Kivonulás Cave

Kivonulás-gʻor Duna–Ipoly Milliy Park hududidagi Pilis togʻida, Kis‑Strázsa‑togʻida joylashgan bir gʻor.

Tavsifi

Esztergom‑Kertváros tumani, Dorog yonidagi Kis‑Strázsa‑togʻning DNy‑tomoni, Dunyaga qaragan katta tosh qazishma yuqori chetida joylashgan kichik yon hovli oxirida gʻorning kirish joyi joylashgan. Gʻor kirish xonasi triász ohaktosh va eosen qum tosh chegarasida, freatik sharoitlarda shakllangan. Xonadan taxminan 10 m chuqurlikdagi qazuv pastga tushadi. Faqat triász ohaktoshda yaratilgan qazuvda tishli teshiklar, oq noʻxat toshlari va qayta erigan ingichka trubalar koʻrinadi. Qazuvni jihozlamasdan ham osongina tırmanish mumkin, qazuvning tubi esa keyingi tadqiqotlar uchun mos. Gʻor gʻor yoʻli asosiy jihozlar bilan yurish mumkin. Doimiy tashriflar shakllarning holatida aks etadi.

1990‑yilda gʻor birinchi marta Kivonulás-gʻor deb nomlangan.

Tadqiqot tarixi

1990‑yilgi MKBT Dastur daftarida Benedek Endre Gʻor Tadqiqot Guruhining Dorog chegarasidagi Strázsa‑togʻda 1990‑yil 24‑iyulda gʻor topgani maʼlum qilingan. Gʻor sobiq sovet lageri ortida joylashgan, guruh aʼzolari shunga qaramasdan gʻor ichida inson aralashuvi izlarini topmadilar. Gʻorning hozirgacha ochilgan qismi 7 m chuqur. Qazuvning tubida 2 m uzunlikdagi tarmoqlanish bor, u tosh boʻlaklari bilan yopilgan. Tadqiqot imkoniyati 99 % ga ishonchli. Kuchli shamol seziladi. Ochilmagan gʻor tizimi suvli kelib chiqishi. Devorini aragonit, gips, kaltsiy va barit kristallar qoplagan, shuning uchun ehtimol Sátorkőpusztai‑gʻor bilan qarindosh, u 1,5 km uzoqlikda joylashgan. Yangi gʻorni guruh Kivonulás‑gʻor deb nomlagan va tadqiqotini boshlagan. Kivonulás‑gʻor va Kápolna‑gʻor tadqiqotlarida Fogel Péter, Krekács Károly, Récsey Gábor, Balogh Erzsébet, Zsanda Géza, Tóth István, Lieber Tamás, Janositz Lóránd, Mielec Péter, Hertlik Tamás, Simon Krisztián va Fekete Ferenc ishtirok etadilar. Kárpát József tomonidan 1991‑yilda yozilgan qoʻlyozmada Kivonulás‑gʻor (Esztergom) 10 m uzunlikda va tadqiqot ostida ekanligi aytilgan.

Benedek Endre Barlangkutató és Természetvédő Egyesület 1991‑yilgi hisobotida shunday yozilgan: uyushma 1990‑yil 24‑iyulda yerga sayohat paytida tabiiy bir boʻshliq topgan, bu boʻshliqda katta bir gʻor bor, deb guruh oʻylagan. Sátorkőpusztai‑gʻordan 1 km uzoqlikda joylashgan boʻshliq Sátorkőpusztai‑gʻorga oʻxshash, chunki issiq suv uning shakllanishida eng katta rolni oʻynagan. Guruh aʼzolari gʻordagi sharli xonalar, gips va aragonit toʻldirishlari sababli katta natija kutishardi, lekin keyinchalik bu befoyda ekanligi aniqlandi. Kichik‑Strázsa‑togʻda joylashgan gʻor oʻsha paytdagi sovet harbiy chiqish (kivonulás) tufayli nom olgan. Chiqish (kivonulás) atrofdagi aholiga katta ahamiyatga ega boʻlgan.

Guruh 8 kunni gʻorni tadqiqoti bilan oʻtkazdi. Gʻorinda Récsey Gábor, Makra László, Fogel Péter, Hertlik Tamás, Simon Krisztián, Balogh Erzsébet, Dobler Attila, Papp Zsolt, Tóth István va Lieber Tamás ishlashdi. Hisobotga koʻra 1990‑yil 24‑iyulda guruh aʼzolari konning yuqori qismida, tark etilgan joyda keng teshik topishdi. Teshikka kirib, u katta boʻshliqka ulanayotganini koʻrdilar. Boʻshliq chuqurligi taxminan 7 m, kengligi 80–250 sm. Yoʻlak oxiri toʻshgan. Davom etish imkoniyati 89–99 % ga teng. Boʻshliqda barit, noʻxat tosh, igna aragonit va kaltsit kuzatildi. Gʻordan taxminan 1 m³ tosh olib tashlandi, shunda 2 m davom etish mumkin boʻldi. 1990‑yil 5‑avgustda taxminan 2,5 m³ material (tosh, loy) olib tashlandi. Izlanish ishlarida gʻor ichida avval odamlar boʻlganligini tasdiqlovchi asboblar topildi. Ammo bu odamlar gʻorni tadqiq qilmaganlari va qoldiqlar sunʼiy ravishda gʻorga kiritilmaganligi ehtimol. 5‑kun gʻorning shox tosh qatlamida harakatlanib, avvalgi 7 m chuqurlikdagi gʻor 9 m ga, eng pastki 2×0,8 m xonadan 3×1,2 m xonaga oʻzgardi. Bu xonadan keyin gʻor bir oz chapga, keyin pastga davom etishi mumkin edi.

1990‑yil 11‑avgustda aniqlashdi, shunda taxminiy yoʻriqnoma toshlar bilan tıxalıb. Kuchli shamol seziladi. 1990‑yil 19‑20‑avgustda taxminan 3 m³ material gʻor ildan olib chiqildi. Ish paytida vintdan foydalandi, bu ishni juda yengillashtirdi, lekin kam (4 kishi) muhim natijaga erishish uchun edi. Ikki kunlik ish natijasida gʻor 2 m chuqurroq, pastki zal esa 4×2,3 m boʻldi. Zalning chap tomonida taxminan 3 m uzunlikda koridor ochildi. Koridorga kirish mumkin emas edi, chunki boshida koʻp qoldiq bor. Koʻrinishicha, koridor ichkariga chuqurlashib boradi. Koridor devorida goʻzal aragonit va gips kristallar mavjud.

1990‑yil 25‑26‑avgustda aniq boʻldi, gʻorda davom etib boʻlmasligini. Hisobotga gʻor bilan bogʻliq ikki ta foto kiritildi. Birinchi fotografda Récsey Gábor va gʻorni oʻrganish koʻrinadi. Ikkinchi fotografda gʻorni oʻrganayotganlar (Papp Zsolt, Tóth István, Hertlik Tamás, Balogh Erzsébet, Lieber Tamás, Simon Krisztián) tasvirlangan. Birinchi fotosuratni Lieber Tamás, ikkinchisini esa Fogel Péter olgan. Qoʻlyozmada Sátorkőpusztai‑gʻori va uning atrofining joy xaritasi koʻrsatilgan, bu xaritani guruh (Fogel Péter) tayyorlagan. Rasmda (1 : 40 000) Kivonulás‑gʻorining geografik joylashuvi koʻrsatilgan.