Remete-hegyi No 4 Cave

Remete-hegyi 4. sz. barlang (Реметехеги №4 үңгірі) — Дунай–Ипой Ұлттық паркіндегі Реметесурдок шатқалында орналасқан үңгірлердің бірі.

Сипаттама

Буда Ландшафтық Қорғау Аймағында, Реметесёлёш ауылының сыртқы аумағында, қатаң қорғалатын аумақта, орманда, Реметесурдоктың солтүстік бетінде, шатқалдың батыс кіреберісінде, Реметехеги тауының тік әрі жартасты бетінде, теңіз деңгейінен 332 м биіктікте үңгірдің кіреберісі орналасқан. Ол шатқалдың ортаңғы үңгір деңгейінде (бұл деңгей аңғар табанынан 70 м биіктікте, теңіз деңгейінен 340–350 м биіктікте созылады) орналасқан. Реметесурдоктағы үңгірлерді батыстан шығысқа қарай, жартас жоталары бойынша нөмірлегенде, 1-нөмірлі жартас жотасында Remete-hegyi-kőfülke, Remete-hegyi 2. sz. barlang, Remete-hegyi 3. sz. barlang және Remete-hegyi 4. sz. barlang орналасқан. Жартас ойығы мен үш кішкентай үңгір дерлік бір теңіз деңгейінен биіктік деңгейінде орналасқан. Remete-hegyi-kőfülke жартасының шығыс бетінде, тайыз су шаюымен бөлінген, орманмен жабылған жартас қабырғаларында, 1-жартас жотасы мен жалаңаш 2-жартас жотасының арасында Remete-hegyi 4. sz. barlang орналасқан.

Remete-hegyi 3. sz. barlang-тан солтүстікке қарай 7 м жерде, сол жартаста (жартас жоғарыда сынғанырақ), 6 м биігірек Remete-hegyi 4. sz. barlang ашылады. Remete-hegyi 4. sz. barlang-та үгінді көп, ол аласа әрі, ықтимал, жоғары деңгейге дейін толтырылған. Тек оның артқы, сталактит қабатты жарығында ғана тік тұруға болады. Remete-hegyi 3. sz. barlang мен Remete-hegyi 4. sz. barlang бір-біріне өте жақын орналасқан. Мүмкін, олар терең деңгейде бір-бірімен жалғанған болар. Екі үңгірдің де жанында, жартас қабырғасында кішкентай еріген қуыстар бар. Жабылмаған, негізгі үңгіршілер жабдығымен өтуге болатын үңгірді қарап шығу үшін рұқсат қажет емес.

1984 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Remete-hegyi 4. sz. barlang деп аталды. Үңгір әдебиетте сондай-ақ 4. számú barlang (Хорват, Суньог, 1971), Máriaremetei 2. sz. barlang (Берталан, 1976) және Remetehegyi 4. sz. barlang (Берталан, 1976) атауларымен де кездеседі. Remete-hegyi 14. sz. barlang да Remete-hegyi 14. sz. barlang әдебиетінде Remetehegyi IV. sz. barlang және Remete-hegyi IV.sz. barlang атауларымен аталған.

Зерттеу тарихы

1877 жылғы «Archaeologiai Értesítő» журналында Мажар Ұлттық музейінің ежелгі заттар қорының қарашада 1 (жануарға тиесілі) төменгі жақ сүйегімен, 2 сүйекпен және 3 қыш сынығымен толықтырылғаны жазылған. Буда маңындағы Реметемарияға жақын орналасқан жартас қуысынан табылған осы жәдігерлерді Лоци Лайош музейге сыйға тартты. 1904 жылғы «Budapest Régiségei» жинағында Реметемария жартас қуыстары, ықтимал, тас дәуірінің тұрақтары болғаны, олардан Лоци Лайош (Régészeti N., 168/1877) Мажар Ұлттық музейіне дөрекі қыш сынықтарын алып барғаны жазылған.

