Kő-lik-völgyi No 3 Cave

Kő-lik-völgyi 3‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Vértes togʻida, Csákvárdagi bir gʻordir.

Tavsifi

Csákvár tashqarisida, qatʼiy himoyalangan hududda, oʻrmon ichida gʻor joylashgan. Csákvár markazidan Ny‑ga, Kő-lik-völgy sharqiy orqa togʻining pastida, Kő-lik-völgyi 1‑sonli gʻordan sharqga, taxminan 30 m masofada joylashgan. Kő-lik-völgyi 3‑sonli gʻorning kirish yoʻli Kő-lik-völgyi 1‑sonli gʻor yonida, gorizontal yoʻlak boʻylab davom etib, ustidagi ochiq, togʻli orqa togʻidan oʻng tomonga, juda oʻsimlik bilan qoplangan, qalin oʻtloq yerda ochiladi. Keng, past kirish faqat juda yaqinidan, bargli faslda koʻrinadi. Gʻor kirishining eni 6,3 m, balandligi 1,3 m, tabiiy shaklda, egri va gorizontal oʻq yoʻnalishida.

Gʻor bitta keng, tekis, past tosh boʻshligʻidan iborat. Uning toʻldiruvchi qobigʻi Kő-lik-völgyi 1‑sonli va Kő-lik-völgyi 2‑sonli gʻorlar kabi triász dolomit konglomerati boʻlib, gʻorning shiftidan yuqorida yupqa qatlamda joylashgan. Boʻshliq muzlashli tosh parchalanishi natijasida hosil boʻlgan. Oʻng tomondagi devorida tegirmonsiz, ammo qarigan tomir tosh qobigʻi koʻrinadi va boʻshliqda bir necha borsok togʻlari ham bor. Devorlarga koʻplab yashil algalar oʻrnatilgan. Toʻldirishi tosh singanlari, kukun va tuproqdan iborat. Gʻorning vaqtinchalik foydalanishiga ichida yotgan ikki toʻp ishora qiladi, ehtimol yomgʻir paytida oʻrindiq sifatida ishlatiladi. Ruxsat va gʻor yurish asosiy jihozlari boʻlmasa ham, oson yetib boriladigan va oson yuriladigan gʻorni koʻrish mumkin.

1979‑yilda gʻor birinchi marta Kő-lik-völgyi 3‑sonli gʻor deb adabiyotda nomlangan. Gʻor adabiyotda Kőlik-völgyi 3‑sonli gʻor (Kordos 1984) nomi bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Alba Regia Gʻor Tadqiqot Guruhining 1979‑yilda tayyorlagan qoʻlyozmasiga koʻra, Kő-lik-völgyi 3‑sonli gʻor (K3) ilgari adabiyotda tilga olinmagan. Gʻor Csákvár chetida (Fejér viloyati, Bicskei tuman) joylashgan. Csákvár ikki qavatli ibodatxonasi tomonidan 286°‑ga, taxminan 1500 m masofada, 225 m balandlikda gʻor kirish joyi joylashgan. Kő-lik-völgyi 1‑sonli va Kő-lik-völgyi 2‑sonli gʻorlar ortida, ulardan taxminan 25 m masofada, bir qalin kichik vodiy boshida ochiladi. Qoplamasi tufayli koʻrish qiyin. 7,5 m keng va 1 m balandlikdagi kirish yupqa qoplama tosh ostida, qirqilgan shaklda joylashgan. Gʻor past tosh boʻshligi boʻlib, uning pastki qismi gorizontal. Toʻldiruvchi qobigʻi dolomit konglomerati. Toʻldirishi bir oz konglomerat tuprogʻi, dolomit kukuni va bir oz humusdan iborat. Yoriqlar boʻylab intensiv suv tomchilash, eriydigan qor paytida oqim va muz boʻlaglari ham hosil boʻladi. Kő-lik-völgyi 3‑sonli gʻor Kő-lik-völgyi 1‑sonli va Kő-lik-völgyi 2‑sonli gʻorlar kabi tuproq eriyishi natijasida yaratilgan.

