Remete-völgyi Upper Cave

Remete-völgyi Felső-barlang (Реметевёлди жоғарғы үңгірі) — Мажарстанның қатаң қорғалатын үңгірлерінің бірі. Ол Дунай–Ипой Ұлттық паркіндегі Буда тауларындағы Реметесурдок шатқалында орналасқан. Одан ғылыми маңызы бар елеулі археологиялық жәдігерлер табылған.

Сипаттама

Реметесёлёш ауылының сыртқы аумағында, Реметесурдок шатқалында, Remete-barlang-тан сәл солтүстік-шығысқа қарай және шамамен 20 м биігірек, бұлақ деңгейінен шамамен 70 м биігірек Remete-völgyi Felső-barlang-тың кіреберісі орналасқан. Remete-barlang-тан солтүстік-шығыс бағытта басталатын, тасты әрі тар соқпақ Remete-völgyi Felső-barlang-тың оңтүстік-батысқа қараған, ені шамамен 2,2 м, биіктігі 1,7 м кіреберісіне апарады. Ол Реметесурдоктың ортаңғы үңгір деңгейінде (бұл деңгей аңғар табанынан 70 м биіктікте, теңіз деңгейінен 340–350 м биіктікте созылады) орналасқан. Remete-hegyi-kőfülke де осы деңгейде орналасқан.

Ол жоғарғы триас дахштейн әктасында пайда болған. Оның тік созылымы 5 м, ең үлкен көлденең созылымы 23 м. 1970 жылы оның ұзындығы 29,3 м, ауданы 77 м² және көлемі 129 м³ болды. Ол оңай өтуге болатын, түзу жалғыз дәлізден тұрады, ол соңында кішкентай залға кеңейеді. Үңгірдің төбесі жер бетіне жақын. Жабылмаған үңгірді рұқсатсыз, негізгі үңгіршілер жабдығымен қарап шығуға болады, бірақ онда кейде үйсіз адамдар тұрады.

Онда көмір қалдықтары, неандерталь адамының бірнеше тісі, Янкович мәдениетіне жататын палеолит құралдары және мыс дәуірінің ыдыс сынықтары табылды. Соңғылары Габорине Чанк Вера бойынша Бодрогкерестур мәдениетіне жатқызылған. Оның қазба жұмысы кезінде қола дәуірінің, косидери мәдениетіне жататын ыдыстар мен әшекейлер, 62 заттан тұратын қазына табылды. Табылған жәдігерлердің арасында қола кеуде әшекейі, диадема, білезік, қола балталар, алтын шаш сақиналары мен янтарь моншақтар да болды. Ежелгі адамдар оны тек уақытша тұрақ, аңшылық баспана ретінде қолданған болуы мүмкін.

Археологиялық жәдігерлерден бөлек, одан плейстоцен дәуірінің ежелгі жануарларының қалдықтары да табылды. Толтырылымнан алып бұғының мүйізі, мамонт, үңгір гиенасы, жүнді мүйізтұмсық, альпі тау ешкісі, солтүстік бұғы, дала тауығы, ақ тәрізді тауық, аққасқа, үңгір арыстаны, мускус өгізі және үңгір аюының сүйектері табылды.

1989 жылы үңгір әдебиетте алғаш рет Remete-völgyi Felső-barlang деп аталды. Үңгір әдебиетте сондай-ақ 6. számú barlang (Хорват, Суньог, 1971), Felső-barlang (Хорват, Суньог, 1971), Felsőbarlang (Чанк, 1970), Felső barlang (Чанк, 1971), Remete-Felső-barlang (Берталан, Кордош, Оршаг, 1976), Remete-felső-barlang (Рингер, 1989), Remete-hegyi 6. sz. barlang (Кордош, 1984), Remetehegyi 6. sz. barlang (Берталан, 1976), Remetei-Felső-barlang (Папа, Денеш, 1982), Remete-völgyi-barlang (Гонда, 1982), Remete-völgyi-felsőbarlang (Кордош, 1980), Remetevölgyi-Felső-barlang (Саблар, 2004) және Remete-völgyi-felső-barlang (Хорват, Суньог, 1971) атауларымен де кездеседі.

