Remete-hegyi No 3 Cave

Remete-hegyi 3. sz. barlang (Реметехеги №3 үңгірі) — Дунай–Ипой Ұлттық паркіндегі Реметесурдок шатқалында орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттама

Буда Ландшафтық Қорғау Аймағында, Реметесёлёш ауылының сыртқы аумағында, қатаң қорғалатын аумақта, орманда, Реметесурдоктың солтүстік бетінде, шатқалдың батыс кіреберісінде, Реметехеги тауының тік әрі жартасты бетінде, теңіз деңгейінен 325 м биіктікте үңгірдің кіреберісі орналасқан. Ол шатқалдың ортаңғы үңгір деңгейінде (бұл деңгей аңғар табанынан 70 м биіктікте, теңіз деңгейінен 340–350 м биіктікте созылады) орналасқан. Реметесурдоктағы үңгірлерді батыстан шығысқа қарай, жартас жоталары бойынша нөмірлегенде, 1-нөмірлі жартас жотасында Remete-hegyi-kőfülke, Remete-hegyi 2. sz. barlang, Remete-hegyi 3. sz. barlang және Remete-hegyi 4. sz. barlang орналасқан. Жартас ойығы мен үш кішкентай үңгір дерлік бір теңіз деңгейінен биіктік деңгейінде орналасқан. Remete-hegyi-kőfülke жартасының шығыс бетінде, тайыз су шаюымен бөлінген, орманмен жабылған жартас қабырғаларында, 1-жартас жотасы мен жалаңаш 2-жартас жотасының арасында Remete-hegyi 3. sz. barlang орналасқан. Remete-hegyi 2. sz. barlang-тың алдындағы, ағашты әрі тік беткейде 13 м төмен түсіп, жартас қабырғасының шығыс бұрышында Remete-hegyi 3. sz. barlang орналасқан.

Remete-hegyi 3. sz. barlang ұзындығы 16 м, биіктігі 9,5 м және тік созылымы 9,5 м. Жарық тәрізді қуыс жоғарғы бөліктерінде сталактит қабатты. 4 м ұзындықтағы тар еңбектеу жолы арқылы оның ішкі ойығына жетуге болады, оның соңында үгіндімен толтырылған тар жарық тереңдейді. Remete-hegyi 3. sz. barlang-тан солтүстікке қарай 7 м жерде, сол жартаста (жартас жоғарыда бұзылғанырақ), 6 м биігірек Remete-hegyi 4. sz. barlang ашылады. Remete-hegyi 3. sz. barlang мен Remete-hegyi 4. sz. barlang бір-біріне өте жақын орналасқан. Мүмкін, олар терең деңгейде бір-бірімен жалғанған болар. Екі үңгірдің де жанында, жартас қабырғасында кішкентай еріген қуыстар бар. Жабылмаған, негізгі үңгіршілер жабдығымен өтуге болатын үңгірді қарап шығу үшін рұқсат қажет емес.

1984 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Remete-hegyi 3. sz. barlang деп аталды. Үңгір әдебиетте сондай-ақ 3. számú barlang (Хорват, Суньог, 1971), Máriaremetei 3. sz. barlang (Берталан, 1976) және Remetehegyi 3. sz. barlang (Берталан, 1976) атауларымен де кездеседі.

Зерттеу тарихы

1877 жылғы «Archaeologiai Értesítő» журналында Мажар Ұлттық музейінің ежелгі заттар қорының қарашада 1 (жануарға тиесілі) төменгі жақ сүйегімен, 2 сүйекпен және 3 қыш сынығымен толықтырылғаны жазылған. Буда маңындағы Реметемарияға жақын орналасқан жартас қуысынан табылған осы жәдігерлерді Лоци Лайош музейге сыйға тартты. 1904 жылғы «Budapest Régiségei» жинағында Реметемария жартас қуыстары, ықтимал, тас дәуірінің тұрақтары болғаны, олардан Лоци Лайош (Régészeti N., 168/1877) Мажар Ұлттық музейіне дөрекі қыш сынықтарын алып барғаны жазылған.