Markaziy va oʻng tomonining ichki qismida kichik boʻshliq hosil boʻlgan, u yerda sene­liz stalaktit‑zaharlanishi topilgan. Stalaktit‑zaharlanishni nam algal oqimi qoplagan. Koʻp noʻxat toshlari ham bor, ular karfiolga oʻxshash. Qorongʻu qoplangan boʻshliq boʻlimlarining toʻldirilishi yupqa koʻrinadi, lekin old tomoni ehtimol yoriqlanadigan. Yangi yonish izlari gʻorada uchraydi. Oʻsimliklar algal toʻplamlari, qoʻziqorinlar, moxlar, oʻtlar va keyingi shoxlardan iborat. Topilishi: Kő‑lik‑völgyi 1‑sonli boʻshliqni oʻng tomondan chetlab, 1‑sonli boʻshliq ustidagi hududga chiqish kerak, u yerdan allaqachon daraxtli, buta koʻrinishdagi gʻora koʻrinadi. Szolga Ferenc qulay, himoyalangan lager joyini koʻrsatadi. Mahalliy ahamiyatli boʻshliq 7,5 m gorizontal yoyilgan, kirish boʻlimida eng baland (1,5 m) va eng keng qismida 3 m ga choʻzilgan tosh ostiga tushadi. Gʻorada Alba Regia Gʻorani Tadqiqot Guruhining aʼzolari 1979‑yil 11‑fevralda sayohat qilishgan. Boʻshliqni, oʻrganilgan, oʻlchangan va suratga olingan, keyingi izlanishlar foydasiz.

Qoʻlyozmaga gʻoraning asosiy reja xaritasi va 2 ta kesish boʻlimi xaritasi kiritilgan. Xaritalar 1 : 100 masshtabda gʻorani tasvirlaydi. Asosiy reja xaritasidan foydalanish uchun xarita yuzasida sharq‑gʻarb yoʻnalishi belgilangan. Asosiy reja xaritasida 2 ta kesish boʻlimining gʻoradagi joylashuvi koʻrinadi. Xaritalarni tayyorlashda gʻorani Szolga Ferenc, Gönczöl Imréné, Zentai Ferenc va Widermann Tibor 1979‑yil 11‑fevralda oʻlchashgan. Xaritalarni 1979‑yil 23‑fevralda Szolga Ferenc chizgan.

Qoʻlda yozilgan qoʻlyozmada Csákvárning gʻarbiy qismining xaritasi (taxminan 1:25 000 masshtabi). Xaritada É‑yoʻnalish belgilangan. Xaritada Kő‑lik‑völgyi 3‑sonli gʻova (xaritada: K3) geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Qoʻlyozmada toʻrtta foto mavjud boʻlib, ular gʻorni tasvirlaydi. Birinchi fotografda Kő‑lik‑völgy manzarasi koʻrinadi. Foto Csákvár qabristonining Ny‑yoʻnalish oxirida olingan. Fotografda Kő‑lik‑völgyi 3‑sonli gʻova joyi belgilangan. Ikkinchi fotografda gʻorning chap tomoni va u yerda joylashgan muz tomchilari, uchinchi fotografda esa gʻorning oʻng tomonidagi algal oqimi koʻrinadi. Toʻrtinchi fotografda gʻorning oʻrtadagi qismi tasvirlangan. Fotolarni Zentai Ferenc suratga olgan.

1984‑yilda nashr etilgan “Magyarország barlangjai” nomli kitobning mamlakat boʻylab gʻorlar roʻyxatida Vértes togʻlari gʻorlari orasida Kőlik‑völgyi 3‑sonli gʻor nomi keltirilgan. Roʻyxatga bogʻliq ravishda Dunazug‑togʻlaridagi gʻorlarning geografik joylashuvini koʻrsatadigan 1:500 000 masshtabdagi xaritada gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Béni Kornél va Viszló Levente tomonidan yozilgan, 1996‑yilda nashr etilgan kitobda Csákvárda joylashgan Kő‑lik‑völgida 11 ta gʻor borligi haqida soʻz boradi. Kő‑lik‑ga yaqin, nisbatan yaqin joylashgan koʻplab boshqa gʻorlar ham mavjud. Bu gʻorlar dolomit konglomeratida va dolomit breksida paydo boʻlgan. Balogh‑völgyi 1‑sonli gʻova va Balogh‑völgyi 2‑sonli gʻova har jihatdan Kő‑lik‑völgining gʻorlariga oʻxshash. Fáni‑völgida koʻplab gʻorlar kuzatilgani sababli Fáni‑völgi Kő‑lik‑völgiga oʻxshash. Quruvchi togʻ jinslari ham dolomit breksadir. Fáni‑völgida joylashgan gʻorlarning shakllanishida ham muz erishi bilan bogʻliq boʻlgan erkin chiqish asosiy rol oʻynagan.