гараман Челеби Ахмедли дәуірінің құрметті-таңдаулы кәрамат шейхтарының бірі болып, мінсіз діни-медресе білімін алған. Бүкіл елдің діни және дүниелік істеріне бақылау жасаған. Зияратхана Әзербайжан Министрлер Кабинетінің мемлекеттік қорғауына алынған жылжымайтын тарихи және мәдени ескерткіштер тізіміне енгізілмегендіктен, ескерткіштің мүліктік нөмірі жоқ.

Тарихы

Хажы Гараман зияратханасы — Ахмед Челебидің жерленген қабірі (Челеби — «Челеби» сөзі діни және дүниелік термин болып, билеушілердің, шахзадалардың лақап аты ретінде қолданылған, Аллаһты сүюші, жазушы, ақын, білгіш мағыналарын береді). XIII ғасырдың бірінші жартысында — моңғол жорықтары кезінде Кіші Азиядан (негізінен Түркия аумақтарынан) атақты Гараман тайпасының құрамында (Гарагоюнлы билеушісі Гара Юсифтің қолбасшысы Гараман, Карабах билеушісі Әмір Яахмед, I Шах Аббастың Шамахыға билеуші етіп тағайындаған Зулфугар хан да Гараман тайпасынан болған) Әзербайжанға келгендері тарихтан белгілі.

Челебилердің атақты басшыларының бірі болған Хажы Гараман XIII–XIV ғасырларда Джебраил аумағына келген, алдымен Нифталылар мен Нусус ауылдарының арасындағы жерде өзіне мекен салған, кейіннен Челебилер ауылына көшкен. Сол себепті Хажы Гараманның жерленген қабірі кейіннен ошақ ретінде қасиеттелген. Челебилер ауылындағы мешіт болса Мұхаммед ибн Хажы Гараман Ахмедли тарапынан хижри 1088 жылы (милади 1678) салынған. Хажы Гараманның аты атақты оғыз түрік тайпасы болған Гараман тайпасының атынан алынған.

Зияратхана

Хажы Гараман ошағы зияратханасы Джебраил ауданының Челебилер ауылында орналасқан. Ауыл Әзербайжан Республикасының Джебраил ауданының әкімшілік аумақтық бірлігінде орналасқан. 1993 жылы Армения Республикасының Қарулы Күштері тарапынан ауыл басып алынған кезде зияратхана да басып алынған аумақта қалған. 2020 жылғы 25 қазанда Әзербайжан Республикасының Қарулы Күштері тарапынан ауыл басып алудан азат етілген кезде зияратхана да азат етілген.

Зияратханада Хажы Гараманның қабірі орналасқан. Оның қабір тасының үстінде араб әліпбиімен жазылған мәтін бар. Зияратхана жалғыз қабір тасынан тұрмайды. Ол түрлі тастармен қоршалған. Басып алудан бұрын аудан тұрғындарының өзінен де, айналадағы аумақтардан да келетін адамдардың тұрақты зиярат орны болған. Зиярат етуге келген адамдар салауат айтады, ясин оқиды, кіші ағаш бұталарына садақа-тілектерін байлайды, Алладан ырыс-берекет, ден-саулық тілейді, қабірдің басын үш рет айналып өтеді.

Зияратхана бүкіл Әзербайжанда, жалпы Шығыс елдерінде кеңінен танымал.

Тектік шежіре

Хажы Гараман Челеби XVI ғасырдың соңы, XVII ғасырдың басында исламды үйрету үшін Диярбакырдан Әзербайжанға келген. Ол Джебраил ауданы аумағына келген, алдымен Нифталылар мен Нусус ауылдарының арасындағы жерде өзіне мекен салған, кейіннен Челебилер ауылына көшкен. Хажы Гараман Джебраил өңірінен болған Гулахмедтің қызы Йетерге үйленген және осы жерде үлкен уағыздау жұмысын жүргізген, көптеген кәраматтар көрсеткені үшін «Хызыр» лақап атын алған. Хажы Гараманның жерленген қабірі кейіннен ошақ ретінде қасиетті болған. Челебилер ауылындағы мешіт Хажы Гараман тарапынан салынған. Хажы Гараманның аты атақты оғыз түріктерінен болған Гараман тайпасынан алынған. Ахмед Челебидің Мустафа және Мұхаммед атты екі ұлы болған.

Оның 7-ші ұрпағы болған Шых Хажы Гасым Челеби оның уағыздау жұмысын жоғары деңгейде жалғастырған. Бүгінгі челебилер оның ұрпақтары. «Челеби» сөзі дүниелік діни термин болып, Аллаһты сүюші ақын, білгіш мағынасын береді.

Бұл әулеттің тағы бір көрнекті өкілі Али Джелеби Джебраил ауданының Сирик ауылында 1928 жылы дүниеге келген. Өмірінің соңына дейін сол ауылда халыққа ақсақалдық етіп, негізі қаланған ізгі істердің тілекшісі, алдына пана іздеп келгендердің көмекшісі болған.