Keleti quarry No 10 Cave

Keleti-kőfejtő 10‑sonli gʻor Budapeshtning III‑rayonida, Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiatni Himoya Qorligʻida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai termal‑karsrtning sharqiy qismida, Mátyás‑togʻning janubi‑sharqiy, tark etilgan, ikki qavatli kőfejtőning pastki kon koni, konning sharqiy, oʻng tomonida, dengiz sathidan 217 metr balandlikda gʻorning kirish joyi joylashgan. Keleti‑kőfejtő 10‑sonli gʻordan shimolga Keleti‑kőfejtő 9‑sonli gʻor joylashgan. Keleti‑kőfejtő 10‑sonli gʻorning kirish joyi tabiiy xususiyatga ega, lekin konchilik sababli ochilgan, dumaloq va gʻorizontal oʼq yoʻnalishida. Erimli devorli, suvli kelib chiqishi boʻlgan, 4,6 m uzunlikdagi tor gʻor eski shar boʻlinmalarining qoldiqlari gʻor kirish joyi oldida topiladi. Oson yetib boriladigan gʻorni koʻrish uchun ruxsat shart emas. Gʻor yoʻli asosiy jihozlarsiz ham, oson yuriladi.

Keleti‑kőfejtő 10‑sonli gʻor adabiyotda 10‑sonli gʻor (Acheron 1993), 10‑sonli gʻor (Kárpát 1985), 10‑son gʻor (Kárpát 1984), 10 sonli gʻor (Kárpát 1984), 10‑son. gʻor (Kárpát 1984), 10‑sonli uyruq (Kárpát 1983), Keleti kőfejtő 10‑sonli gʻori (Leél‑Őssy 1995) va Mátyás‑h. DK‑i 10‑sonli gʻor (Kárpát 1984) nomlari bilan ham ataladi. Ehtimol, Mátyás‑togʻidagi 1‑sonli tosh uyruq (Bertalan 1976) va Mátyás‑togʻidagi 1‑sonli tosh uyruq (Kordos 1984) nomlari Keleti‑kőfejtő 10‑sonli gʻor nomining variantlari hisoblanadi.

Tadqiqot tarixi

Yaqin atrofda yashovchi, qariyalar aytishicha, kon ishqalanayotgan paytda kőfejtőning asosiy qavatida koʻp uyruq boʻlgan. Yuqori kon maydonining devorida joylashgan koʻplab kichik gʻorlar va koʻplab gʻor koʻrsatkichlari, shakllanishi kő qazib olish katta gʻorni yoʻq qilganini yoki katta gʻorning yuqori qismiga zarar yetkazganini koʻrsatadi. Hozir koʻrinadigan gʻorlar shu katta gʻorning qolgan qoldiqlari. 1943‑yilgi “Barlangvilág”da Bertalan Károly va Albert Béla, Budaning atrofidagi gʻorlarni tizimli ravishda oʻrganish doirasida, Mátyás‑togʻ va Kecske‑togʻ kőfejtőlarida joylashgan 14 kichik uyruqni tekshirishgan.

Az 1957. évi Földrajzi Értesítőde dunyoğa çıqqan, Leél-Őssy Sándor tarafidan yozilgan tadqiqotda Mátyás-hegyi katta tosh qazishma boʻshliqlari, nummulitesli ohaktarda paydo boʻlgan, zikr etilgan. Tadqiqotda, Budai togʻlari gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan joy xaritasida Mátyás-hegy katta tosh qazishmasida joylashgan boʻshliqlarning geografik joylashuvi koʻrinadi. (Bu boʻshliqlar xaritada gʻovak suvli kelib chiqqan gʻorlarga kiradi.) 1958‑yilda nashr etilgan “Budapest természeti képe” kitobida Mátyás-hegy D‑ga qaragan katta tosh qazishmasi devorida gʻovak suvli kelib chiqqan boʻshliqlar borligi aytilgan. 1961‑yilda Vitéz András va Pap Miklós tomonidan tahrirlangan “Budapest” kitobida Mátyás-hegy DK‑i tomonida joylashgan tosh qazishmada sayohatchi boʻshliqlarni koʻrishi mumkin, ular Mátyás-hegyi‑gʻorga oʻxshash, lekin kichik oʻlchamli.

