Keleti Quarry No 14 Cave

Keleti-kőfejtő 14‑sonli gʻor Budapeshtning III‑rayonida, Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiatni Himoya Qorligʻida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai termal karsrtning sharqiy qismida, Mátyás‑togʻning janubi‑sharqiy, tark etilgan, ikki qavatli kőfejtőning yuqori qavatida, koni maydonining gʻarbiy, chap tomonida, bir qatlamli togʻ jinsidan iborat togʻ toshining ostida keng, tabiiy xususiyatga ega, lekin sunʼiy ochilgan, gʻorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirish joyi joylashgan. Keleti‑kőfejtő 15‑sonli gʻor va Keleti‑kőfejtő 16‑sonli gʻor yaqinida kirish joyi joylashgan. Gʻor yuqori eosen kretekda, Szépvölgyi Kretek Formasiyasida shakllangan. Tektonik yoriq boʻylab, chuqurdan chiqqan issiq suvlarning aralash korroziyasi natijasida hosil boʻlgan. Qobiqli gʻor pastga qarab egiladi. Oson yuriladigan, yopilmagan gʻor erkin, gʻor yurish asosiy jihozlari bilan tashrif buyurilishi mumkin.

Keleti‑kőfejtő 14‑sonli gʻor adabiyotda 14‑sonli gʻor (Acheron 1993), 14‑sonli gʻor (Kárpát 1989), 14‑sonli gʻor (Kárpát 1989), 14‑sonli gʻor (Kárpát 1989), 14‑sonli gʻor (Kárpát 1989), Cápaszája‑gʻor (Acheron 1993), Keleti‑kőfejtő 14‑sonli gʻori (Leél‑Őssy 1995), Mátyás DK‑i kőfejtő 14‑sonli gʻor (Kárpát 1989) va Mátyás DK‑i kőfejtő 14‑sonli gʻori (Kárpát 1989) nomlari bilan ham ataladi, shuningdek, Mátyáshegyi 9‑sonli togʻ gʻori (Bertalan 1976) va Mátyás‑togʻining 9‑sonli gʻori (Kordos 1984) nomlari Keleti‑kőfejtő 14‑sonli gʻorning nom variantlari boʻlishi mumkin.

Tadqiqot tarixi

Yaqin atrofda yashovchi, qariyalar aytishicha, kőfejtőning asosiy qavatida koʻp boʻshliq boʻlgan, kőbanya faoliyatida boʻlganda. Yuqori koni maydonining devorida joylashgan koʻplab kichik gʻorlar va koʻplab gʻor koʻrsatkichlari, shakllanishi, kőfejtish katta gʻorni yoʻq qilganini yoki katta gʻorning yuqori qismini yoʻq qilganini koʻrsatadi. Hozir koʻrinadigan gʻorlar shu katta gʻorning qolgan qoldiqlari. 1943‑yilgi Gʻorlar Dunyosidan maʼlumki, Bertalan Károly va Albert Béla, Budaning atrofidagi gʻorlarni tizimli ravishda oʻrganish doirasida, Mátyás‑togʻ va Kecske‑togʻ kőfejtőlarida joylashgan 14 ta kichik boʻshliqni tekshirishgan.

Az 1957. évi Földrajzi Értesítőde dunyoqarashga chiqqan, Leél-Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda Mátyás-hegy katta tosh qazishma boʻshliqlari, nummulitesli ohaktalarda paydo boʻlganligi aytilgan. Tadqiqotda, Budai togʻlari gʻorlarining geografik joylashuvini koʻrsatadigan joy xaritasida Mátyás-hegy katta tosh qazishma boʻshliqlarining geografik joylashuvi koʻrinadi. (Bu boʻshliqlar xaritada suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻorlarga kiradi.) 1958‑yilda nashr etilgan “Budapest természeti képe” kitobida Mátyás-hegy D‑ga qaragan katta tosh qazishma devorida suvli kelib chiqishi boʻlgan boʻshliqlar borligi yozilgan. 1961‑yilda Vitéz András va Pap Miklós tomonidan tahrirlangan “Budapest” kitobida Mátyás-hegy DK‑i tomonida joylashgan tosh qazishda sayohatchi boʻshliqlarni koʻrishi mumkin, ular Mátyás-hegy‑gʻorga oʻxshash, lekin kichik oʻlchamli.

