Kaşgari Murtaza Efendi Mosque

Kaşgari Murtaza Efendi Cami, Eyüpsultan, semtindedir. 18‑yüzyıla aittir. Mescid banisinin adına nisbatle “Murteza Efendi Cami”, burada vaktiyle bulunan tekkenin ilk şeyhinin Kaşgarlı olması sebebiyle “Kâşgarî Cami” olarak da adlandırılır. Eyüp Sultanʼdan Pierre Loti Kahvesiʼne giden İdrisköşkü Caddesi ile Hüsamefendi Sokağı arasındadır. Har ikki yola açılan avlu kapıları vardır. Mescit ve Tekkenin yapımına Türkistan kökenli Yekçeşm Ahmed Murtezâ Efendi tarafından 1744 tarihinde başlanmış ve bir senede bitirilmiştir. Bâni Murteza Efendi 1747ʼde ölmüştür. Mezarı, eşiyle birlikte cami önünde bulunan hazirededir. Cami va müştemilati ahşap malzemeden olup minaresi kesme taştan yapılmıştır. Cami yanında mermer, kitâbesiz, çıkrıklı bir kuyu mevcuttur. Yapı topluluğunun hem İdrisköşkü Caddesi cephesinde hem de Hüsam Efendi Sokağı cephesinde birer çeşme bulunur. Burada bulunan tekkenin ilk şeyhi, haziresinde oğlu Ubeydullah bilan birlikte medfun olan Türkistanlı Abdullah Nidayiʼdir. Abdullah Nidayi Efendiʼnin “Risale‑i Hakkıyye” isimli bir çalışması vardır. Çalışma Dr. Güller Nuhoğlu tarafından incelenerek “Abdullah Nidâî‑yi Kâşgâri” ismi bilan kitap hâline getirilmiştir. Tekkenin son şeyhi, Necip Fazıl Kısakürekʼin de şeyhi olan Abdülhakîm Arvâsîʼdir. Caminin hemen yanında türbesi olan İsa Geylaniʼnin ise Abdülkâdir Geylânîʼnin torunlarından olduğu bazı kaynaklarda dile getirilir. 2014 yılında restorasyona tabi tutulan cami 2018 yılında ibadete açılmıştır. Kâşgâri Murteza Efendi Cami haziresinde Cemal Paşa (öl. H.1297 M.1880) va Ahmet Bican Paşa gibi devrin önemli devlet adamlarının mezarları da vardır. Yapı topluluğı hakkında, Dr. Nuran Çetin tarafından, “Gönül Sultanlarının Ağırlandığı Tekke Kaşgari Dergahı” isimli bir kitap yazılmış va 2018 yılında Eyüp sultan Belediyesi tarafından yayımlanmıştır.