Konya Ark

Куня-Арк (өзбекче: Koʻhna ark, «Эски чеп») — Өзбекстандагы Хиванын тарыхый эски шаары Ичан-Каладагы цитадель. Ал ЮНЕСКОнун Дүйнөлүк мурастар объектисинин өзгөчө бөлүгү болуп саналат.

Имараттары

Куня-Арк Ичан-Каланын батыш тарабында жайгашкан жана болжол менен 1,2 гектар аянтты ээлейт. Ал XVII кылымда Хива ханы Мухаммад Эренке (1687-1688-жылдары хан болгон) тарабынан Хива хандыгынын административдик борбору катары курулган. Чеп кийинчерээк кеңейтилип, 100 жылдан кийин Куня-Аркта хандын мечити, резиденция, жогорку сот, кабыл алуу бөлүмү (Курныш хан), порох жасоочу тегирмен, арсенал, акча соккуч, харем, ашкана, аттар сарайы жана башка имараттар жайгашкан.

Курныш хан

Куня-Аркка көз тартуучу көк кашакалар менен кооздолгон эки мунара менен курчалган чоң дарбаза аркылуу кирилет. Дарбазадан ары дагы бир короо бар, анын батыш тарабында Курныш хан жайгашкан. Азыркы Курныш хан Илтузар хандын бийлик кылган мезгилинде (1804-1806) курулган, короосунда жайкы мезгилде колдонулган боз үй үчүн орун бар. Короо көк жана ак майолика менен кооздолгон, таш негиздердеги эки жыгач мамыга таянган айван менен толукталат. Негиздердин биринде акын жана тарыхчы Огахийдин ырлары чегилген. Курныш хандын жанында тактылуу зал жайгашкан. Такттын өзү түштүк дубалдагы чуңкурдагы көчүрмө. Түпнуска такт 1816-жылы жасалган жана назик күмүш жалбыракчалар менен капталган. Ал 1873-жылы Падышалык Орус империясынын басып алуусунан кийин Москвага алынып кетилген жана азыр Кремлде сакталат.

Ак Шейх Бобо, мечит, акча соккуч, харем жана турак бөлүгү

Курныш хандын түндүк-батышында коридор Куня-Арктын түндүк бөлүгүнө алып барат. Ак Шейх Бобо мунарасы Куня-Арктын эң бийик чекити, кайтаруу мунарасы катары колдонулган. Жанында Мухаммад Рахим хан I (1806-1825) бийлик кылган мезгилинде курулган акча соккуч бар, ал салык реформаларын жүргүзгөн жана бажы кызматтарын түзгөн. Хивада сокулган 300дөн ашык монета Санкт-Петербургдагы Эрмитажда сакталат.

Хандын мечитин Аллакули хан (1825-1842) курдурган. Ал жабык кышкы мечит жана короого ачылган жайкы мечитке бөлүнөт. Жайкы мечит таш негиздердеги эки катар жыгач мамылуу айван болуп саналат. Дубалдар, михраб, минбар жана каптал мунаралар татаал өсүмдүк оюмдары бар майолика менен капталган.

Ак Шейх Бобонун түбүндө Хива хандарынын турак бөлмөлөрү жана харемдин бөлмөлөрү жайгашкан. Бул цитадельдин эң акыркы курамдык бөлүгү жана Саид Мухаммад Рахим II (1863-1910-жылдары бийлик кылган) мезгилинде курулган.