Kő-lik-völgyi No 6 Cave

Kő‑lik‑völgyi 6‑sonli gʻor Duna‑Ipoly Milliy Parkida joylashgan Vértes togʻida, Csákváron joylashgan bir gʻordir. Gʻor trias dolomitbreksida shakllangan.

Tavsifi

Csákvár shahar tashqarisida, qatʼiy himoyalangan hududda, oʻrmon ichida gʻor joylashgan. Csákvár markazidan Ny‑ga, Kő‑lik‑völgy sharqiy tomonining shox tosh devorida gʻorning kirish joyi joylashgan, bu Kő‑lik‑dan Ny‑ga, taxminan 10 m masofada, uzoqdan ham oson koʻrinadigan joyda. Kő‑lik‑völgyi 6‑sonli gʻor eng oddiy tarzda Kő‑lik‑völgy boʻylab olib boriluvchi tabiat yoʻli orqali yetib olinadi. Tabiat yoʻli Kő‑lik kirish joyiga yaqinlashadi. Bu yerdan 2002‑yil va 2003‑yil yillari oʻrtasida sodir boʻlgan katta qulash orqali, bir qoldiq toʻplamiga chiqib, gʻorning kirish joyini yashirib turgan tosh devorga yaqinlashish mumkin, u yerda tor, daryo kabi yoriq orqali koʻtarilib gʻor kirishiga yetish mumkin. Gʻor kirish joyi 3,5 m keng, 1,6 m baland, tabiiy, notekis shaklda va gorizontal oʻq yoʻnalishida.

Dolomitbreksda joylashgan, ikki qismdan iborat gʻor tektonik yoriq boʻylab, karst suv sathining ostidagi eritilish tufayli paydo boʻlgan. Gʻorning toshga oʻxshash pastki kirish joyi kichik bir terasda joylashgan. Gʻordagi kichik yer bosqichi ustidan oʻtib, gʻorning yuqori boʻlimiga yetish mumkin, bu ham keng va jihozlarsiz ham qulay yuriladigan. Bu yerdan keng bir oyna tosh qoplamining qarama‑qarshi tomoniga ochiladi. Doimiy olov qoʻyishlar tufayli gʻor devorlari juda kulrang. Gʻorda hosil boʻlgan shakllardan kichik noʻxat toshlari alohida eʼtiborga loyiq. Polni tuproq va tosh qoldiqlari qoplaydi. Qiyin (tor yerda) yetib boriladigan, oson, koʻcha kiyimida ham yuriladigan gʻorni koʻrish uchun ruxsat va chiroq shart emas.

2003‑yilda birinchi marta Kő‑lik‑völgyi 6‑sonli gʻor barlogi adabiyotida keltirilgan. Barlog adabiyotida Csákvári‑sziklaodu (Horváth 1966), Csákvári sziklaodu (Horváth 1966), Csákvári‑sziklaodú (Kordos 1984), Csákvári‑sziklaüreg (Horváth 1966), Kőlik‑völgyi 6‑sonli barlog (Kordos 1984), Kő‑lik‑völgyi‑barlog (Bertalan 1976), Kőlik‑völgyi‑barlog (Kordos 1984) va Kő‑lik‑völgyi‑barlog (Kocsis 1975) nomlari bilan ham uchraydi. Csákvár 19‑sonli barlog nomi (Kordos 1979) ham ehtimol shu barlogning nomi.

Tadqiqot tarixi

Természettudományi Közlöny 1943‑yil 230‑sonli qoʻshimcha daftarida oʻqilganidek, 1935‑yil IV‑tomda chiqqan tabiatni himoya qilish toʻgʻrisidagi qarorga asosan, 1939‑yilda tashkil topgan Milliy Tabiatni Himoya Qonunchilik Kengashi, qishloq xoʻjaligi vaziri va din‑va umumtaʼlim vaziri birgalikda qabul qilgan qarorlar asosida, Milliy Tabiatni Himoya Qonunchilik Kengashi taklifi bilan qonuniy himoya ostiga olindi, masalan, Vértes togʻ tizmasida, Csákvár chegarasida joylashgan csákvári sziklaodú va uning 4 kvadrat metr yuzasidagi sathiy hududi (1941‑yil 20‑iyun kuni 49.952/1941‑sonli FM qarori asosida).

