Kő Hole

Kő-lik Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Vértes togʻida, Csákváron joylashgan bir gʻoradir. Katta, 10 m baland kirish darvozi uzoqdan ham oson koʻrinadi, qishloqning ichki hududining koʻplab nuqtalaridan yaxshi koʻrinadi. Gʻorni joylashtirgan vodiy shu sababli Kő-lik nomi asosida nom olgan (Kő-lik-völgy).

Tavsifi

Csákvár tashqi hududida, maxsus himoyalangan hududda joylashgan gʻora. Csákvár markazidan Ny‑ga, Kő-lik-völgy sharqiy tomonining vertikal shagʻal devorida gʻoraning 10 m baland, impozant kirish darvozi bor. Gʻora kirish darvozi uzoqdan ham oson koʻrinadi. Vodiy nomini shu Kő‑lik sababli oldi. Vodiy eng katta gʻorasi. Gʻora kirish darvozi 1,8 m keng, 10 m baland, tabiiy xususiyatli, yoriq shaklida va koʻtarilgan oʻq yoʻnalishida. Kő‑lik‑völgy 6‑sonli boʻshliq Kő‑likdan Ny‑ga, taxminan 10 m masofada joylashgan. Kő‑likka qarshi yoʻnalgan kichik yon vodiy tepasida Kő‑lik‑völgy 8‑sonli boʻshliq kirish darvozi joylashgan. Kő‑likka qarshi, vodiyda biroz yuqoriroqda Kő‑lik‑völgy 9‑sonli boʻshliq bor.

Eng oddiy yoʻl Kő‑lik‑völgy boʻylab oʻtadigan tabiat yoʻli orqali yaqinlashish, bu yoʻl gʻora kirish darvozi ostiga olib boradi. Bu yerda eski tavsiflarga koʻra, qiyalik togʻ yonida kirish darvozigacha yaxshi yoʻnalgan yoʻl boʻlgan, lekin hozirgi kunga kelib u butunlay yoʻqolgan. Buning sababi 2002–2003 yillarda sodir boʻlgan katta qulash boʻlib, gʻoradan K‑ga choʻzilgan tosh devorida yuz bergan va atrofni butunlay oʻzgartirgan. Hozirda faqat harakatlanuvchi qoldiqlar va katta qulagan tosh bloklari orasida gʻoraga yetish mumkin, lekin doimiy qulash xavfi tufayli yoʻl biroz xavfli. Yoʻldan chiqishni taqiqlaydigan belgi mavjud. Qulashga qaramay boʻshliq zarar koʻrmagan.

Triász dolomitbreccsada eriyish, keyin muzlashli tosh parchalanishi natijasida hosil boʻlgan yoriq gʻor, kirishdan boshlab juda baland boʻlib, bu va deyarli gorizontal shiftga sabab boʻlgani uchun gʻorning vertikal boʻyin qismi asta-sekin pastga tushadi, lekin oʻrtacha (1,5 m) kengligi sezilarli darajada oʻzgarmaydi. Gʻorda koʻplab noʻxat toshi kuzatiladi, devorlarga esa bir necha joyda algalar joylashgan. Gʻorda katta qiyalik tufayli toʻldirish yoʻq. Yoriqning oxirida tor bir chiqish bilan kichik bir boʻshliq ham bor, bu boʻshliq gʻorning oxirini tashkil etadi. Gʻorning ustidagi tosh qalinligi juda kichik boʻlgani sababli, yomgʻir yogʻganda vaqtincha tomchilar gʻor ichida paydo boʻladi. Ruxsatnoma va gʻorga kirish asosiy jihozlari boʻlmasa ham kirish mumkin, lekin boʻshliq va gʻorning eng orqa qismiga qarash uchun chiroq kerak.

1979‑yilda gʻor birinchi marta Kő‑lik nomi bilan adabiyotda paydo boʻldi. Gʻor adabiyotda Csákvári‑hasadék (Horváth 1966), Csákvári hasadék (Horváth 1966), Kőlik (Horváth 1966), Kőlik‑völgyi 5‑sz. gʻor (Kordos 1984), Kő‑lik‑völgyi 5‑sz. uy (Alba Regia Barlangkutató Csoport 1979), Kő‑lik‑völgyi 5‑sz. uy (Juhász 2007), Kő‑lik‑völgyi‑hasadékgʻor (Juhász 2007), Kő‑lik‑völgyi‑hasadékgʻor (Kocsis 1975), Kőlik‑völgyi‑hasadékgʻor (Kordos 1984) va Kő‑lik völgyi hasadékgʻor (Bertalan 1976) nomlari bilan ham ataladi.