1877–1984

1877 жылғы «Archaeologiai Értesítő» журналында Мажар Ұлттық музейінің ежелгі заттар қорының қарашада 1 (жануарға тиесілі) төменгі жақ сүйегімен, 2 сүйекпен және 3 қыш сынығымен толықтырылғаны жазылған. Буда маңындағы Реметемарияға жақын орналасқан жартас қуысынан табылған осы жәдігерлерді Лоци Лайош музейге сыйға тартты. 1904 жылғы «Budapest Régiségei» жинағында Реметемария жартас қуыстары, ықтимал, тас дәуірінің тұрақтары болғаны, олардан Лоци Лайош (Régészeti N., 168/1877) Мажар Ұлттық музейіне дөрекі қыш сынықтарын алып барғаны жазылған.

1937 жылы жарық көрген, Яблонкаи Иштван жазған басылымда Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында, бұлақтан 50 м (жоғарғы деңгей) және 10 м (төменгі деңгей) биігірек бұлақ үңгірлері бар екені айтылады. Жоғарғы деңгейдегі Remete-hegyi-kőfülke-ден дамымаған әрі көрксіз шатқалдың бүкіл ұзындығында байқалатын басқа жоғарғы деңгей бұлақ үңгірлері бар. Егер үңгірдің эрозия базисі төмен түссе, онда үңгірдің су жүйесі де соны қуады. Мысалы, бұл су ескі өтпелі үңгір мен ескі бұлақ үңгірін тастап, тау жынысының жіңішке жарықтары арқылы төмен түсіп, жаңа үңгір жүйесін қалыптастыруы арқылы жүруі мүмкін. Бұл жағдайда ескі үңгірдің астында, төмендеген эрозия базисінің жаңа деңгейінде жаңа бұлақ үңгірі ашылады. Ал ескі жоғарғы кіреберісті сол жерде қалған карст брекчиясы бітейді. Реметесурдоктың сол жақ қабырғасында қатар орналасқан тасталған бұлақ үңгірлері осы үдерістің әдемі мысалдары. Бұл үңгірлердің эрозия базисі — шатқалдың құлауы нәтижесінде пайда болған үңгірдің бұлағы болған. Шатқал үңгірінің бұлағының учаске сипатының өзгеруіне дейінгі ескі биіктігін жоғарғы деңгейдің үңгірлері көрсетеді.

1942 жылы шыққан «Budapest története» кітабының Томпа Ференц жазған тарауында Ромер Флорис пен Надь Геза Реметемария жартас қуыстарынан, ықтимал, жылтыратылған тас дәуірінен қалған дөрекі қыш сынықтары табылғанын айтқаны жазылған. 1948 жылы Габори Миклош Remete-völgyi Felső-barlang-та болды. Леел-Ёшши Шандор Мажар Гидрология Қоғамының 1949 жылғы 9 наурыздағы отырысында баяндама жасады. Баяндаманың тақырыбы — Hét-lyuk (Жеті саңылау) болды. Баяндамада Реметесурдоктың басқа үңгірлері де аталды. Леел-Ёшши Шандор қоғамның 1949 жылғы 9 қарашадағы ғылыми отырысында Реметесурдок үңгірлерін сипаттайтын тағы бір баяндама жасады.

«Hidrológiai Közlöny» журналының 1950 жылғы 3–4-санында Леел-Ёшши Шандордың 1949 жылғы 9 наурызда жасаған баяндамасының мәтіні жарияланды. Жарияланымның атауы — «Реметехеги Хетлюк шыңырауы». Зерттеуде Реметехеги тауының қазіргі кезде биік орналасқан, бірақ енді құрғап, жойылып бара жатқан бұлақ үңгірлері плиоцен мен ерте плейстоцен дәуірлерінде пайда болғаны айтылады (Hét-lyuk-тың астындағы үңгір, Remete-hegyi-kőfülke және тағы бірнеше кішірек, жартылай аяқталмаған немесе құлаған үңгір мен бұлақ қуысы). Одан кейін жас тектоникалық көтерілу мен эрозия базисінің климаттық текті ойылуына байланысты Реметехеги тауының карст суы деңгейі де төмендеп, құрғап қалған үңгірлер бұзыла бастады.