Kis-Strázsa-hegyi fissure cave

Kis‑Strázsa‑hegyi‑hasadék gʻorasi Vengriyaning maxsus himoyalangan gʻoralaridan biridir. Duna‑Ipoly Milliy Park hududida joylashgan Pilis togʻida joylashgan. Turist qoʻllanmalarda ham keltirilgan.

Tavsifi

Esztergomban, Kis‑Strázsa‑togʻida joylashgan, endi ishlamaydigan tosh konida ochiladi. Dachsteini ohak toshida paydo boʻlgan. Ikki kirish yoʻli bor, lekin birini beton bilan yopilgan. Gʻoraga yoriq‑xususiyatli yoʻllar xos boʻlib, ular odatda bir metr kenglikda. Kirish yoʻli ustida yoriq katta bir shar shaklidagi boʻshliqka kengayadi va taxminan ikki metrda yuzaga yaqinlashadi. Yoriq taxminan 80° qiyalikda, yaʼni deyarli vertikal. Gʻora eng chuqur nuqtasida 2–3 metrga kengayadi.

Kirish darajasida devorlarda juda eriydigan kalkit kristalli poʻshta koʻrinadi, u nurlanish‑listli shaklda, lekin ustida ustun shaklidagi ham mavjud. Ularning rangi turlicha, oq rangli, qora rangli marganli qoplamali, shaffof, jigarrang rangli, qizil rangli temir qoplamali va kulrang rangli. Gʻora yopiq va Duna‑Ipoly Milliy Park Boshqarmasi ruxsati bilan tashrif buyurish mumkin. Elektr chirogʻi bilan, toza kiyimda va tadqiqot maqsadida koʻrish ruxsat etilgan.

Adabiyotda Kis-Strázsa-barlang (Dénes 1964), Kis-Strázsa-hegyi-aragonitbarlang (Kraus 1997), Kis-Strázsa-hegyi aragonit-barlang (Kordos 1984), Kis-Strázsa-hegyi aragonit barlang (Bertalan 1976), Kis-Strázsa-hegyi barlang (Koch 1966), Kis-Strázsa-hegyi-barlang (Kordos 1984), Kisstrázsahegyi barlang (Bertalan 1976), Kistrázsahegyi-barlang (Csekő 1963), Kis-Strázsahegyi-hasadékbarlang (Baja 1998), Kis-Strázsa-hegyi Uj barlang (Kraus 1997), kis-strázsa-hegyi Új-barlang (Kordos 1984) va Kis-Strázsahegyi új barlang (Bertalan 1976) nomlari ham ishlatiladi. Shuningdek, Tüskés-barlang nomi bilan ham ataladi. Bu nom kaltsit shakllanishi tıskesimon boʻlgani uchun berilgan. 1997‑yilda birinchi marta Kis-Strázsa-hegyi-hasadékbarlang nomi bilan adabiyotda keltirilgan.

Tadqiqot tarixi

1962‑yil 15‑martda togʻ konchilik paytida kashf etildi. Kis‑Strázsa‑togʻda ilgari, 1946‑yilda Jakucs László va Venkovits István kichik, lekin oʻxshash bir gʻorani oʻrganishgan, u konchilik sababli hozirda yoʻqolgan. Gʻoraning kashfiyoti haqida Kadić Ottokár Gʻora tadqiqot guruhi Koltász István gʻora tadqiqotchisiga xabar bergan, u togʻ qazish zavodi boshqaruvchisi boʻlgan. Oʻsha paytda kirish darvozasi toʻrt metr kenglikda va balandlikda, oval shaklda edi. Yoʻllarga birinchi boʻlib Benedek Attila tushdi. Shunda taxminan 20 metr chuqurlikka qadar yurish mumkin edi. Kashfiyoti keyin konchilik gʻoraga yoʻnalgan togʻni qazishni toʻxtatdi, shuning uchun noyob tabiiy shaklni saqlab qolish mumkin boʻldi. Ochilgan yili yangi yoʻllarni izlash boʻyicha tajriba oʻtkazildi va gʻorada mustahkamlikni saqlash, xavfsizlik ishlari bajarildi.