1963‑yilgi Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztatóda nashr etilgan hisobotda BEAC Barlangkutató Csoport 1962‑yilda Mátyás-hegy K‑i tosh qazishmasini oʻrganilganligi zikr etilgan. Tosh qazishma tosh devorida bir necha teshik koʻrinadi, ulardan ikkitasi (hozirgi holatiga koʻra) gʻorga nom berilishi mumkin. Ularning tadqiqoti bilan hali hech kim shugʻullanmadi. Láng Gábor geolog u boʻshliqlarni xaritaladi. Xos glob‑xonalar boʻshliqlarning gʻovak suvli kelib chiqqanligini koʻrsatadi. Eng kattasi taxminan 4 m diametrda. Barit‑gʻorni oʻrganishdan tashqari yana ikki joyda ham tadqiqot istiqbolli.

1964‑yilgi Karszt‑ va Barlankutatish Maʼlumotnomasi boʻyicha Budapesht III‑tumanida joylashgan Mátyás‑tepadagi, Dunyoga qaragan tosh qazmasida, 1963‑yilda uzoqdan maʼlum boʻlgan gʻovak qoldiqlari topilgan. Gʻovak tizimi gʻumboshli xonalar va gidrotermal yoriqlardan iborat. BEAC Tabiat sayohat boʻlimi Barlankutatish guruhi aʼzolari 1962‑yildan boshlab qazmaning bir necha nuqtasida izlanish ishlarini olib bormoqda. 1963‑yilda, taxminan 200 soat ishlash orqali bir necha joyda oldinga siljish mumkin boʻldi. Ular vaziyatni ijobiy deb hisoblashdi, lekin natijaga erishish uchun koʻp mehnat kerak boʻladi. 1964‑yilda qazmada izlanish ishlarini davom ettirishni rejalashtirdilar. Joyning toshshunoslik va mineraloqiy tahlilini, hududning aniq oʻlchovini, balandlik belgilashini va xaritalashini boshladilar. Xarita tuzish ishlarini albatta bahorda yakunlashadi.

1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi” nomli kitobda Mátyás‑tepadagi boshqa (DK‑i) tosh qazmasida (Mátyás‑tepa barlag qazmasida emas) ham kichik barliq gʻovaklar mavjudligi yozilgan. Bu tosh konida 9 ta gʻovak tanilgan. 1972‑yilgi Karszt va Barlangda 1972‑yil 24‑aprel kuni (Budapesht Politsiya bosh qoʻmitasining soʻrovi boʻyicha), topilmaganligi sababli, Barlang Qutqaruv Xizmati aʼzolari Mátyás‑tepaning sharqiy tosh qazmasining gʻovaklarini tekshirishdi.

Az 1976‑yilda tugallangan, Bertalan Károly tomonidan yozilgan qoʻlyozmada, Mátyás‑hegy DK‑i gʻaldirboshi ichidagi gʻoralar orasida, ehtimol, bu gʻora Mátyáshegyi 1‑chi tosh gʻorasi nomi bilan qisqacha tasvirlangan. Qoʻlyozmada oʻqilganiga koʻra, Mátyáshegyi 1‑chi tosh gʻorasi Budapesht III‑rayonida, DK‑i gʻaldirboshi K‑chi terasining chetida, konchaga olib boruvchi yoʻlning chap tomonida joylashgan. 1943‑yilda gʻora kirishiga ruxsat berilgan. Suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻora taxminan 3 m uzunlikda va taxminan 2 m chuqurlikda. Qoʻlyozmaning gʻoraga oid qismi ikki nashr asosida yozilgan. Vass Imre Gʻorakuzatuvchi Guruh 1978‑yilgi hisobotida, guruh bir necha yillardan beri Mátyás‑hegyda joylashgan K‑chi gʻaldirboshini oʻrganib, xaritalashtirib kelayotgani aytilgan. Gʻaldirboshing bir necha boʻshligʻini yosh guruh aʼzolari 1978‑yilda ochib, natijada 2–3 m ga baʼzi boʻshliqlarni uzaytirgan, lekin muhim natijaga erisha olmagan.