Lábasbükki Cavity

Лабашбюкки-лапито — Дунай–Ипой ұлттық паркында орналасқан Вертеш тауларындағы, Гантта жатқан үңгірлердің бірі.

Сипаттамасы

Үңгір Гантқа қарасты жерде, орманда, қатаң қорғалатын аумақта орналасқан. Вертешкозмадан Фани аңғарына апаратын асфальт жолмен жүргенде, шлагбаумнан шамамен 1600 м жерде, тасталған тас карьерінің алдында шамамен 100 м жерде, аңғардың оңтүстік-батыс жағында, теңіз деңгейінен 297 м, ал жолдан шамамен 40 м салыстырмалы биіктікте Лабашбюкки-лапито кіреберісі орналасқан. Ол Лабашбюкки жарықшақ-үңгірінен 10 м жоғарырақ жатыр. Оның аласа кіреберісін түскен жапырақ оп-оңай жауып тастауы мүмкін. Кең, жалпақ кіреберісі биіктігі 3 м жартас шығыңқысының түбінде орналасқан. Үңгір кіреберісінің ені 1,3 м, биіктігі 0,4 м, табиғи сипатта, доғал пішінде әрі көлденең өсті бағытта.

Ол жоспарда дерлік дөңгелек пішінді жалғыз қуыстан тұрады. Үңгір триас доломитінде созылып жатыр. Ол қабат беті бойымен, үсу нәтижесінде жыныстың бөлшектенуінен қалыптасқан. Төбесін қабат беті құрайды. Толтырылымы көп мөлшердегі түскен жапырақ пен шіріндіден тұрады. Қабырғаларында бірнеше шағын өлшемдегі бұршақтас түзілген. Қиын өтетін (тік) жерден жетуге болатын, көше киімімен еркін аралауға болатын үңгірді қарау үшін рұқсат қажет емес.

Үңгір әдебиетте алғаш рет 2003 жылы Лабашбюкки-лапито деп аталды.

Зерттеу тарихы

2003 жылы Эгри Чаба үңгірді Ұлттық Үңгірлер Тізілімі үшін түсірді, содан кейін осы түсірілімді пайдаланып, 2003 жылғы 17 мамырда Лабашбюкки-лапитоның (Гант, 4522-24) жоспар картасы мен 3 көлденең қима картасын жасады. Карталар үңгірді 1:100 масштабында бейнелейді. Жоспар картасын пайдалану үшін карта парағында солтүстік бағыты белгіленген. Жоспар картасында үңгірдегі 3 көлденең қиманың орналасуы көрсетілген.

Үңгірдің 2003 жылғы 17 мамырда BTI кадастрлық түсірілімі негізінде дайындалған тіркеу парағына сәйкес, кадастрлық нөмірі 4522-24 болатын Лабашбюкки-лапито Вертеш тауындағы Гантта (Фейер уезі) орналасқан. Қуыс кіреберісінің координаттары (Trimble Geoexplorer 3): X: 604565, Y: 235086, Z: 297. Таулы беткейдегі жартас шығыңқысында, орманда үңгірдің ені 1,3 м, биіктігі 0,4 м, табиғи сипаттағы, доғал пішіндегі, көлденең өсті бағыттағы кіреберісі бар. Егжей-тегжейлі түсірілген үңгірдің ұзындығы 2,6 м, тік созылымы 0,9 м, биіктігі 0,6 м, тереңдігі 0,3 м және көлденең созылымы 3 м. Қуыс триас доломитінде созылып жатыр. Үңгірдің қалыптасуын қабатталу дайындаған. Қуыс үсу нәтижесінде жыныстың бөлшектенуі мен коррозиясынан пайда болған.

Қабат саңылауы формасындағы үңгірдің табаны көлденең, ал оған тән қима түрі — жалпақ (лапито). Онда бұршақтас түзілімдері бар. Қуыста топырақ, шірінді және түскен жапырақ кездеседі. Үңгір әдебиетте алғаш рет 2003 жылы аталған (кадастрлық түсірілім). Іс жүзінде бүлінбеген үңгірдің табаны да, минералды түзілімдері де іс жүзінде бүлінбеген күйде қалған. Қиын өтетін (тік) жерден жетуге болатын, көше киімімен еркін аралауға болатын үңгірді қарау үшін рұқсат қажет емес. Жауапты табиғат қорғау органы: Дунай–Ипой Ұлттық Паркі Дирекциясы. Үңгір бетінің қорғау мәртебесі: Вертеш ландшафттық қорық аймағы (OTvH-тың 19/1976 қаулысы). Үңгірге толтырылу қаупі төнеді. Қуысты далалық барлау кезінде Эгри Чаба мен оның әріптестері кездейсоқ тапты, олар тіркеу парағын толтыру барысында үңгірдің егжей-тегжейлі түсірілімі мен құжаттамасын жүргізді. (Соған дейін қуыс әдебиетте кездеспеген.)