Kutatıştarixi

Természettudományi Közlöny 1943‑yil 230‑sonli qoʻshimcha daftarida, 1935‑yil IV‑tomda tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisida qabul qilingan qarorga asosan, 1939‑yilda tashkil etilgan Milliy Tabiatni Muhoaza Qilish Kengashi, qishloq xoʻjaligi vaziri va din‑va umumtaʼlim vaziri birgalikda qabul qilgan qarorlari asosida, Milliy Tabiatni Muhoaza Qilish Kengashi taklifi bilan, masalan, Vértes togʻlarida (Csákvár chegarasida) joylashgan csákvári hasadék (Kőlik) va uning 8 kvadrat metrli sathiy hududi (1941‑yil 20‑iyun, 49.952/1941‑sonli FM qarori asosida) qonuniy himoya ostiga olindi.

Horváth János (FTC barlangkutató csoport) 1966‑yil 17‑mayda yozgan qoʻlyozmasida, Vertes togʻlarida, Csákvár (Fejér viloyati, Bicskei tuman)da, Kő‑lik‑vodiyda joylashgan Csákvári hasadék (Kőlik) haqida soʻz bor. Csákvár ibodatxonasidan Ny‑ga, 2,2 km, katta qabristondan Ny‑ga, 500 m, 250 m balandlikda (bu oxirgi maʼlumot Kadić Ottokárdan olingan) gʻor joylashgan (xarita asosida oʻlchan). Kő‑lik‑vodiyning oʻrtasidagi qattiq, sharq‑yoq tomonida, qattiq tosh devorda gʻovak mavjud. Csákvárga poezd yoki avtobus bilan yetib, keyin piyoda qabriston, Kő‑lik‑vodiy yoʻli boʻylab borish mumkin. Gʻorni ilgari (taxminan 1926–1928) Kadić Ottokár, keyin Kretzoi Miklós (1952) tadqiq etgan. (Foydalanilgan ilmiy adabiyot Magyar Barlangkutató Társulatda joylashgan 79‑sonli gʻor katastr sahifasida. Bu qoʻlyozma asl nusxada mavjud emas, faqat Bertalan Károly tomonidan nusxalangan.) Horváth János tomonidan amalga oshirilgan tadqiqot gʻor ichida gʻorni oʻlchash va gʻor xaritasini tuzish maqsadida olib borilgan. Tadqiqotni Bertalan Károly tashabbus qilgan.

Sengli tosh yoriq boʻlib, uning qamrab oluvchi tosh qatlamlari triass davri dolomiddir. Toʻldirishi bir oz loydan iborat. Unda gʻovak tosh yoʻq. Tektonika, korroziya va eroziya tufayli paydo boʻlgan yoriqda yoriq va xonalar mavjud. Ahamiyatsiz gʻovak 18 m uzunlikda. 11 m uzunlikdagi gʻovakning oʻrtacha kengligi 1 m. Kirish nuqtasidan oʻlchanadigan eng katta vertikal choʻkish 15 m. 13,5 m² maydon (planimetrik) va 66 m³ hajmga ega. Tosh yoriqni oʻrganish uchun ish kiyimlari kerak emas. Horváth János 1966‑yil 4‑aprel kuni bu boʻshliqda boʻlgan. U gʻovak qaysi balandlikda joylashganligini (xarita asosida) aniqladi, gʻovakni oʻlchadi, keyin gʻovak xaritalarini chizdi. (Qoʻlda yozilgan qizil izohlar Bertalan Károlytól, 1966‑yil 11‑martdan olingan.) Csákvár Ny‑i tomonida joylashgan, qiyalikda koʻtarilgan Haraszt togʻidan bir necha, daryo kabi vodiylar qishloq tomon tushadi. Kő‑lik‑vodiy, uning sharqiy tomonida gʻovaklar joylashgan, gʻanti yoʻli boʻylab, keyin dafn etish joyi yonida sharqiy shimolga yoʻnalgan piyoda yoʻlak orqali yetib olinadi.