Remete-hegyi No 3 Cave

Remete-hegyi 3‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Remete‑shakarga tegishli gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai Tabiatni Saqlash Hududida, Remeteszőlős tashqarisida, qatʼiy himoyalangan hududda, oʻrmon ichida, Remete‑shakarning sharqiy tomonida, shakarakning shimoliy kirishida, Remete‑togʻning qiyalik va toshli tomonida, 325 m balandlikda gʻorning kirish joyi joylashgan. Shakarakning oʻrtadagi gʻor darajasida (bu daraja vodiy tekisligidan 70 m balandda, 340–350 m balandlikda choʻzilgan) joylashgan. Shimoldan janubga yoʻnalishda raqamlanib, Remete‑shakarda joylashgan gʻorlar, toshli boʻrilar boʻyicha 1‑sonli toshli boʻrida Remete‑togʻning toshqulogʻi, Remete‑togʻning 2‑sonli gʻori, Remete‑togʻning 3‑sonli gʻori va Remete‑togʻning 4‑sonli gʻori joylashgan. Toshqulogʻi va uchta kichik gʻor deyarli bir xil balandlikda joylashgan. Remete‑togʻning toshqulogʻi togʻning shimoliy tomonida, qiyin suv yuvishi bilan ajratilgan, oʻrmon bilan qoplangan toshli devorlarda, 1‑sonli toshli boʻr va quruq 2‑sonli toshli boʻr orasida Remete‑togʻning 3‑sonli gʻori joylashgan. Remete‑togʻning 2‑sonli gʻor oldidagi, oʻrmonli va qiyalik tepadan 13 m pastga tushib, toshli devorning shimoliy burchagida Remete‑togʻning 3‑sonli gʻori joylashgan.

Remete-hegyi 3‑sonli gʻor 16 m uzunlikda, 9,5 m balandlikda va 9,5 m vertikal yoyilishda. Yoriq shaklidagi boʻshliqning yuqori qismida tomir tosh qatlamlari mavjud. 4 m tor tor yoʻlak orqali ichki boʻshligʻiga yetish mumkin, uning oxirida chuqurlashib, qum bilan toʻldirilgan tor yoriq bor. Remete-hegyi 3‑sonli gʻordan E‑ga 7 m masofada, shu yoriqda (yoriqning yuqori qismi yomonlashgan), 6 m balandroq joylashgan Remete-hegyi 4‑sonli gʻor ochiladi. Remete-hegyi 3‑sonli gʻor va Remete-hegyi 4‑sonli gʻor bir-biriga juda yaqin. Ehtimol, chuqurroq qatlamda ular bir-biri bilan bogʻlangan. Har ikkala gʻor yonida tosh devorida kichik eritilgan boʻshliqlar mavjud. Yopilmagan va gʻor yoʻli asosiy jihoz bilan yuriladigan gʻorni koʻrish uchun ruxsat kerak emas.

1984‑yilda birinchi marta Remete-hegyi 3‑sonli gʻor adabiyotda shu nom bilan tilga olindi. Gʻor adabiyotda 3‑sonli gʻor (Horváth, Szunyogh 1971), Máriaremetei 3‑sonli gʻor (Bertalan 1976) va Remetehegyi 3‑sonli gʻor (Bertalan 1976) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

1877‑yilgi Archaeologiai Értesítőda shunday aytilgan: maʼgʻar Milliy Muzeyining qadimiy boʻlimi noyabr oyida 1 (hayvon manbai) past jagʻni, 2 suyak va 3 gʻishtni qoʻshdi. Bu topilmalar, buda‑dagi Remetemária yaqinidagi tosh teshigidan olingan boʻlib, Lóczy Lajos muzeyga hadya qilgan. 1904‑yilgi Budapest Régiségeiben shunday aytilgan: ehtimol, Remetemária tosh teshiklari qadamgʻacha davrida chorvachilik joylari boʻlgan, u yerdan Lóczy Lajos (Régészeti N., 168/1877.) qattiq gʻisht boʻlaklarini Maʼgʻar Milliy Muzeyiga olib borgan.

