Zulkifl Mausoleum

Зулкифл мавзолейи — Термездин жанында жайгашкан архитектуралык эстелик (XI–XII кылымдар). Легенда боюнча, бул жерге пайгамбар Зулкифл коюлган. Тарыхый булактарда Аббасиддердин аскер башчыларынын тукуму болгон Исхок ибн Кунаажа (992/993-жылы кайтыш болгон) да ушул жерге коюлганы белгиленет. Мавзолейдин курулган так жылдары белгисиз, бирок имараттар XI–XII кылымдарга таандык жана Газнели Махмуддун бийлик мезгилинде курулган.

Аталышы

Пайгамбар Зул Кифлдин бул мавзолейге коюлганы жөнүндө болжолдоолор бар. Зул Кифл пайгамбар Айюптун уулу болгон деп эсептелет. Курандан жана хадистерден ал жөнүндө дээрлик эч кандай маалымат жок. Пайгамбар Зул Кифл Анбия (85–48-аяттар) жана Сад сүрөлөрүндө эскерилет.

Зул Кифл деген сөз «кепилдик ээси» дегенди билдирет.

Жайгашкан жери

Зул Кифл мавзолейи Арал-Пайгамбар аралында — Арал-Пайгамбар коругунун аймагында жайгашкан. Арал мунун пайгамбар Зул Кифлдин атынан алынган, ал болжол менен ушул жерге коюлган деп эсептелет.

Архитектурасы

Мечит, мүрзө жана ага чектеш эки бөлмө Арал-Пайгамбар аралынын түштүк бөлүгүндө жайгашкан. Имараттар ар кайсы мезгилдерде курулган. Мечит форма жагынан төрт бурчтуу (аянты 6,95×6,95 метр), күмбөздүү, алдыңкы аркасы бар. Теше оюлган ганч менен кооздолгон. Мүрзө (аянты 6×4 метр) мечиттен 1 метр бийигирээк курулган жана анда саркофаг бар. Мүрзөнүн эки эшиги бар, алар эки чектеш бөлмөгө алып барат. Бөлмөлөрдүн дубалдары толкун формасындагы жыгач устундар менен капталган.

Бухаралык окумуштуу Мухаммад ибн Валий XVII кылымдагы «Бахр ал-Ахор» эмгегинде пайгамбар Зул-Кифлдин мүрзөсү жөнүндө жазган.

Элдик легендаларга ылайык, пайгамбар Зул-Кифл өз денесин Аму Дарыя дайрасына ыргытып, кайсы жерде табыты токтосо, ошол жерге коюуга тапшырма берген.

Арал-Пайгамбар аралы

Арал-Пайгамбар аралы 4000 гектар аянтты ээлейт. Аралдын узундугу сегиз километр, туурасы болжол менен беш-алты километр түзөт. Адистердин айтымында, Аму Дарыя дайрасы аралга жакындаганда өзүнүн мүнөзүн өзгөртөт. 1971-жылы бул аймакта корук уюштурулган. Учурда бул аймак Сурхан мамлекеттик коругунун курамына кирет. Арал 970 гектар аянтта токой менен капталган.

Арал-Пайгамбар коругу

Арал-Пайгамбар коругу Аму Дарыя дайрасынын жээгинде жайгашкан, анын түштүк бөлүгүндө мавзолейлердин кичинекей ансамбли курулган. Ошондой эле ал жерде чоң күмбөздүү мечит, түштүк капталында кичине чиркен жана батыш тарабында эки бөлмө бар.