1963‑yilgi Karszt‑ és Barlangkutatási Tájékoztatóda nashr etilgan hisobotga koʻra BEAC Barlangkutató Csoport 1962‑yilda Mátyás-hegy K‑i tosh qazishini oʻrganib chiqqan. Tosh qazishma tosh devorida bir necha teshik koʻrinadi, ulardan ikkitasi (hozirgi holatiga koʻra) gʻor deb atalishi mumkin. Ularning tadqiqoti bilan hali hech kim shugʻullanmadi. Láng Gábor geolog u boʻshliqlarni xaritaladi. Xususiy glob‑xonalar boʻshliqlarning suvli kelib chiqishini koʻrsatadi. Eng kattasining diametri taxminan 4 m. Barit‑gʻorni oʻrganishdan tashqari yana ikki joyda ham tadqiqot istiqbolli hisoblanadi.

1964‑yilgi Karszt‑ va Barlankutatish Maʼlumotnomasi shuni aytadiki, Budapesht III‑tumanida joylashgan Mátyás‑tepadagi Dunyoga qaragan tosh qazish joyida, 1963‑yilda uzoqdan maʼlum boʻlgan gʻovak qoldiqlari topilgan. Juda koʻp gʻumboshqalar va gidrotermal yoriqlardan iborat gʻovak tizimi mavjud. BEAC Tabiat sayohatchiligi boʻlimi Barlankutatish guruhi aʼzolari 1962‑yildan boshlab qazish joyining bir necha nuqtasida izlanish ishlarini olib bormoqda. 1963‑yilda, taxminan 200 soat ishlash orqali bir necha joyda oldinga siljish mumkinligini koʻrdilar. Vaziyatni ijobiy deb hisoblashdi, lekin natijaga erishish uchun koʻp mehnat kerak boʻladi. 1964‑yilda qazish joyida izlanish ishlarini davom ettirishni rejalashtirdilar. Joyning toshshunoslik va mineraloq tadqiqotini, hududning aniq oʻlchovini, balandlik belgilashini va xaritalashini boshladilar. Xarita tuzish ishlarini albatta bahorda yakunlashadi.

1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi” nomli kitobda shunday yozilgan: Mátyás‑tepadagi boshqa (DK‑i) tosh qazish joyida (Mátyás‑tepa‑barlag tosh qazish joyida emas) ham kichik barliq gʻovaklar mavjud. Bu tosh konida 9 ta gʻovak tanilgan. 1972‑yilgi Karszt va Barlangda eʼlon qilingan, 1972‑yil 24‑aprel kuni (Budapesht Politsiya bosh qoʻmitasining soʻrovi boʻyicha), yoʻqolganlarni topish maqsadida, Barlang Qutqaruv Xizmati aʼzolari Mátyás‑tepaning sharqiy tosh qazish joyining gʻovaklarini tekshirishdi.

1976‑yilda tugallangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada keltirilgan, Mátyás‑hegy DK‑dagi tosh qazilgichida joylashgan gʻorlar orasida, ehtimol bu gʻor Mátyáshegyi 9‑chi tosh gʻorasi nomi bilan qisqacha tasvirlangan. Mátyáshegyi 9‑chi tosh gʻorasi Budapeşt III‑rayonida, DK‑dagi tosh qazilgichida, qazilma maydonining Ny‑tomon tomonida joylashgan kirishiga ega. Taxminan 3 m uzunlikda, suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻor. Qoʻlyozmadagi gʻorga oid qism bir qoʻlyozma asosida yozilgan, lekin aytilgan qoʻlyozma endi mavjud emas. Vass Imre Gʻor tadqiqotchi guruhi 1978‑yilgi hisobotida, guruh bir necha yildan beri Mátyás‑hegyda joylashgan K‑tomon tosh qazilgichini oʻrganib, xaritalashtirib kelayotgani yozilgan. Tosh qazilgichining bir necha boʻshliqlarini yosh guruh aʼzolari 1978‑yilda ochib, natijada 2‑3 m ga baʼzi boʻshliqlarni uzaytirgan, lekin muhim natijaga erisha olmaganlar. 1982‑yilda nashr etilgan Budai‑hegy togʻlari yoʻl qoʻllanmasi nomli nashrga koʻra, Mátyás‑hegy K‑tomon tomonidagi tosh konida suvli kelib chiqishi boʻlgan kichik boʻshliqlar mavjud.