«Turisták Lapja» журналының 1915 жылғы жинағында жарияланған, Казаи Эндре жазған шолуға сәйкес, Казаи Эндре мен Тёдтер Дьюла (Юлиус) қазан айының бір күні шатқалдың үңгірлерін қарап шығу үшін Мариаремете шатқалына саяхатқа шықты. 2-нөмірлі үңгірдің жартасының түбінен олар 3-нөмірлі үңгір деп аталған тағы бір қуысты тапты, оның дұрыс пішінді кіреберісі, ықтимал, табиғи текті болмаған. Тёдтер Дьюла екеуінің ішінде бірінші болып үңгірге еңбектеп кірді. Үңгірдің кіреберісі оңтүстік-шығысқа қарайды, ұзындығы 1,5 м, ені мен биіктігі 1 м (бұл бөлігі жасанды қашалған сияқты көрінеді). Кіреберістің одан әрі 1 м бөлігі небәрі 30 см ені бар, сондықтан тек Казаи Эндре сияқты жіңішке адам ғана бүйіріне жатып еңбектеп кіре алады, бірақ бұл кезде де еңбектеп кіргелі жатқан адам екі қолын қалай орналастыратынын алдын ала ойластырғаны жөн.

Үңгір небәрі 2 м ұзындықта, ені 1,7 м, бірақ биіктігі 4 метрден асады, сондықтан үңгір жартас жарығы сияқты көрінеді. Оның табаны сәл солтүстік-батысқа қарай еңкейген. Үңгірдің соңындағы екі жартастың арасында тар түсу жолы тереңге апарады. Жарты сағат қазғаннан кейін олар түсу жолын бітеп тұрған 40 кг тас блогын алып шыға алды. Олар кезектесіп, көртышқандар сияқты жұмыс істеді. Тёдтер Дьюла Казаи Эндренің мойны мен көзін топырақпен толтырды, бірақ соған қарамастан олар саңылаудан еңкейіп өте алмады. Саңылауды кеңейтуді олар келесі жолға қалдырды. Олар үңгір орналасқан жартас блогына өрмелеп шықты, сол жерден Казаи Эндре аңғарда солда жатқан, Remete-barlang-қа апаратын таптап жасалған жолды байқады. Зерттеуге Казаи Эндре жасаған үңгірдің жоспар картасы мен ұзына бойы қима картасы кірді. Жарияланымда мариаремете үңгірлер аймағының жоспары көрінеді, онда 3-нөмірлі үңгірдің географиялық орналасуы белгіленген. Жоспарды Казаи Эндре жасаған.

1937 жылы жарық көрген, Яблонкаи Иштван жазған басылымда Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында, бұлақтан 50 м (жоғарғы деңгей) және 10 м (төменгі деңгей) биігірек бұлақ үңгірлері бар екені айтылады. Жоғарғы деңгейдегі Remete-hegyi-kőfülke-ден дамымаған әрі көрксіз шатқалдың бүкіл ұзындығында байқалатын басқа жоғарғы деңгей бұлақ үңгірлері бар. Егер үңгірдің эрозия базисі төмен түссе, онда үңгірдің су жүйесі де соны қуады. Мысалы, бұл су ескі өтпелі үңгір мен ескі бұлақ үңгірін тастап, тау жынысының жіңішке жарықтары арқылы төмен түсіп, жаңа үңгір жүйесін қалыптастыруы арқылы жүруі мүмкін. Бұл жағдайда ескі үңгірдің астында, төмендеген эрозия базисінің жаңа деңгейінде жаңа бұлақ үңгірі ашылады. Ал ескі жоғарғы кіреберісті сол жерде қалған карст брекчиясы бітейді. Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында қатар орналасқан тасталған бұлақ үңгірлері осы үдерістің әдемі мысалдары. Бұл үңгірлердің эрозия базисі — шатқалдың құлауы нәтижесінде пайда болған үңгірдің бұлағы болған. Шатқал үңгірінің бұлағының учаске сипатының өзгеруіне дейінгі ескі биіктігін жоғарғы деңгейдің үңгірлері көрсетеді.