Nurullabay's palace

Нуруллабай сарайы — Өзбекстандын Хива шаарындагы архитектуралык эстелик. Мурда ал Асфандияр хандын (20-кылым) расмий кабыл алуу залы болгон. Бул сарай-бак Хива ханы II Мухаммед Рахим хан тарабынан өзүнүн уулу Асфандияр хан үчүн курулган (ал Нуруллабай сарайы деп аталат, анткени ал Нуруллабай аттуу адамдын багынын ордуна курулган).

Тарыхы

Сарайдын пландары 1890-жылдары түзүлгөн. Ичан-Кала аймагында орун жетишсиз болгондуктан, сарай Хиванын түндүк-батышында, шаар борборунун сыртындагы мурдагы бактын ордунда курулган. Курулуш башталганга чейин бак бай соодагер Нуруллабайга таандык болгон, ал өзүнүн мүлкүн курула турган сарай келечекте анын атынан аталышы шарты менен гана сатууга макул болгон. Ушул окуяга байланыштуу сарай дагы эле соодагердин атынан аталат.

Нуруллабай сарайынын курулушу 1904-жылы башталып, 1910-жылы II Мухаммед Рахим хан каза болгондон кийин Асфандияр хандын бийлик мезгилинде улантылган. Хиванын чеберлери жана сүрөтчүлөрүнөн тышкары, курулушка Орусия менен Германиядан адистер да катышкан, алар объекттин дизайнына өз таасирин тийгизген. Курулуш материалдарынын айрымдары, анын ичинде Санкт-Петербургда өндүрүлгөн плиткалар менен керамика, сырттан алынып келинген. Атасы каза болгондон кийин, 1912-жылы Асфандияр хан комплексте чет элдик меймандарды кабыл алуу үчүн өзүнчө имарат курдурган.

Сарай 1912-жылы, Мухаммед Рахим хан каза болгондон эки жыл өткөндөн кийин бүткөрүлгөн. Кийинчерээк бул имаратты хан жана анын үй-бүлөсү 1920-жылы Хорезм эл совет республикасы түзүлгөнгө чейин резиденция катары колдонушкан.

Акыркы мезгилде объектти сактоого негизги көңүл бурулду, реконструкция иштери 2017-жылы аяктаган.

Архитектурасы

Нуруллабай сарайы 9 чоң жана кичине бөлмөдөн, дарбаза имаратынан, сарайдан, кабыл алуу заалынан, медреседен, кызматчылар үчүн турак жайдан, бактан, гүлзарлуу короолордон турат. Комплекске (185,6×143,0 м) сарайдын түштүк тарабындагы аркандын үстүнө курулган көпүрө аркылуу дарбазадан кирилет. Дарбаза имаратынын коридорунда бир нече бөлмө бар. Сарай тик бурчтуу формада (87,1×65,0 м), 4 короосу бар жана мунаралары бар бекемделген дубал (бийиктиги 7,5 м) менен курчалган. 3-короодо эки кабаттуу бөлмөлөр, ал эми түштүк-батыш короосунда бир кабаттуу бөлмөлөр бар. Негизги дарбаза имараты медресе жана турак жай менен өз ара байланышкан. Чоң короо сарайдын түндүк-батыш бөлүгүн ээлейт. Короодо кудук бар.

Кабыл алуу заалы (27,5×32,1 м) сарайдын түндүк-чыгышында өзгөчө европалык стилде курулган. Фасады түштүккө караган. Ал 1 кабаттан жана 7 бөлмөдөн турат. Кабыл алуу заалынын алды жана арты тарабында дагы айвандар бар.

Медресенин фасады чыгышка караган. Түштүк-чыгыш бурчунда 4 мамылуу эки кабаттуу мечит, түндүк-батышта айван, короонун тегерегинде класс бөлмөлөрү жана жайлар бар. Тышкы дубалдардагы жана 4 бурчтагы элестер күйдүрүлгөн кыш жана плиткалар менен кооздолгон.

Бак сарайга жанаша жайгашкан жана мунаралары бар бийик бекемделген дубал менен курчалган. Бактын 3 тарабында эшиктери бар, 2 эшик сарай менен байланышат, ал эми чыгыштагысы кабыл алуу заалы менен байланышат. Бактын ортосунда сегиз кырлуу бассейн бар.