Barit Cave

Barit-gʻor Magyarávországning alohida himoyalangan gʻorlaridan biridir. Duná–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Budai Tabiy Himoya Hududida, Budapesht III‑tumanida joylashgan. Mátyás-tepadagi 6‑sonli tosh gʻor va Mátyás-tepadagi 7‑sonli tosh gʻor birlashtirilishi bilan yaratilgan. Ikkala gʻor koʻpincha tavsiflarda 1‑sonli gʻor va 2‑sonli gʻor nomlari bilan keltiriladi. Mátyás-tepadagi DK‑li tosh qazib olish maydonining eng uzun gʻori. Budai termal‑karsztning eng qadimgi gʻovakli kelib chiqishi gʻori.

Tavsifi

Budai termal‑karszt K‑qismida, Mátyás-tepadagi DK‑li endi ishlatilmayotgan ikki qavatli tosh qazib olishning yuqori koni, ÉNy‑i (chap tomoni) burchagida, tosh devorda, uchta kirish joyi bir-biriga yaqin joylashgan. Yaqinida Pál‑vodiy‑gʻor tizimiga joylashgan. Asosiy kirishdan oʻng tomonga, uning ostida Past kirish joyi joylashgan. Asosiy kirishdan chap tomonga, uning ustida, qiyin yetib boriladigan joyda Yuqori kirish joyi joylashgan. Asosiy kirish 236 m, Past kirish 233,3 m va Yuqori kirish 240 m dengiz sathidan balandlikda joylashgan. Tosh qazib olish paytida ochilgan, egri va gorizontal oʻq yoʻnalishli Asosiy kirish 1‑sonli gʻorning kirish joyi, shuningdek yoriq shaklidagi, yam‑yuoq oʻq yoʻnalishli va konning pastki qavatidan 15 m balandda joylashgan Past kirish ham, bu maqsadli, sunʼiy tarzda yaratilgan, 1‑sonli gʻorga olib boradi. Tosh qazib olish paytida ochilgan, uchburchak shaklidagi va gorizontal oʻq yoʻnalishli Yuqori kirish 2‑sonli gʻorning kirish joyi. Asosiy kirish 2,15 m keng va 1,3 m baland. Yuqori kirish 60 cm keng va 60 cm baland. Past kirish 60 cm keng va 80 cm baland. Kirishlarni qiyin tosh toʻkilish joyi boʻylab koʻtarilib erish mumkin.

Felső eocén mészkőben, Szépvölgyi Mészkő Formációban barmaq paydo boʻlgan. Tektonik yoriq boʻylab, chuqurdan chiqayotgan suvlarning aralash korroziyasi natijasida yaratilgan. Shoxlanadigan va koʻp qavatli barmaq. Pastki kirishdan keyin kichik zal bor. Zalning sharqiy uchida temir eshik yoʻli yopadi, va zalning gʻarbiy uchida yoriqni kengaytirish orqali yaratilgan pastki kirish ochiladi. Asosiy kirishdan keyin taxminan 2 m² oldi xona keladi, uning sharqiy tomonida tekis, slivka kesishli va vertikal gʻumbaz bor. Gʻumbaz devorini orqaga oʻralgan borsoq tosh qopladi. Gʻumbazning ochilishidan sharqqa, 50×80 sm kesishli tor joydan keyin ochiladigan, 3,5 m chuqurlikdagi qazuv orqali pastki kirish joylashgan xonaga kirish mumkin.

