Muhammad Amin Khan Madrasa

Мухаммад Аминхан мадрасасы — Хивадагы архитектуралык эстелик (1852–1855). Аны Мухаммад Амин Бахадур хан курдурган. Мадраса Ичан-Каланын батыш бөлүгүндө жайгашкан. Ал 1852–1855-жылдары өзбек бийлөөчүсү Мухаммад Аминхандын каржысы жана жарлыгы менен курулган. Мухаммад Аминхан мадрасасы Хиванын башка мадрасаларына салыштырмалуу эң чоңу жана эң көп плитка менен каптаганы.

1990-жылы ал Ичан-Каланын бир бөлүгү катары ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген. Азыркы учурда ал туристтик кызмат көрсөтүү жана көргөзмө мейкиндиги катары колдонулат. Ал жерде Хива туристтик комплексинин мейманканасы жайгашкан.

Тарыхы

1851-жылы Мухаммад Амин хан мадраса долбоорун түзүү үчүн сынак жарыялаган. Сынакта уста Абдулла «жин» тарткан долбоор хан тарабынан бекитилген.

Хорезмдин бийлөөчүсү Мухаммад Аминхан (1846–1855) бийлигинин төртүнчү жылында Ичан-Каланын батыш дарбазасынын алдында мадраса жана минара курууга буйрук берген. Мадрасанын курулушу үч жылда аяктаган.

1852-жылы Мухаммад Аминхан мадрасасында сонун минаранын курулушу башталган, хандын планы боюнча, ал Орто Азиядагы бардык минаралардан бийигирээк болушу керек эле. Ал бүтпөй калган, ошондуктан азыр ал Кыска Мунара деп аталат.

Ошол мезгилдин бир нече белгилүү инсандары — Лаффаси, Мутриб Хонахароби, Суфий жана башкалар бул мадрасада окушкан.

1979-жылдан тартып Мухаммад Аминхан мадрасасы Матниёз Девонбеги мадрасасы менен бирге жергиликтүү жана чет элдик туристтерге кызмат көрсөтүүгө ылайыкташтырылган Хива туристтик комплексин түзгөн. Биринчи имаратта мейманкана, экинчисинде ресторан жайгашкан.

1990-жылы мадраса, Ичан-Каланын башка эстеликтери менен бирге, ЮНЕСКОнун Бүткүл дүйнөлүк мурастар тизмесине кирген. Мадраса күйгүзүлгөн кирпичтен курулган, дубалдарынын калыңдыгы 1,5 метр. Мадрасада 2 кабат, 130 бөлмө бар, тарыхый маалыматтарга ылайык, ал жерде бир учурда 260 студент окуган.

Архитектурасы

Мадраса эки кабаттан турат. Биринчи кабаттагы бөлмөлөрдүн дайлизи бар, экинчи кабаттагылардын алдында кире бериш бөлмөсү бар. Бул стиль Хива мадрасаларынын архитектурасында бул имаратта биринчи жолу колдонулган. Айван-терезелердин курулушу жөнөкөй, ал короонун жалпы архитектурасын толуктайт. Эки кабаттуу айван-терезелердин кереге жана карама-каршы фронтондору сырдалган плиткалар менен кооздолгон. Камералардын чатыры балхи күмбөзү менен капталган. Чыгыш канаттагы мечиттин жана батыш канаттагы класс бөлмөнүн күмбөздөрү ылдыйлаган платформага коюлган. Фронтондун алты капталдуу аркасы да лак плиткалар менен кооздолгон. Мечиттин бийик күмбөзү фронтондон алда канча бийик көтөрүлөт. Мадрасанын бийик жана кооз чатыры өзгөчө кичине аркаларга бөлүнгөн, бурчтардагы мезана үлгүлөрү имаратка күч жана сулуулук берет. Имаратта Хива архитектура мектебине мүнөздүү стилдердин эң мыкты үлгүлөрү колдонулган. Борбордук стилдеги мионсарай 2 чатырлуу, 5 күмбөздүү бөлүктөргө бөлүнгөн. Жыгачтан чегилип жасалган эшиктер менен тосмолор өнөрдүн өзгөчө үлгүлөрү. Жалпы план — 77 × 60,0 м; короо 38,0 × 38,0 м; мечит 9,4 × 8,4 м; класс бөлмө 5,6 × 5,6 м. Мурда ал чоң билим берүү мекемеси жана шаар башкармалыгы болгон. Мадраса калыбына келтирилип, мейманканага айландырылган. Мадраса Калтаминорго кичине жыгач көпүрө менен туташкан.