Horváth János (FTC barlangkutató csoport) 1966‑yil 17‑mayda yozgan qoʻlyozmasida, Vértes togʻlarida, Csákváron (Fejér viloyati, Bicskei tumanida), Kő‑lik‑völgyda joylashgan Csákvári togʻ gʻorini tasvirlaydi. Csákvár ibodatxonasi‑dan Ny‑ga, 2,2 km, katta qabristondan Ny‑ga, 500 m, 250 m balandlikda (tasvirga qarab oʻlchan) gʻor joylashgan. Kő‑lik‑völgyning oʻrtasining sharq‑gʻarb tomonida, togʻ devorida gʻovak mavjud. Csákvárga poezd yoki avtobus bilan yetib, keyin piyoda qabriston, Kő‑lik‑völgy yoʻli boʻylab borish mumkin. Gʻorni ilgari (taxminan 1926–1928) Kadić Ottokár tadqiq qilgan. (Foydalanilgan adabiyot – Magyar Barlangkutató Társulatda joylashgan 81‑sonli gʻor katastr sahifasi.) Horváth János tomonidan olib borilgan tadqiqot, 1928‑yilda amalga oshirilgan gʻor oʻlchovi qoʻshimchasi sababli amalga oshirildi. Tadqiqotni Bertalan Károly tashabbus qilgan.

Gʻor bir selenitli togʻ gʻor boʻlib, uning asosiy tosh qatlamlari triász dolomiti. Toʻldiruvchilari bir oz tosh boʻlaglari va loydan iborat. Unda stalaktit yoʻq. Tektonika, korroziya va eroziya natijasida paydo boʻlgan gʻorning ikki kirish yoʻli va bir boʻshligʻi bor. Bivakol qilishga mos togʻ gʻorga kirish uchun ish kiyimlari kerak emas. Gʻorning uzunligi haqiqatda 6 m. Kirishdan oʻlchan eng katta vertikal kengayishi 4 m. 11 m² maydon (planimetrik) va 13 m³ hajmga ega. Horváth János 1966‑yil 4‑aprelda gʻorda boʻlgan. (Qoʻlyozmadagi qizil yozuvlar Bertalan Károlydan, 1966‑yil 11‑martdan olingan.)

Csákvár shahrining shimoli‑gʻarbiy chetida joylashgan, qiyalikda koʻtarilgan Haraszt‑togʻidan bir necha, gʻovakday vodiylar shahar tomon tushadi. Kő‑lik‑vodiy, uning sharqiy tomonida gʻorlar joylashgan, gʻanti yoʻli boʻylab, keyin qabriston yonidagi sharq‑shimolga olib boruvchi piyoda yoʻlda topiladi. Kő‑likdan faqat tor bir tosh teshigi 3‑sonli gʻorni (Csákvári‑sziklaüreg, Csákvári‑sziklaodu) ajratib turadi. Bu kichik gʻor bitta xonadan iborat boʻlib, gʻorning tor kirish qismi ustida joylashgan. Xona taxminan 4,5 m uzunlikda va 2,5 m balandlikda. Gʻorning shimoli‑gʻarbiy tomonida yana bir kirish mavjud boʻlib, u tosh devorining platoyidan qulay oʻtish mumkin. FTC gʻorkashfiyot guruhi 1966‑yil 4‑aprel kuni gʻor xaritasi tuzish ishida Kadić Ottokár tomonidan amalga oshirilgan gʻor oʻrganishini kesim xaritalari bilan toʻldirdi.

Qoʻllanma bilan birga Csákvár xaritasi ham qoʻshilgan. Xaritada sharqiy yoʻnalish belgilangan. Xaritada Kő‑lik‑vodiy 6‑sonli boʻshliq (3‑sonli gʻor) geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Yer hisobotiga Csákvári‑sziklaodu asosiy reja xaritasi, uzunlik kesimi xaritasi va 3 ta kesish kesimi xaritasi kiritilgan. Xaritalar 1:100 masshtabda gʻorni tasvirlaydi. Asosiy reja xaritasi uchun xarita yuzasida sharqiy yoʻnalish belgilangan. Asosiy reja xaritasi va uzunlik kesimi xaritasida gʻordagi 3 ta kesish kesimi joylashuvi koʻrsatilgan. Xaritalar Kadić Ottokár tomonidan amalga oshirilgan gʻor oʻrganishi, keyin esa FTC gʻorkashfiyot guruhi tomonidan toʻldirilgan maʼlumotlar asosida chizilgan.