Kő-hegyi Cave

Кё-хедьи үңгірі — Дунай–Ипой ұлттық паркындағы Помазда, Кё тауында орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Помаз қала сыртында, Кё тауының оңтүстік бетіндегі жартас қабырғасының түбінде, бұталар арасында үңгірдің кірісі орналасқан. Петёфи демалыс алаңының қоршауының жанынан шығысқа қарай төмен түсіп, шамамен 15 м төменірек, табиғи сипатты, дұрыс емес пішінді, көлденең білікті, биіктігі 1,5 м, ені 1 м кірісті оңай табуға болады. Кё-хедьи өтпе жолы Кё-хедьи үңгірінен шығыста, шамамен 30–35 м жерде орналасқан.

Ұзындығы 6 м Кё-хедьи үңгірі миоцен дәуіріне жататын андезит агломератында тектоникалық ығысу, аязда үгілу және мұқалу салдарынан пайда болған. Қарапайым кеңістік пішінді үңгірдің табаны көлденең, тән қима түрі — дұрыс емес қима. Рұқсатсыз баруға болатын, шаммен ыңғайлы қарауға болатын үңгірдің қабырғаларын сызаттар мен күйе іздері бүлдіріп тұр. Үңгірде біраз конденсациялық бұршақтас, өсімдік қалдықтары мен тас қиқымы байқалады. Онда өрмекшілер мен жәндіктер де кездеседі.

Ғылыми әдебиетте бұл үңгір Кёхедьи-барланг (Ézsiás, 1993), Кёхедьи барланг (Ézsiás, 1993) және Вашаш-сакадек жанындағы үңгір (Kovács, 2006) деген атаулармен де кездеседі. Ғылыми әдебиетте бұл үңгір алғаш рет 1993 жылы Кё-хедьи үңгірі деп аталған. Алыс емес жерде орналасқан Вашаш-сакадеки № 4 үңгірі де ғылыми әдебиетте Кёхедьи-барланг, Кё-хедьи-барланг, Кёхедьи барланг және Вашаш-сакадек жанындағы үңгір деген атаулармен аталған.

Зерттеу тарихы

1984 жылы жарық көрген «Венгрия үңгірлері» кітабының ұлттық үңгірлер тізімінде Сентендре–Вишеград тауы үңгірлерінің арасында Кёхедьи-барланг көрсетілген. Тізімге қоса берілген, Дунацуг тауы үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабтағы картада бұл үңгірдің географиялық орны да белгіленген.

Эстерхаш Иштван 1989 жылы жазған «Венгрияның карсттанбаған үңгірлерінің тізімі» атты қолжазбада Кё-хедьи үңгірі Вишеград тауларында, 4900-нөмірлі кадастрлық аймақта, Помазда орналасқан деп жазылған. Андезит туфында пайда болған үңгірдің өлшемі белгісіз. Тізімде 1989 жылдың соңына дейін белгілі болған, Венгрияда карст жынысында емес пайда болған, құрылған 220 нысан (203 үңгір және 17 жасанды қуыс) аталған. Венгрияда андезит туфында 7 үңгір пайда болған. Осы жинаққа сәйкес, Кордош Ласло 1984 жылы шығарған үңгірлер тізімінде карст жынысында емес пайда болған 119 үңгір де тізілген.

Трогломаута үңгір зерттеу тобының 1993 жылғы есебінде Кё тауының оңтүстік, Помаз ойпатына қараған жартас қабырғасында орналасқан үңгірді маңайда тұратын адамдар Кёхедьи барланг (Кёхедьи-барланг) деп атайтыны айтылады. Үңгір жазба еңбектерде кездеспейді. Петёфи шолу алаңының қоршауының жанынан жартас қабырғасының баспалдақтарымен шығысқа қарай түсіп, шамамен 15 м төменірек, ұзындығы шамамен 6 м үңгірдің биіктігі 1,5 м, ені 1 м кірісін оңай табуға болады. Табиғи жолмен пайда болған бұл үңгірдің вулкандық жыныста қалай қалыптасқаны белгісіз. Эжиаш Дьёрдь мен оның топтасы Будаи Корнель бұл үңгірді маңайда тұратын адамдардың нұсқауы бойынша тапқан. Кё-хедьи өтпе жолы Кё-хедьи үңгірінен шығыста, шамамен 30 м жерде, шамамен бір деңгейде орналасқан. Қолжазбаға Кё-хедьи үңгірінің кірісін көрсететін түрлі-түсті фотосурет қоса берілген. Үңгір сипаттамасына Кё-хедьи үңгірінің кірісінің орнын көрсететін карта бөлшегі қоса берілген.

Эстерхаш Иштван жазған, 1993 жылы дайындалған «Венгрияның карсттанбаған үңгірлерінің тізілімі» атты қолжазбада Кё-хедьи үңгірі Вишеград тауларында, 4900-нөмірлі кадастрлық аймақта, Помазда орналасқан деп жазылған. Андезит туфында пайда болған үңгірдің ұзындығы 6 м, биіктігі 1,5 м. Жинақта 1993 жылдың соңына дейін белгілі болған, Венгрияда карст жынысында емес пайда болған, құрылған 520 нысан (478 үңгір және 42 жасанды қуыс) тізілген. Венгрияда андезит туфында 8 үңгір, яғни жасанды түрде жасалып, үңгір деп аталған қуыс қалыптасқан. Вишеград тауларында карст жынысында емес 33 үңгір пайда болған.

1996 жылдың 6 шілдесінде Надь Эстер мен Тинн Йожеф үңгірді өлшеген, содан кейін өлшеу негізінде Эстерхаш Иштван Кё-хедьи үңгірінің жоспар картасын жасаған, онда үңгір 1:50 масштабында бейнеленген. Өлшеу бойынша үңгір ұзындығы 6 м. MKBT Вулкандық спелеология коллективінің 1996 жылғы жылнамасында Вишеград тауларында, Помазда орналасқан Кё-хедьи үңгірінің ұзындығы 6 м, биіктігі 1,5 м деп жазылған. Үңгірдің толтырмасы — ақ шаң, ол жер бетінде де кездеседі. Ақ шаңда тас блоктары бар. Үңгірдің соңы толтырмасыз, мұнда жол қабырғасы жарыққа дейін тарылады. Кірістің маңында от жағу іздері байқалады. Кё-хедьи өтпе жолы Кё-хедьи үңгірінен шығыста, шамамен 30–35 м жерде орналасқан, оның пайда болу тегі Кё-хедьи үңгіріне ұқсас. Жылнамаға Кё-хедьи үңгірінің 1996 жылы жасалған картасы енгізілген.

MKBT Вулкандық спелеология коллективінің 1997 жылғы жылнамасында Кё-хедьи үңгірінің (Вишеград тауы, Помаз, Кё тауы) ұзындығы 6 м, биіктігі 1,5 м деп көрсетілген. 2001 жылдың 12 қарашасында дайындалған «Венгрияның карсттанбаған үңгірлерінің әдебиеттер тізімі» атты қолжазбаның үңгір атаулары көрсеткішінде Кё-хедьи үңгірі (Вишеград тауы, Помаз) кездеседі. Көрсеткіште бұл үңгірге қатысты 3 әдеби еңбек тізілген. 364-тармақта үңгір аталмайды, оның орнына 365-тармақта аталады.