Temir eshikdan keyin 6 m uzunlikdagi, DK–EÑ yoʻnalishdagi yoʻl boʻylab barmaqning eng katta zaliga, deyarli 10 m uzunlikdagi va 6 m kenglikdagi Katta zalga yetish mumkin. Yoʻlning DK tomonidagi oxiri yer yuzasiga yaqinlashadi, ehtimol yer yuzasidagi qoldiq toshlar ostida. Katta zal paydo boʻlganda, barmaq shakllanishidan oldingi bosqichlarda tektonik tarzda yaratilgan, boʻri tishli kalsit bilan toʻldirilgan yoriqni kesib oʻtadi, bu yoriqning qoldiqlari zalning tepasida koʻrinadi. Ular mineral yigʻish tufayli juda yomonlashgan. Zal devori va tepasida suv faoliyati bir necha bosqichda eriydigan devorlar va gaz kanallarini yaratgan. Zalda erta rivojlanishga ishora qiluvchi barit kristallarining eng koʻp namunalari kuzatiladi. Zalning tepasida ochiladigan, odatda slivka kesishli va 20–40 sm diametrli, eriydigan devorli kichik yoriqlar qiziqarli, ularni 1997‑yil va 1998‑yil kashf etilgan yon tarmoqlarda ham koʻrish mumkin.

Xonadonning gʻarbiy qismida bir konus ochiladi, uning orqali taxminan 5 m balandlikda yaratilgan yuqori daraja, 2‑chi qavatli gʻorning yoʻlaklari yaqinlashadi. Konus devorida ham gʻovak eritma shakllari uchraydi. Xonadonning sharqiy va sharq‑shimoliy tomonida juda qiyalik va tektonik preformatsiyadan keyingi yoʻlaklar boshlanadi. Gʻovakli konuslar bilan tugaydigan konus sharq‑shimoliy yoʻlakdan chiqadi. Taxminan 10 m katta xonadondan, sharqiy yoʻlakda katta kalsit blok, “Kalsit balina” joylashgan. Blok ehtimol yoʻlak devoridan ajralgan, bu esa shimoliy tomonda joylashgan va juda havoli, tor yoriq bilan tasdiqlanadi. Kalsit balinaning gʻarbiy tomonida tadqiqotchilar qazib olish orqali gʻorning asl shakllanish boyligiga oʻxshash boʻlimga yetishdi. Qolgan skalenoid kalsit kristallar bilan qoplangan devorning bir qismida borsoq tosh paydo boʻlgan, bu ham kalsit poʻstining pastki qismini yopadi. Gʻorning yopilishi asosan shu boʻlimning shakllanish boyligi sababli amalga oshirildi. Yuqori darajaga olib boruvchi quduq yonida, shimoliy yoʻnalishda “Róka‑tarmogʻi” ochiladi. Tarmoq tepasida juda koʻp havo pufakchali truba, gʻovak ustun va oqim konusi mavjud.

2‑chi qavatli gʻor (Barit‑gʻorning yuqori darajasi) shakl jihatdan 1‑chi qavatli gʻordan juda farq qiladi. 2‑chi qavatli gʻorda bir-birining ustida joylashgan gʻovak ustunlar xos boʻlib, ularning pastki qismida baʼzi joylarda qalin borsoq tosh joylashgan. Yarim oy va mussin eritma shakllari ham keng tarqalgan. Yuqori kirishdan 12 m uzoqlikda bir konus uchinchi darajaga olib boradi, u katta gʻovak boʻshliq bilan yakunlanadi.

Kürtók, gʻomb‑fŭlkék, gʻomb‑üstök, mennyezeti kanallar, bŭborak‑trubkalar, kalsit‑táshlar, barit‑táshlar, limonit, fénnött, romboéderli kalsit, fénnött, skalenóéderli kalsit, fénnött barit, stalaktit‑zahar va fosilllar, shuningdek tipik, yaʼni gʻombli noʻxat‑táshlar barliqda kuzatiladi. Koʻpgina noʻxat‑táshlar qayta erigan. Esk‑karsztik yotqizma toʻldirish va fermentatsiya ham yoʻllarda uchraydi. Kalsit‑list bir necha qatlamda, odatda qalinlashgan va tsementlangan holatda topiladi. Yopiq va qurilmagan gʻor Duna–Ipoly Milliy Bogʻ Direktorati ruxsati bilan, shuningdek gʻor‑sayohat asosiy jihozlari bilan, bir qismi yengil chiqish bilan oʻtish mumkin. Kuniga eng koʻp 4 guruh tashrif buyurishi mumkin va bir guruh eng koʻp 8 shaxsdan iborat boʻlishi mumkin.