«Turisták Lapja» журналының 1915 жылғы жинағында жарияланған, Казаи Эндре жазған шолуға сәйкес, Казаи Эндре мен Тёдтер Дьюла (Юлиус) қазан айының бір күні шатқалдың үңгірлерін қарап шығу үшін Мариаремете шатқалына саяхатқа шықты. Remete-hegyi 7. sz. barlang-тан (K. J.-барлангтан) алыс емес жерден олар шығысқа қараған, ені 3 м, биіктігі 60 см кіреберісі бар үңгір тапты. Ұзындығы 4,2 м үңгір сталактит түзілімі емес, құлау сипатты. Казаи Эндре мен серіктестері оны 2-нөмірлі үңгір деп атады. Remete-hegyi 4. sz. barlang-тың (2-нөмірлі үңгірдің) жартасының түбінен олар 3-нөмірлі үңгір деп аталған тағы бір қуысты тапты. Жарияланымда мариаремете үңгірлер аймағының жоспары көрінеді, онда 2-нөмірлі үңгірдің географиялық орналасуы белгіленген. Жоспарды Казаи Эндре жасаған.

1937 жылы жарық көрген, Яблонкаи Иштван жазған басылымда Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында, бұлақтан 50 м (жоғарғы деңгей) және 10 м (төменгі деңгей) биігірек бұлақ үңгірлері бар екені айтылады. Жоғарғы деңгейдегі Remete-hegyi-kőfülke-ден дамымаған әрі көрксіз шатқалдың бүкіл ұзындығында байқалатын басқа жоғарғы деңгей бұлақ үңгірлері бар. Егер үңгірдің эрозия базисі төмен түссе, онда үңгірдің су жүйесі де соны қуады. Мысалы, бұл су ескі өтпелі үңгір мен ескі бұлақ үңгірін тастап, тау жынысының жіңішке жарықтары арқылы төмен түсіп, жаңа үңгір жүйесін қалыптастыруы арқылы жүруі мүмкін. Бұл жағдайда ескі үңгірдің астында, төмендеген эрозия базисінің жаңа деңгейінде жаңа бұлақ үңгірі ашылады. Ал ескі жоғарғы кіреберісті сол жерде қалған карст брекчиясы бітейді. Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында қатар орналасқан тасталған бұлақ үңгірлері осы үдерістің әдемі мысалдары. Бұл үңгірлердің эрозия базисі — шатқалдың құлауы нәтижесінде пайда болған үңгірдің бұлағы болған. Шатқал үңгірінің бұлағының учаске сипатының өзгеруіне дейінгі ескі биіктігін жоғарғы деңгейдің үңгірлері көрсетеді.

1942 жылы шыққан «Budapest története» кітабының Томпа Ференц жазған тарауында Ромер Флорис пен Надь Геза Реметемария жартас қуыстарынан, ықтимал, жылтыратылған тас дәуірінен қалған дөрекі қыш сынықтары табылғанын айтқаны жазылған. Леел-Ёшши Шандор Мажар Гидрология Қоғамының 1949 жылғы 9 наурыздағы отырысында баяндама жасады. Баяндаманың тақырыбы — Hét-lyuk (Жеті саңылау) болды. Баяндамада Реметесурдоктың басқа үңгірлері де аталды. Леел-Ёшши Шандор қоғамның 1949 жылғы 9 қарашадағы ғылыми отырысында Реметесурдок үңгірлерін сипаттайтын тағы бір баяндама жасады.

«Hidrológiai Közlöny» журналының 1950 жылғы 3–4-санында Леел-Ёшши Шандордың 1949 жылғы 9 наурызда жасаған баяндамасының мәтіні жарияланды. Жарияланымның атауы — «Реметехеги Хетлюк шыңырауы». Зерттеуде Реметехеги тауының қазіргі кезде биік орналасқан, бірақ енді құрғап, жойылып бара жатқан бұлақ үңгірлері плиоцен мен ерте плейстоцен дәуірлерінде пайда болғаны айтылады (Hét-lyuk-тың астындағы үңгір, Remete-hegyi-kőfülke және тағы бірнеше кішірек, жартылай аяқталмаған немесе құлаған үңгір мен бұлақ қуысы). Одан кейін жас тектоникалық көтерілу мен эрозия базисінің климаттық текті ойылуына байланысты Реметехеги тауының карст суы деңгейі де төмендеп, құрғап қалған үңгірлер бұзыла бастады.