Szent Özséb Cave

Szent Özséb-barlang — Венгрияның қатаң қорғалатын үңгірлерінің бірі. Ол Дунай-Ипой ұлттық паркіндегі Pilisszentkereszt елді мекенінде орналасқан. Ол Ariadne-barlangrendszer мен Ajándék-barlang үңгірлерінен кейінгі, Pilis тауларындағы үшінші ұзын үңгір.

Географиялық орналасуы

Szent Özséb-barlang Pilis тауының үстіртінде орналасқан Nagy-Szoplák шыңының маңында, теңіз деңгейінен 692 метр биіктікте, Kétbükkfa-nyereg асуынан бір жарым шақырым жерде, Дунай-Ипой ұлттық паркінің қатаң қорғалатын аумағында, Pilisszentkereszt елді мекенінің шетінде ашылады. Кіреберіс карст суының деңгейінен шамамен 570 метр биіктікте орналасқан. Осыған сүйенсек, мұнда Венгрияның әлі белгісіз, ең терең үңгір жүйесі болуы мүмкін. Csévi-szirt жартасындағы Ariadne-barlangrendszer үңгір жүйесі мұнан оңтүстік-батысқа қарай бір жарым шақырым жерде орналасқан.

Сипаттамасы

Ол дахштейн әктасында қалыптасқан. Ұзындығы 900 метр, тереңдігі 82 метр. Ол қазіргі кезде де белсенді түрде зерттеліп жатқан үңгір. Үңгір есікпен жабылған. Тар, тік, түтік тәрізді кіреберіс бөлігі 10 метр тереңдікте үлкен залдың төбесіне барып құяды. Үңгірге баруға Дунай-Ипой ұлттық парк дирекциясының рұқсаты қажет.

Пайда болуы

Үңгір дахштейн әктасында шамамен жарты-бір миллион жыл бұрын пайда болған, ал ірі залдардың орнын, ықтимал, тік ығысу жазықтықтары анықтаған. Плейстоцен дәуірінде маңайдың толуы салдарынан Pilis тауының тек шыңы ғана көрініп тұрған. Дунантул орта тауларынан терең карст арқылы ағатын су мұнда да беткі бетке жол тапқан. Термал суда аралас коррозия арқылы ерітілген жолдар тау көтерілу барысында ауалы кеңістікке айналды, сол кезде беткі бетке жақындығына байланысты ауалы жолдардың төбесінде бу конденсациясы арқылы сфералық қуыстар тізбегі өсе бастады. Мұздық дәуірінде өтпелі жел әсерінен қабырғалар көп жерде үсіп жарылды, жолдар бір-бірімен қосылды, ал опырылма жалған табандар түзіп жолдарды бітеп тастады. Бұрын түзілген сталактиттер мен ыстық сулы шығу тегі бар шөгінділердің көбі жойылды. Барлық үңгірге тән саз төбешіктерін тау жынысы қоқысы жапты. Мұздық дәуірінен бері жер-жерде кішкентай, жас сталактиттер өсті, ал басқа жерлерде ағатын, еріте алатын су қабырғаларды бедерлі етіп коррозиялады.

Зерттеу тарихы

2003 жылғы қаңтарда, суық сенбі күні Szent Özséb Үңгірзерттеу тобының мүшелері, Slíz György басшылығымен, жаңа үңгір іздеу үшін қарлы Pilis тауына көтерілді. Олар сенгісіз тез арада қар еріген кіші дақты тапты, бұл — белгісіз үңгірдің ең сенімді белгісі. Үңгір мажар Пауликтер (Pálos) орденінің негізін салушы Boldog Özséb есімімен, оның әулиелікке қосылуын алдын ала болжап, Szent Özséb-barlang деп аталды. Олар бірден саңылау қазды, ал оған лақтырылған тас жаңғырықпен терең тереңдікке ұрылды. Кейін олар құрал-саймандармен қайта келіп, үлкен тасты алып тастағаннан кейін үңгір ашылды. Тар түтік жол төмен апарды, ол алып залдың төбесіне барып құйды. Осылайша Eső-terem (Жаңбыр залы) мен Meander ашылды. Келесі жолы ірі тас опырылуы арқасында олар Pele-lejtő беткейімен Kókusz-bánya деп аталатын жерге, 60 метр тереңдікке дейін түсе алды.

Осыдан кейін үңгірдің қалған бөліктері мақсатты зерттеу арқасында ашылды. 2005 жылғы 1 қыркүйектен бастап қоршаған ортаны және су шаруашылығын қорғау министрінің 22/2005. (VIII. 31.) KvVM қаулысына сәйкес, Дунай-Ипой ұлттық парк дирекциясының жұмыс аймағында, Pilis тауларында орналасқан Szent Özséb-barlang дирекцияның рұқсатымен ғана баруға болатын үңгір болды. 2005 жылғы 1 қыркүйектен бастап қоршаған ортаны және су шаруашылығын қорғау министрінің 23/2005. (VIII. 31.) KvVM қаулысына сәйкес, Pilis тауларындағы Szent Özséb-barlang қатаң қорғалатын үңгір мәртебесін алды. 2005 жылы елеулі опырылу жұмыстары арқасында Csapolt-terem залына көтерілуге қол жеткізілді.

2006 жылғы MKBT (Мажар Карст- және Үңгірзерттеу қоғамы) хабаршысында Pilis тауларында орналасқан Szent Özséb-barlang қатаң қорғалатын үңгір болғаны жарияланды. 2007 жылғы 8 наурыздан бастап қоршаған ортаны және су шаруашылығын қорғау министрінің 3/2007. (I. 22.) KvVM қаулысына сәйкес, Дунай-Ипой ұлттық парк дирекциясының жұмыс аймағында, Pilis тауларында орналасқан Szent Özséb-barlang дирекцияның рұқсатымен қаралады. Ал 2008 жылы 15 метр қазу жұмысынан кейін төменгі деңгей — Pentenáriumi-szakasz бөлігі ашылды. 2012 жылғы тамызда сезім-түйсікке сүйеніп, Vastyúk-ág тармағын ашуға қол жеткізілді.

Мажар Карст- және Үңгірзерттеу қоғамының 2012 жылғы үңгір күнінде Szent Özséb-barlang үңгіршілік туризмге ұсынылған үңгірлердің бірі болды, онда тек электр шамымен ғана жүруге болатын. 2013 жылғы 19 шілдеден бастап ауыл шаруашылығын дамыту министрінің 58/2013. (VII. 11.) VM қаулысына сәйкес, Szent Özséb-barlang (Pilis тауы, Дунай-Ипой ұлттық парк дирекциясының жұмыс аймағы) дирекцияның келісімімен баруға болады. 2015 жылғы 3 қарашадан бастап ауыл шаруашылығы министрінің 66/2015. (X. 26.) FM қаулысына сәйкес, Szent Özséb-barlang (Pilis тауы) қатаң қорғалатын үңгір болып табылады. 2021 жылғы 10 мамырдан бастап аграрлық министрдің 17/2021. (IV. 9.) AM қаулысына сәйкес, Szent Özséb-barlang (Pilis тауы, Дунай-Ипой ұлттық парк дирекциясының жұмыс аймағы) дирекцияның рұқсатымен баруға болады. Осымен бір мезгілде 13/1998. (V. 6.) KTM қаулысы өз күшін жояды.