Bronz Cave

Bronz-gʻorilma Vengriya hududidagi alohida himoya ostidagi gʻorlar qatoriga kiradi. Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan. Undan qiziqarli holosen davri hayvon suyaklari va bronza davri inson suyaklari topilgan. Bir qoldiqdan, ulkan Bison priscus bosh suyagidan, u yuqori pleistosen davri ekanligi aniqlangan.

Tavsifi

Nagykovácsi shahar hududidan D tomon joylashgan, yengil egri togʻ yonida, oʻrmon ichida 1,7×2,1 m oʻlchamdagi, tabiiy, dumaloq, deyarli vertikal, egri oʻq yoʻnalishidagi kirish joyi mavjud. Bir yer osti yoʻldan taxminan 40 m masofada ochiladi. Kirish oldida katta boʻsh teshik bor. Shoxlanadigan va koʻp qavatli gʻor. Trias davri dachsteinli ohaktoshda, ohaktosh va qalin breksning chegarasida, korroziya tufayli shakllangan. Unda qoʻngʻiroq, sharbust, barmoqlik, hieroglif, urugʻ koʻzgusi va kaltsiyli qatlamlar kuzatiladi. Yoʻllarda hosil boʻlgan silliq, barqaror, suli, silliq bayroq, silliq oqim, silliq zaharlanish, mikrotemir va shamollikli toshlar mavjud. Gʻor ichida dengoʻlar va pelék ham uchraydi. Gorizontal yoyilishi taxminan 30 m. Yopilmagan gʻor ruxsat va arqon texnik vositalar yordamida tashrif buyurilishi mumkin. 25 m arqon kerak boʻladi, bu joylashtirilgan doimiy nitlar bilan yengillashtiriladi.

Sok holosen davr hayvon suyaklari va bir necha bronza davri inson suyaklari topildi toʻldirishda. Undan Homo sapiens, Bison priscus, jarangli kiyik, kulrang boʻri, jigarrang ayiq, siktak va tuyaboz suyaklari, shuningdek qora, ehtimol 9‑asrga oid gil boʻlagi ham topildi va bu davrdan kelib chiqqan uy hayvonlari suyaklarining katta qismi boʻlishi mumkin. Gil boʻlagining yoshini Vengriya Milliy Muzeyining arxeologlari aniqlashgan, suyaklarni Gasparik Mihály, Vengriya Tabiyotshunoslik Muzeyining xodimi oʻrganib chiqqan. Inson suyaklari 9‑asr va mil. avv. 1000 yillar oraligʻida boʻlishi taxmin qilinadi. Yovvoyi hayvon suyaklari holosen davriga tegishli. Vörös István, Vengriya Milliy Muzeyining xodimi, aytishicha, ulkan Bison priscus bosh suyagi, shoxning egri chizigʻi va boshqa belgilar asosida 100 000 yillik, yaʼni yuqori pleistosen davrga tegishli.

1994‑yilda gʻoraning nomi Bronz-gʻora deb atalgan. Uning nomi topilgan, ehtimol bronza davri inson suyaklari tufayli berilgan. Gʻora adabiyotida Bronz gʻora (Takács, Gigler), Bronz Gʻora (Takács, Gigler), Cseresznyés-erdei-sziklaüreg (Bertalan, Schőnviszky 1976), Cseresznyés erdei sziklaüreg (Takács, Gigler), Cseresznyéserdei sziklaüreg (Bertalan 1944) va Cseresznyéskerti-üreg (BEAC 1991) nomlari ham ishlatiladi.

Tadqiqot tarixi

Turisták Lapja 1944‑yil nashrida chiqqan tavsifga koʻra, Cseresznyéserdei sziklaüreg Nagykovácsi chegarasida, Nagykovácsi shahridan D‑ga yoʻnalgan mulkiy oʻrmon ichida, 424 m balandlik nuqtasidan taxminan 300 m sharq‑shimoliy‑gʻarbga va taxminan 400 m dengiz sathidan balandlikda joylashgan. 1,5 m chuqur gʻoraviy yoʻlak D‑yoʻnalishga ochiladi. Taxminan 6 m uzunlikdagi va tor gʻora dachstein kiremitida shakllangan boʻlib, sevimli qush qoʻriqxonasi boʻlgan. Bertalan Károly va Schőnviszky László tomonidan tuzilgan, 1976‑yilda nashr etilgan Vengriya gʻora ilmiy bibliografiyasi gʻora nomlari roʻyxatida Budai togʻlarida joylashgan gʻora Cseresznyés-erdei-sziklaüreg nomi keltirilgan. Gʻora nomlari roʻyxatida gʻoraga bagʻishlangan 1 ta nashr keltirilgan.

