Bogdan Saray

Боодан Сарайы (түрк тилинде «Боодания (Молдавия) сарайы» дегенди билдирет) — Түркиянын эң чоң шаары Стамбулдагы чыгыш православ чиркөөсү болгон. Византия доорунда курулган, анын баштапкы арналышы белгисиз. Осмон доорунда кичи имарат, Мирадык ыйык Николайга арналып, Agios Nikólaos tou Bogdansarághi (грек тилинде: Ἅγιος Νικόλαος τοῦ Βογδανσαράγι) деп аталган жана Молдавия господарынын Осмон Портасындагы элчилигинин Стамбулдагы резиденциясынын бир бөлүгү болгон. Жер бетиндеги бөлүктөрү дээрлик толук жоголгон бул имарат Константинополдогу византия архитектурасынын кичинекей үлгүсү болуп саналат.

Жайгашкан жери

Чиркөөнүн калдыктары Стамбулдун Фатих районунда, Салматомрук мааласында (түрк тилинде: Mahalle), Эдирнекапыдан (байыркы Харисий дарбазасынан) алыс эмес жерде, Хора музейинен 250 м чыгышта жана мурда византиялык диний курулуштар болгон Кефели мечитинен 100 м түндүктө жатат. 2012-жылга карата, имараттын урандылары Драман кечеси 32-дарегиндеги дөңгөлөк дүкөнүнүн ичине камтылганы үчүн, аларга жетүү дээрлик мүмкүн эмес.

Византия доору

Имарат Алтын Мүйүздү көзөмөлдөгөн Константинополдун алтынчы дөбөсүнүн жапаасында курулган. Византия доорунда имарат жөнүндө эч нерсе белгисиз, бирок анын жайгашуусуна карай, ал башка ыйык калдыктар менен бирге Исанын азап чегүү куралдары сакталган, Константинополдун эң чоң монастырларынын бири болгон Аска үстүндөгү ыйык Жакан Чомулдуруучунун монастырынын (грек тилинде: Ἅγιος Ιωάννης Πρόδρομος ἐν τῇ Πέτρα, «Хагиос Иоаннис Продромос эн ти Петра») кошумча имараты болушу мүмкүн. Бирок, өлчөмү кичине болгондуктан, бул имараттын монастырдын кафоликону (башкы чиркөөсү) болушу ыктымал эмес. Айрым булактар боюнча, ал Комнин доорунда, 12-кылымда курулган, башка булактар боюнча, ал 14-кылымдагы Палеолог доорунун негиздемеси. Анын түндүк-түштүк багыттоосу, баштапкыда ал чиркөө эмес, бейит капелласы катары курулганын көрсөтөт.

Осмон доору

1453-жылы Константинополь осмондуктар тарабынан басып алынгандан кийин, 16-кылымда капелла Молдавия воеводасы/господары тарабынан Стамбулдагы элчилерин жайгаштыруу үчүн сатылып алынган чоң жер мүлкүнүн бир бөлүгү болуп калган жана тиешесине Боодан Сарайы («Молдавия сарайы») деп аталган. Бул жагынан алып караганда, аны патриций үй-бүлөсүнүн жеке капелласы катары колдонуу осмон шаарында сейрек кездешкен көрүнүш болгон. 18-кылымдын башында комплекс — бийик чек ара дубалы аны өрттөн коргогондуктан көп каалоочулардын мүлкү болгон — султан тарабынан бир нече чет элдик элчилердин резиденциясы катары ижарага берилген, алардын арасында 1634 жана 1657/58-жылдары, тиешелүүлүгүнчө, Стамбулда болгон Осмон Портасындагы швед элчилери П. Страсбург жана К. Роломб да болгон. 1760-жылдын июнунда фанариот Жон Каллимахес аны Афон тоосундагы ыйык Панталеон орус монастырына тартуулаган. Комплекс 1784-жылкы өрттө күйүп кетип, андан кийин жер жөн гана базар бакчасы катары колдонулган. Чиркөөнүн Афон монастырына таандыгы Каллимахестин туугандары тарабынан 1795-жылдын январында жана 1814-жылдын августунда кайрадан ырасталган, бирок орус монахтары, мүмкүн Орус империясы менен Осмон Портасынын ортосундагы согуш абалынан улам, чиркөөнү калыбына келтирүүгө аз кызыгуу көрсөтүшкөн. 19-кылымда имарат бара-бара кыйрап, 1894-жылкы Стамбул жер титирөөсүнөн кийин урандыга айланган. 1918-жылы немис археологу жашыруун казуу иштерин жүргүзүп, крипттан аты белгисиз үч мүрзөнү тапкан. 20-кылымдын экинчи жарымында имараттын калдыктары чалгай үй (түрк тилинде: Gecekondu) менен курчалган, бүгүнкү күндө дөңгөлөк дүкөнүнүн ичинде жатып, аларга жетүү дээрлик мүмкүн эмес. 2012-жылга карата жер бетиндеги бөлүктөр дээрлик жоголгон, крипт гана калган.

Сыпаттама

Имарат тик бурчтуу пландуу болгон, капталдары 6,20 м жана 3,50 м түзгөн жана баштапкыда жер бетиндеги капелла менен жер астындагы крипттен турган эки кабаттан турган. Капелла дубалдар аркылуу өткөн эки туурасынан аркага таянган пендентивдери бар күмбөз менен жабылган жана түндүк тарапта бема жана сыртынан оюктар менен кооздолгон көп бурчтуу апсида менен бүткөн, ал эми крипт цилиндр сымал күмбөз менен жабылган жана жөнөкөй апсидасы да болгон. Имараттын кыш тери, кеч византия доорунун мүнөздүү түс эффектисин алып, үч же төрт катар ак таштын кызыл кыш катарлары менен кезектешкен түзүлүшүнөн турган. Анын түндүк-түштүк багыттоосу, имараттын чиркөө эмес, бейит капелласы катары колдонулганын көрсөтөт, анткени Константинополдогу чиркөөлөр дээрлик дайыма чыгыш-батыш багытында жайгашкан. Курулушка перпендикуляр жайгашкан дубалдардын мурда болгону боюнча күбөлөндүрүлгөн фактылар, бул Константинополдун эң чоң монастырларынын бири болгон Петрадагы ыйык Жакандын монастырынын бир бөлүгү болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.