Keleti quarry No 9 Cave

Keleti-kőfejtő 9‑sonli gʻor Budapeshtning III‑rayonida, Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiatni Himoya Qorligʻida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai termal‑karsrt K‑qismida, Mátyás‑togʻning DK‑qismida tark etilgan, ikki qavatli kőfejtőning pastki kon koni, kon koni K‑qismida, oʻng tomoni, konga olib boruvchi yoʻl yonida chap tomonga, dengiz sathidan 215 m balandlikda kirish joyi joylashgan. Keleti‑kőfejtő 9‑sonli gʻordan D‑ga Keleti‑kőfejtő 10‑sonli gʻor joylashgan. Kirish joyi tabiiy xususiyatga ega, lekin kon qazish tufayli ochilgan, tekis, tartibsiz shakl va gʻorizontal oʼq yoʻnalishida. Qavat qatlamining yonida hosil boʻlgan, tekis gʻor 2,5 m uzunlikda. Koʻrish uchun ruxsat kerak, lekin gʻor yurish asbob‑uskunasiz, oson yuriladigan.

Keleti‑kőfejtő 9‑sonli gʻor adabiyotda 9‑sonli gʻor (Acheron 1993), 9‑sonli gʻor (Kárpát 1984), 9‑sonli gʻor (Kárpát 1984), 9‑sonli gʻor (Kárpát 1984), 9‑sonli boʻshliq (Kárpát 1983), Keleti‑kőfejtő 9‑sonli gʻori (Leél‑Őssy 1995) va Mátyás‑h. DK. 9‑gʻor (Kárpát 1984) nomlari bilan ham ataladi. Ehtimol, Mátyás‑togʻidagi 1‑sonli tosh boʻshliq (Bertalan 1976) va Mátyás‑togʻidagi 1‑sonli tosh boʻshliq (Kordos 1984) nomlari Keleti‑kőfejtő 9‑sonli gʻorning nom oʻzgarishlari hisoblanadi.

Tadqiqot tarixi

Yaqin atrofda yashovchi, qariyalar aytishicha, kőfejtőning asosiy qavatida koʻp boʻshliq boʻlgan, kőkon ishlayotgan paytda. Yuqori kon hovlisining devorida joylashgan koʻplab kichik gʻorlar va koʻplab gʻor koʻrsatkichlari, shakllanishi kő qazib olish katta gʻorni yoʻq qilganini yoki katta gʻorning yuqori qismiga tegishli ekanligini koʻrsatadi. Hozirgi kunda koʻrinadigan gʻorlar shu katta gʻorning qolgan qoldiqlari. 1943‑yilgi “Gʻorlar dunyosi”da Bertalan Károly va Albert Béla, Budaning atrofidagi gʻorlarni tizimli ravishda oʻrganish doirasida, Mátyás‑togʻ va Kecske‑togʻ kőfejtőlarida joylashgan 14 kichik boʻshliqni tekshirishgan.

Az 1957. évi Földrajzi Értesítőde dunyoğa çıqqan, Leél-Őssy Sándor tarafidan yozilgan tadqiqotda Mátyás-hegyi katta tosh qazishma boʻshliqlari, nummulitesli ohaktarda paydo boʻlgan, zikr etilgan. Tadqiqotda, Budai togʻlari gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan joy xaritasida Mátyás-hegy katta tosh qazishmasida joylashgan boʻshliqlarning geografik joylashuvi koʻrinadi. (Bu boʻshliqlar xaritada gʻovak suvli kelib chiqqan gʻorlarga kiradi.) 1958‑yilda nashr etilgan “Budapest természeti képe” kitobida Mátyás-hegy D‑ga qaragan katta tosh qazishmasi devorida gʻovak suvli kelib chiqqan boʻshliqlar borligi aytilgan. 1961‑yilda Vitéz András va Pap Miklós tomonidan tahrirlangan “Budapest” kitobida Mátyás-hegy DK‑i tomonida joylashgan tosh qazishmada sayyohlar Mátyás-hegyi‑gʻorga oʻxshash, lekin kichik oʻlchamli boʻshliqlarni koʻrishi mumkinligi haqida soʻz bor.