Az 1976‑yilda tugallangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada oʻqiladi,ki Budai togʻlarida joylashgan, nagykovácsi Cseresznyéserdei togʻ gʻori 424 m‑lik MP‑dan D‑ga joylashgan, ÉÉNy‑ga taxminan 300 m masofada joylashgan. 1,5 m chuqur gʻoradan D‑yoʻnalishida chiqadi va faqat yaqin masofadan koʻrinadi. Taxminan 6 m uzunlikdagi tor gʻora. Qariyalarga koʻra butun Nagykovácsi ichiga sigʻadi. Ehtimol, tiqilib qolgan. Qoʻlyozmaning gʻoraga oid qismi adabiy asarga asoslanib yozilgan. 1984‑yilda nashr etilgan, Magyarország barlangjai nomli kitobning milliy gʻora roʻyxatida Budai togʻlarida joylashgan gʻora Cseresznyés‑erdei‑sziklaüreg nomi bilan keltirilgan. Roʻyxatga aloqador ravishda Dunazug‑togʻlaridagi gʻoralar geografik joylashuvini koʻrsatadigan 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻoraning geografik joylashuvi koʻrsatilgan.

1989‑yilda Tóth Sándor 1:30 000 masshtabdagi joylashuv chizmasini chizdi, unda gʻoraning joyi belgilangan. Xuddi shu yilda gʻoraning asosiy reja xarita loyihasini va uzunlik kesimi xarita loyihasini tuzdi. Xarita loyihalari taxminan 1:100 masshtabda gʻorani tasvirlaydi. 1990‑yillarda kirish qulbasi atrofida, ikki tomondan, hayotni himoya qilish maqsadida simli himoya tarmogʻi oʻrnatildi. 1991‑yilda BEAC Barlangkutató Csoport gʻoraning uzunlik‑kesim xarita loyihasini chizdi, unga koʻra gʻora 7 m chuqurlikda. 1992‑yilda gʻorada Homo sapiensning past jagʻi topildi.

1993 yil noyabrida FTSK Barlangkutató boʻlimi taxminan 2 m chuqur boʻlgan gʻor qoldiqlarini olib chiqishni boshladi. 1994 yil 16 yanvarda boʻlim 8 m qalin, 15 m³ hajmdagi toʻldiruvni olib tashlagandan soʻng Bölény-zalning yuqori qismiga yetdi. Gʻor 40 m uzunlikda va 14 m chuqurlikda boʻldi. Zalda inson suyaklari topildi, ularni Kordos László tekshirdi. Tekshiruvga koʻra, suyaklar bronza davriga mansub boʻlishi mumkin. 1993‑yilda yoki 1994‑yilda ishni samarali va xavfsiz qilish uchun simli arqon yoʻli qurildi. 1994 yil fevralida Zsólyomi Zsolt gʻorning asosiy reja xaritasini chizdi. 1994 yil martida Nyerges Attila gʻorning uzunlik kesimi xarita loyihasini chizdi, unga koʻra gʻor 14 m chuqurlikda.

1995 yil noyabrida Kertai József yer nurlanishi oʻlchovi, georadiyostezia yordamida gʻorning taxminan 400 m davomiyligini aniqladi, uning birinchi 100 m‑ini batafsil oʻrganib, chizdi. U gʻor oʻsha paytdagi oxirgi nuqtadan davom etmay, balki Bölény-zalning yon tomonidan, 16 m chuqurlikda, 90° burchakda yangi yoʻlak boshlanishini aniqladi. Yoʻlak ikki yaqin gʻovak ostidan davom etadi va taxminan 80 m keyin 30° burchakka buriladi. Bu yerda ehtimol qulash tufayli yoʻnalishning yoʻqolgan qismi boʻlishi mumkin, lekin 2–3 m masofada yana davom etadi. Bronz-gʻorga juda yaqin joyda boshqa oʻxshash uzun gʻor topildi, u taxminan 270° ga, qarama‑qarshi yoʻnalishda harakatlanadi. 1996‑yilda gʻor qazib olish orqali oʻrganilishi davom etdi. 1996 yil 7‑sentabr va 16‑sentabr oraligʻida 8 ta Homo sapiens suyaklari, losi suyaklari va Bison priscus suyaklari ham topildi.