Haji Garaman shrine

Haji Qaraman ocaği — Cəbrayıl rayonida Çələbilər qishlogʻining hududida, Haji Qaraman (Əhməd) Çələbining maqbarasi joylashgan ziyoratgoh. Haji Qaraman Çələbi Əhmədli davrining sayib‑seçilgan keramet sheyxlaridan boʻlgan, mukammal dini‑madrasah taʼlimini olgan. Barcha xalqning diniy va dunyoviy ishlariga nazorat qilgan. Ziyoratgoh Ozarbayjon Vazirlar Kabinetining davlat himoyasiga olingan koʻchmas tarix va madaniyat yodgorliklari roʻyxatiga kiritilmagani uchun yodgorlikning inventar raqami yoʻq.

Tarixi

Haji Qaraman ziyoratgohi Əhməd Çələbining dafn qilingan maqbarasi (Çələbi – Çələbi soʻzi diniy va dunyoviy termin boʻlib hukumatlarning, shohzodlarning laqabi sifatida ishlatiladi, Allohni sevuvchi, yozuvchi, shoir, biluvchi maʼnolarini beradi). XIII asrning birinchi yarmida – Moʻgʻul yurishlari davrida Kichik Osiyodan (asosan Turkiya hududlaridan) mashhur Qaraman qabilasining (Qaraqoyunli hukmdori Qara Yusufning sarkardasi Qaraman, Qoraoboning hakimi Amir Yaəhməd, I Shoh Abbasning Shamaxiyaga hakim tayin qilgan Zülfüqar Xan ham Qaraman qabilasidan edi) tarkibida Ozarbayjonga kelishlari tarixdan maʼlum.

Çələbilarning nomli‑sanli boshchilaridan boʻlgan Haji Qaraman XIII‑XIV asrlarda Cəbrayıl hududiga kelgan, avval Niftalılar va Nüsüs qishloqlari orasidagi joyda oʻziga maskan solgan, keyinchalik Çələbilər qishlogʻiga koʻchgan. Shuning uchun Haji Qaramanning dafn qilingan maqbarasi keyinchalik ocaq sifatida muqaddaslashtirilgan. Çələbilər qishlogʻidagi masjid esa Muhammad ibn Haji Qaraman Əhmədli tomonidan Hijriy 1088‑yili (Milodiy 1678) qurilgan. Haji Qaraman ismi mashhur Oʻgʻuz turk qabilasidan boʻlgan Qaraman qabilasining nomidan olingan.

Ziyoratgoh

Haji Qaraman ocaği ziyoratgohi Cəbrayıl rayonining Çələbilər qishlogʻida joylashgan. Qishloq Ozarbayjon Respublikasi Cəbrayıl rayonining maʼmuriy hudud birligida joylashgan. 1993‑yilda Ermeniston Respublikasi Qurolli Kuchlari tomonidan qishloq ishgʻol qilinganda ziyoratgoh ham ishgʻol hududida qolgan. 2020‑yil oktyabrning 25‑ida Ozarbayjon Respublikasi Qurolli Kuchlari tomonidan qishloq ishgʻoldan ozod qilinganda ziyoratgoh ham ozod qilingan.

Ziyoratgohda Haji Qaraman maqbarasi joylashgan. Uning qabri toshining ustida arab alifbosida yozilgan matn bor. Ziyoratgoh faqat bitta maqbara toshidan iborat emas. U turli toshlar bilan oʻralgan. Iqtidor oldidan ham rayonning oʻzidan, ham atrof hududlardan kelgan odamlar doimiy ziyorat joyi boʻlgan. Ziyoratga kelgan shaxslar salovat aytar, Yasin oʻqir, kichik daraxt shoxlariga niyatlarini bogʻlar, Allohdan roʻzi‑berekat, jon sogʻligi tilar, uch marta maqbara boshiga aylanardi.

Ziyoratgoh butun Ozarbayjonda, umuman Sharq mamlakatlarida keng tanilgan.

Nasl shajarasi

Haji Qaraman Chelebisi XVI asr oxiri XVII asr boshlarida islomni irshod qilish uchun Diyarbakirdan Ozarbayjonga kelgan. U Jabrayil rayoni hududiga kelgan, avval Niftalilar va Nüsüs qishloqlari orasidagi joyda oʻziga maskan solgan, keyinchalik Chelebilar qishlogʻiga koʻchgan. Haji Qaraman Jabrayil zonasidan boʻlgan Gülahmedning qizi Yetar bilan uylangan va bu yerda katta irshod ishi olib borgan, koʻp kerametlar koʻrsatgani uchun “Xizir” laqabini olgan. Haji Qaraman qabriga dafn qilingan maqbara keyinchalik oʻq kabi muqaddas boʻlgan. Chelebilar qishlogʻidagi masjid Haji Qaraman tomonidan qurilgan. Haji Qaraman ismi mashhur oʻgʻuz turklaridan boʻlgan Qaraman tayfasidan olingan. Ahmad Chelebining Mustafa va Muhammad nomli ikki oʻgʻli boʻlgan.

7‑chi tarmogʻi boʻlgan Shix Haji Qasim Chelebisi uning irshod ishlarini yuqori darajada davom ettirgan. Bugungi Chelebilar uning tarmoqlari hisoblanadi. “Chelebi” soʻzi dunyoviy dini termin boʻlib, Allohni sevuvchi shoir, biluvchi maʼnosini beradi.

Bu naslning yana bir yorqin vakili Ali Chelebi Jabrayil rayoni Sirik qishlogʻida 1928‑yilda tugʻilgan. Hayoti oxirigacha oʻsha qishloqda xalqqa aʼgʻsaqqallik qilgan, asos solingan yaxshilik ishlarining duochisi, huzuriga panoh keltiruvchilarning yordamchisi boʻlgan.