A Turisták Lapja 1915‑yil jildida chiqqan, Kazay Endre tomonidan yozilgan tavsifga koʻra, Kazay Endre va Tödter Gyula (Juliusz) oktyabrning bir kunida Máriaremetei‑szu­rdokga sayr qilishga chiqdilar, shunda szu­rdok gʻorlarini koʻrib chiqishdi. 2‑sonli gʻorning togʻining tagida boshqa, 3‑sonli gʻor deb atalgan bir boʻshliq topildi, uning tartibli shakldagi kirish yoʻli ehtimol tabiiy kelib chiqqan emas edi. Tödter Gyula ularning ichidan birinchi boʻlib gʻorga kirib bordi. Gʻorning kirish yoʻli DKga qarab 1,5 m uzunlikda, 1 m kenglikda va balandlikda (bu qismi sunʼiy qazilgan koʻrinadi). Kirish yoʻlining qoʻshimcha 1 m uzunligi esa faqat 30 sm kenglikda boʻlib, yon tomondan yotgan holda Kazay Endre kabi ingichka odam ham oʻtishi mumkin, lekin shu paytda ham ikki qoʻlini qanday joylashtirishni oldindan oʻylab koʻrish tavsiya etiladi.

Gʻor faqat 2 m uzunlikda va 1,7 m kenglikda, lekin balandligi 4 m‑dan katta, shuning uchun gʻor bir tosh yoriqligi deb koʻrinadi. Uning tagi biroz ENY tomon egri. Gʻorning oxirida joylashgan ikki tosh orasida tor tushish chuqurga olib boradi. Yarim soat davomida qazib, tushishni tıkanadigan 40 kg lik tosh blokini chiqarishdi. Navbatma‑navbat ishlashdi, xuddi burgʻularga oʻxshab. Tödter Gyula Kazay Endre boʻynini va koʻzini tuproq bilan toʻldirdi, lekin teshikdan chiqib ketolmadilar. Teshikni kengaytirish boshqa vaqtga kechiktirildi. Gʻorni joylashtiruvchi tosh blokiga chiqdilar, u yerdan Kazay Endre vodiyda chap tomonda joylashgan Remete‑gʻorga olib boruvchi yoʻlakni koʻrdi. Tadqiqotga gʻorning Kazay Endre tomonidan chizilgan asosiy reja xaritasi va uzunlik kesimi xaritasi kiritildi. Nashrda máriaremetei gʻor hududi joylashuv chizigʻi koʻrsatilgan, unda 3‑sonli gʻorning geografik joylashuvi belgilangan. Joylashuv chizigʻini Kazay Endre yaratgan.

1937‑yilda ochildi, Jablonkay István tomonidan yozilgan nashrda Remete‑szurdokning chap tomon devorida, daryo boʻyi 50 m (yuqori qatlam) va 10 m (pastki qatlam) balandlikda manba gʻorlar joylashgani aytilgan. Yuqori qatlamda joylashgan Remete‑tepadagi tosh gʻoridan kam rivojlangan va yomonroq boʻlgan boshqa, yuqori qatlamda joylashgan manba gʻorlar, gʻorning toʻliq uzunligida kuzatiladi. Agar gʻorning eroziya bazasi pastga tushsa, gʻor suv tizimi ham shunga ergashadi. Bu masalan, suv eski oʻtish gʻorini va eski manba gʻorini tark etib, toshning yupqa yoriqlarida pastga tushib, yangi gʻor tizimini shakllantirishi bilan roʻy beradi. Bunday holatda eski manba gʻor eski gʻorning ostida, choʻkkan eroziya bazasining yangi qatlamida ochiladi. Eski yuqori kirish esa qolgan karst yoriqlari bilan yopiladi. Remete‑szurdokning chap tomon devorida joylashgan tashlab ketilgan manba gʻorlar bu jarayonning chiroyli misollaridir. Ushbu gʻorlarning eroziya bazasi, gʻorning daryosi boʻlib, uning tushishi natijasida szurdok hosil boʻlgan. Szurdok gʻor daryosining eski, boʻlim‑belgilar‑oʻzgarmasidan oldingi balandligini yuqori qatlam gʻorlari koʻrsatadi.