No 4 Cave of Vasas-szakadék

Vasas-szakadék №4 үңгірі — Дунай–Ipoly ұлттық паркінің аумағында орналасқан үңгірлердің бірі. Ол Вишеград тауларының алтыншы ұзын үңгірі болып табылады.

Сипаттамасы

Үңгір Вишеград тауларында, Сентендреде орналасқан. Ол Vasas-szakadék жарықшақ жүйесіндегі Vasas-szakadék №1 үңгірінен шығысқа қарай шамамен 200 м жерде орналасқан. Тікелей турист жолының жанында ашылады. Оған жетуді Vasas-szakadék-ке жету жолынан қараңыз. Жарықшақ үңгірі андезит туфында және андезит туф агломератында түзілген. Қыста ол орналасқан ойпаң қатты булайды. Үңгірді қазіргі уақытта аралау мүмкін емес, себебі оның кіреберіс ұңғымасында бөренелер мен қирандылар тығын жасап тұр. Оның ұзындығы шамамен 25 метр болған, ал ең терең нүктесі 15 метр тереңдікте орналасқан. Сипаты негізгі жарықтың үңгірлеріне ұқсас болған.

Бұл үңгір әдебиетте Kőhegyi-barlang (Balogh, Tímár, 1956), Kő-hegyi-barlang (Eszterhás, 1989), Kőhegyi barlang (Bertalan, 1976), Vasas hasadék barlangja (Bertalan, 1976), Vasas-hasadék melletti beszakadás, Vasas-szakadék №4 үңгірі (Eszterhás, 1993), Vasas-szakadék barlangja, Vasas-szakadék előtti-barlang, Vasas-szakadéki 4. sz. barlang, Vasas-szakadék melletti barlang (Eszterhás, 1989) және Vasas-szakadék üregei деген атаулармен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1956 жылғы "Természetjárás" (Табиғатпен серуендеу) басылымында үңгірдің Vasas-szakadék-тен оңтүстік-оңтүстік-батыс бағытта орналасқаны жазылған. 1967 жылы шыққан "Pilis útikalauz" бойынша Vasas-szakadék үңгірі Vasas-szakadék-тің батыс, тік еңісті ұшында орналасқан, ұзындығы 15 м, екі ұшы да ашық жарықшақ үңгірі болып табылады, ол бастапқыда үстіңгі жағы ашық жартас жарығы болған, бірақ жоғарыдан құлап, үйіліп қалған тас сынықтары төбе құрған.

1974 жылы шыққан "Pilis útikalauz" кітабында, Pilis тауы мен Вишеград тауларының үңгірлер тізімінде (19–20 беттер) Pilis тауы мен Вишеград тауларының үңгірлерінің арасында Vasas-szakadék те бар екені айтылған. Вишеград тауларының үңгірлерін сипаттайтын бөлім бойынша, Vasas ауданының туристері бірнеше он жыл бұрын Pomáz үстінен көтерілетін Kő-hegy тауының солтүстік беткейінде тектоникалық жарықты тапқан. Жарық жарылым тәрізді әрі тар. Терең жарық аңқиып тұрады, тап бір ертегідегі алып өткір пышақпен жартасты екіге бөліп тастағандай. Үңгір кіреберісі жарылымның тік еңісті батыс ұшында көрінеді. Бастапқыда Vasas-szakadék-тің үш үңгірі де ашық жартас жарығы болған. Олардың төбесін жоғарыдан құлап, үйіліп қалған тас сынықтары жасаған. Үш үңгірдің ішіндегі ең ұзыны — екі ұшы да ашық, 15 метрлік жарықшақ үңгірі.

Bertalan Károly жазған, 1976 жылы аяқталған қолжазбада Kőhegyi barlang Вишеград тауларында және Pilis тауында, Сентендреде орналасқаны жазылған. Kő-hegy тауының солтүстік беткейінде, Vasas-szakadék-тің батыс (Csepel бұлағы жағындағы) ұшында, көлік жолынан бірнеше метр жоғары жерде тар кіреберіс саңылауы бар. Үңгірдің ұзындығы шамамен 20 м, тереңдігі 6–8 м. Бұл — бір дәлізден тұратын сырғанақты жарықшақ қуысы. Дәлізге 4 қосалқы тармақ жалғасады. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 2 әдеби дереккөз негізінде жазылған.

Vasas hasadék barlangja Вишеград тауларында және Pilis тауында, Сентендреде орналасқан. Kő-hegy тауының жартасты батыс беткейінде, Sándor бұлағына апаратын турист жолының үстінде оның кіреберісі бар. Шығысқа қараған, ұзындығы 33 м ашық жарықтың батыс ұшында кіреберіс орналасқан. Үңгірдің ұзындығы 23 м, ені 1 м. Бұл сырғанақты жарықшақ үңгірі андезит агломератында түзілген. Қауіпті үңгір болғандықтан, оның кіреберісіне ескерту тақтасын орнату қажет. Қолжазбаның үңгірге қатысты бөлігі 4 әдеби дереккөз негізінде жазылған.

1984 жылы шыққан "Венгрия үңгірлері" кітабының ұлттық үңгірлер тізімінде Сентендре–Вишеград тауларының үңгірлерінің арасында екі үңгір көрсетілген. Олардың бірінің атауы Kőhegyi-barlang, екіншісінікі — Vasas-szakadéki-barlang. Тізіммен қоса Dunazug тауларының үңгірлерінің географиялық орналасуын көрсететін 1:500 000 масштабты картада осы екі үңгірдің орны да белгіленген.

Eszterhás István-нің 1989 жылы дайындалған "Венгрияның карст емес үңгірлерінің тізімі" атты қолжазбасында Вишеград тауларындағы, 4900 нөмірлі кадастрлық аймақтағы, Pomáz елді мекеніндегі Vasas-szakadék маңындағы үңгірдің андезит брекчиясында түзілгені жазылған. Үңгірдің ұзындығы 15 м, тереңдігі 10 м. Сол аймақтағы Kő-hegyi-barlang андезит туфында түзілген. Бұл соңғы үңгірдің өлшемі белгісіз. Тізімде Венгрияда карст емес жыныста қалыптасқан, жасалған 220 нысан (203 үңгір және 17 жасанды қуыс) аталған, олар 1989 жылдың соңына дейін белгілі болған. Венгрияда андезит брекчиясында 6 үңгір, ал андезит туфында 7 үңгір түзілген. Құрастыру мәліметтері бойынша Kordos László-ның 1984 жылғы үңгірлер тізімінде карст емес жыныстан пайда болған 119 үңгір де көрсетілген.

1989 жылдың көктемінде үңгірді MÁFI Үңгір зерттеу тобы ашып, зерттеп, сипаттады. Үңгір мен оның айналасы өлшенді. Бұл жаңалық Венгрия карст және үңгір зерттеу қоғамына хабарланды. Алайда одан әрі қазу-зерттеу жұмыстары жүргізілмеді, себебі айтарлықтай еңбек жұмсаса да нәтижеге қол жеткізу мүмкін болмас еді. Dénes György 1991 жылы Vasas-szakadék-тің үш үңгірі туралы жазды. Kárpát József 1991 жылы жазған қолжазбада Kő-hegyi-barlang (Сентендре) үңгірінің ұзындығы 20 м, тереңдігі 8 м екені айтылған. Eszterhás István-нің 1992 жылы жазған құрастыруы бойынша Венгрияда карст емес үңгірлер, мысалы, андезит брекчиясында кездеседі (мысалы, Vasas-szakadék үңгірлері).