1966‑yilda nashr etilgan kitobida Koch Sándor shunday yozgan: 25 metr chuqur va 0,5–2 metr keng boʻlgan yoriq gʻor, shuningdek uning hosilalarini ham tasvirlagan. 1973‑yilgi «Élet és Tudomány» jurnalida qora‑oq foto chiqarilgan, unda kichik‑Strázsa‑togʻidan kelgan kristalli gips qobigʻi koʻrinadi. 1974‑yilda nashr etilgan «Pilis útikalauz» nomli kitobda, Pilis togʻ tizmasi va Visegrádi togʻ tizmasi gʻorlari roʻyxatida (19–20‑bet) Pilis togʻ tizmasi va Visegrádi togʻ tizmasi gʻorlari orasida Kis‑Strázsa‑gʻor mavjudligi aytilgan. Pilis togʻ tizmasi gʻorlarini tasvirlovchi qismga koʻra, Kis‑Strázsa‑gʻor Kis‑Strázsa‑togʻining D‑i, Dorog tomoniga qaragan tomonida joylashgan.

1976‑yilda yakunlangan «Magyarország barlangleltára» nomli qoʻlyozmada, Pilis togʻ tizmasi, Pilis‑vonalat, Esztergomda joylashgan Kis‑Strázsa‑togʻidagi yangi gʻorning boshqa nomi Kis‑Strázsa‑togʻidagi aragonit gʻor deb yozilgan. Kis‑Strázsa‑togʻining Dorog tomoniga qaragan tomonining oʻrtasida joylashgan ohaktosh konida ochiladi. 4 m keng, oval, yopiq kirish kon maydonida, 15 m balandlikda joylashgan. Himoya qilinishi lozim boʻlgan gʻor 30 m uzunlikda va 20 m chuqurlikda. Gʻor bir ENy‑DK yoʻnalishidagi, taxminan 80° qiyalikdagi yoriq boʻylab hosil boʻlgan. Unda chiroyli kalkit kristallari qobigʻi va gips qoplamasi koʻrinadi. Qoʻlyozmaning gʻorga oid qismi 1 ta adabiy asarga asoslanib yozilgan.

1980‑yilda Kraus Sándor baroqning xarita loyihasini tuzdi, bu juda buzilgan kesim xaritasi edi. 1984‑yilda nashr etilgan "Magyarország barlangjai" nomli kitobning mamlakat boʻylab baroq roʻyxatida Pilis togʻlari baroqlari orasida bu baroq ikki alohida baroq sifatida keltirilgan. Birinchi baroq "Kis‑Strázsa‑hegyi‑barlang" nomi bilan, "Kis‑Strázsa‑barlang" nomi variantida koʻrsatilgan. Ikkinchi baroq "kis‑strázsa‑hegyi Új‑barlang" nomi bilan, "Kis‑Strázsa‑hegyi aragonit‑barlang" nomi variantida keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlari baroqalarining geografik joylashuvini koʻrsatgan 1:500 000 masshtabdagi xaritada ikki baroqning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. 1989‑yilda Nyerges Attila baroqni tasvirlovchi uzunlik kesim xarita loyihasini yaratdi. Kárpát József tomonidan yozilgan 1991‑yilgi qoʻlyozmada hozirda tadqiqot ostida boʻlgan Kis Strázsa‑hegyi‑barlang (Esztergom) 50 m uzunlikda va 20 m chuqurlikda ekanligi aytilgan.

1997‑yil 29‑mayda Kraus Sándor joylashuv chizmasini chizdi, unda Kis‑Strázsa‑togʻ, Középső‑Strázsa‑togʻ va Nagy‑Strázsa‑togʻ baroqalarining geografik joylashuvi tasvirlangan. Chizmada "Hasadék" nomi bilan belgilangan baroqning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Kraus Sándor 1997‑yilgi hisobotida, 1997‑yildan oldin ham maʼlum boʻlgan Kis‑Strázsa‑hegyi‑hasadékbarlang muhim, xavfli baroq boʻlib, qoʻshimcha tadqiqotni talab qiladi va uning xaritasi tuzilmaganligi yozilgan. Kis‑Strázsa‑hegyi‑hasadékbarlang nomi variantlari: Kis‑Strázsa‑hegyi‑aragonitbarlang, Kis‑Strázsa‑hegyi Uj barlang, Strázsa II hasadékbarlang va Tüskés‑barlang. Kis‑Strázsa‑hegyi‑barlang, uning nomi varianti Kis‑Strázsa‑barlang boʻlsa ham, aniqlanmagan, maʼlum boʻlgan, xaritasi yoʻq va yoʻqolgan. Hisobotga 1997‑yilgi joylashuv chizmasi kiritilgan.