1963‑yilgi Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztatóda nashr etilgan hisobotda BEAC Barlangkutató Csoport 1962‑yilda Mátyás-hegy K‑i tosh qazishmasini oʻrganilganligi zikr etilgan. Tosh qazishma tosh devorida bir necha teshik koʻrinadi, ulardan ikkitasi (hozirgi holatiga koʻra) gʻorga nom berilishi mumkin. Ularning tadqiqoti bilan hali hech kim shugʻullanmadi. Láng Gábor geolog u boʻshliqlarni xaritaladi. Xos glob‑xonalar boʻshliqlarning gʻovak suvli kelib chiqqanligini koʻrsatadi. Eng kattasi taxminan 4 m diametrda. Barit‑gʻorni oʻrganishdan tashqari yana ikki joyda ham tadqiqot istiqbolli deb hisoblanadi.

1964‑yilgi Karszt‑ va Barlankutatish Maʼlumotnomada Budapesht III‑rayonida joylashgan Mátyás‑togʻning Duna tomoniga qaragan tosh qazmasida, 1963‑yilda uzoqdan maʼlum boʻlgan gʻovak qoldiqlari topilgani aytiladi. Gʻovak tizimi gʻumboshli xonalar va gidrotermal yoriqlardan iborat. BEAC Tabiat sayohat boʻlimi Barlankutatish guruhi aʼzolari 1962‑yildan boshlab qazmaning baʼzi nuqtalarida izlanish ishlarini olib bormoqda. 1963‑yilda, taxminan 200 soat ishlash orqali bir necha joyda oldinga siljish mumkinligini koʻrishdi. Vaziyatni ijobiy deb hisoblashdi, lekin natijaga erishish uchun koʻp mehnat kerakligini aytishdi. 1964‑yilda qazmada izlanish ishlarini davom ettirishni rejalashtirishdi. Joyning toshshunoslik va mineraloqiy tahlilini, hududning aniq oʻlchovini, balandlik belgilashini va xaritalashini boshlashdi. Xarita tuzish ishlarini albatta bahorda yakunlashadi.

1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi” nomli kitobda Mátyás‑togʻning boshqa (DK‑i) tosh qazmasida (Mátyás‑togʻ‑barlag qazmasida emas) ham kichik gʻovaklar mavjudligi yozilgan. Bu tosh konida 9 ta gʻova tanilgan. 1972‑yilgi Karszt va Barlangda 1972‑yil 24‑aprel kuni (Budapesht Politsiya bosh qoʻmitasining soʻrovi boʻyicha), yoʻqolganlarni topish maqsadida, Barlang Qutqaruv Xizmati aʼzolari Mátyás‑togʻning sharqiy tosh qazmasining gʻovaklarini tekshirishdi.

Az 1976‑yilda tugallangan, Bertalan Károly tomonidan yozilgan qoʻlyozmada keltirilgan, Mátyás‑tepadagi DK‑dagi tosh qazib olish maydonidagi gʻoralar orasida, ehtimol, bu gʻora Mátyáshegyi 1‑chi tosh gʻorasi nomi bilan qisqacha tasvirlangan. Qoʻlyozmada oʻqilganiga koʻra, Mátyáshegyi 1‑chi tosh gʻorasi Budapesht III‑rayonida, DK‑dagi K‑tarozasining chetida, konga olib boruvchi yoʻlning chap tomonida joylashgan. 1943‑yilda kirish erkin boʻlgan. Hevli kelib chiqishi boʻlgan gʻora taxminan 3 m uzunlikda va taxminan 2 m chuqurlikda. Qoʻlyozmaning gʻoraga oid qismi 2 ta nashr asosida yozilgan. Vass Imre Gʻoralar Tadqiqot Guruhining 1978‑yilgi hisobotida shunday yozilgan: guruh bir necha yildan beri Mátyás‑tepadagi K‑tarozasini oʻrganib, xaritalashtirib kelmoqda. Toʻsh qazib olish maydonining baʼzi boʻshliqlarini yosh guruh aʼzolari 1978‑yilda ochib, natijada 2‑3 m ga baʼzi boʻshliqlarni uzaytirgan, lekin muhim natijaga erisha olmaganlar. 1982‑yilda nashr etilgan, Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi nomli nashrga koʻra, Mátyás‑tepadagi K‑tomon tosh konida hevli kelib chiqishi boʻlgan kichik boʻshliqlar mavjud.