Mihrimah Edirnekapı Mosque

Михримах Султан мечити (түркчө: Mihrimah Sultan Cami) — Түркиянын Стамбул шаарынын Эдирнекапы кичи районундагы византия жер дубалдарынын жанында жайгашкан XVI кылымдагы осмон мечити. Аны Сулайман Кануни менен Хюррем Султандын кызы Михримах Султан буйрук берип курдурган, ал эми долбоорун башкы падышалык архитектор Мимар Синан иштеп чыккан. Шаардын эң бийик чекитине жакын Алтынчы Дөбөнүн чокусунда жайгашкан мечит шаардын көрүнүктүү белгиси болуп саналат.

Тарых

Эдирнекапыдагы Михримах Султан мечити Сулайман Кануниден абдан жакшы көрүлгөн жалгыз кызы Михримах Султан аты берип, буйрук берген эки мечиттин экинчиси жана чоңураагы. Аны Мимар Синан долбоорлогон, курулуш жазуусу сакталбаганы менен, сакталып калган кол жазмалардан алынган далилдер курулуш иштери 1563-жылы башталып, 1570-жылга чейин аяктаганын көрсөтөт.

Мечит бир нече жолу жер титирөөдөн зыян тарткан. 1719-жылы мунарадагы тепкичтердин айрымдары бузулган; 1766-жылы жер титирөө мунара менен мечиттин башкы күмбөзүнүн кулашына алып келген; 1894-жылдагы катуу жер титирөөдө мунара мечиттин түндүк-батыш бурчуна кулаган. Мечиттин өзүн калыбына келтирүү үчүн аракеттер жасалганы менен, ага тиешелүү имараттарга анча көп көңүл бурулган эмес. Мечит 1956–57-жылдары калыбына келтирилген, бирок күмбөз 1999-жылдагы Измит жер титирөөсүндө кайрадан зыян тарткан.

2007–2010-жылдар аралыгында жүргүзүлгөн эң акыркы калыбына келтирүү иштеринин биринчи баскычында мечит менен мунаранын жогорку бөлүгү оңдолгон. Экинчи баскыч короону төшөө, борбордук фонтанды калыбына келтирүү жана тышкы портикти кайра куруу иштерин камтыган (мечиттин башында кош портиги болгон, бирок анын ичкериги бөлүгү гана сакталып калган).

Тышкы көрүнүшү

Мечит негизги көчөгө караган террасада курулган. Медресе (ислам мектеби) түзгөн өзүнчө бөлмөлөргө бөлүнгөн портик мечиттин чоң короосун курчап турат. Короонун борборунда чоң даарат фонтаны (садырван) бар. Мечитке кире беришти мрамор жана гранит мамылары бар жети күмбөздүү бөлүктөн турган монументалдуу айван түзөт. Мечиттин өзү жарым сфера менен капталган куб формасында, төрт тарабынын ар биринде симметриялуу көп терезелүү тимпан бар. Күмбөз ар бир бурчта бирден жайгашкан төрт мунара менен коштолгон; анын негизинде терезелер бар. Жалгыз мунара бийик жана ичке; 1894-жылдагы жер титирөөдө ал мечиттин чатырын тешип кулаган. Ошондон бери ал толугу менен калыбына келтирилген.

Ички көрүнүшү

Күмбөздүн диаметри 20 метр (66 фут), бийиктиги 37 метр (121 фут). Түндүк жана түштүк тараптарда гранит мамыларга таянган үч аркалуу аркада, ар биринде үч күмбөздүү бөлүк бар жогорку галереялары менен жанаша нефтерге ачылат. Дубалдардын аянтынын көбүн терезелер түзөт, бул мечитти Синандын чыгармаларынын ичинен эң жарык ички бөлүгүнө ээ болгондорунун бирине айландырат. Терезелердин айрымдарында боёлгон айнек бар.

Ички трафарет кооздоолордун бардыгы заманбап. Бирок оюлган ак мрамордон жасалган минбар баштапкы курулуштан калган.

Комплекс

Алгач курулгандагыдай эле, Михримах Султан мечити медресени, кош хамамды, мазарды (түрбе) жана террасанын астындагы ижара акысы комплекске каржылык колдоо берген дүкөндөр катарын (араста) камтыган комплекстин (куллие) борбору болгон. Хамам бүгүнкү күндө да колдонулуп жатат.

Михримах Султандын өзү Сулаймание мечитинде көмүлгөн, бирок бул мечиттин артындагы урап калган түрбеде анын күйөө баласы, улуу вазир Семиз Али Паша, кызы Айше Хумашах Султан, небереси Мехмед Бей, Шехид Мустафа Паша жана Осман Бей, ошондой эле анын үй-бүлөсүнүн көптөгөн башка мүчөлөрүнүн мүрзөлөрү жайгашкан.