Remete-hegyi No 4 Cave

Remete-hegyi 4‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkda joylashgan Remete‑shakarga tegishli gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai Tabiatni Saqlash Hududi, Remeteszőlős tashqarisida, qatʼiy himoyalangan hududda, oʻrmon ichida, Remete‑shakarning sharqiy tomonida, shakarning shimoliy kirishida, Remete‑togʻning qiyalik va toshli tomonida, 332 m balandlikda gʻorning kirish joyi joylashgan. Shakar oʻrtadagi gʻor darajasida (bu daraja vodiy tekisligidan 70 m balandda, 340–350 m balandlikda choʻzilgan) joylashgan. Shimoldan janubga yoʻnalishda raqamlanib, Remete‑shakarda joylashgan gʻorlar, toshli boʻrilar boʻyicha 1‑sonli toshli boʻrida Remete‑togʻning toshqulogʻi, Remete‑togʻning 2‑sonli gʻori, Remete‑togʻning 3‑sonli gʻori va Remete‑togʻning 4‑sonli gʻori joylashgan. Toshqulogʻi va uchta kichik gʻor deyarli bir xil balandlikda joylashgan. Remete‑togʻning toshqulogʻi togʻning shimoliy tomonida, silliq suv yuvishi bilan ajratilgan, oʻrmon bilan qoplangan toshli devorlarda, 1‑sonli toshli boʻri va quruq 2‑sonli toshli boʻri orasida Remete‑togʻning 4‑sonli gʻori joylashgan.

Remete‑togʻning 3‑sonli gʻoridan sharqga 7 m masofada, shu togʻda (togʻning yuqori qismi yanada yoriqli), 6 m balandroq joyda Remete‑togʻning 4‑sonli gʻori ochiladi. Remete‑togʻning 4‑sonli gʻorda koʻp boʻsh joylar, past va ehtimol baland joylar toʻldirilgan. Faqat orqa, stalaktitli yoriqda turish mumkin. Remete‑togʻning 3‑sonli gʻori va Remete‑togʻning 4‑sonli gʻor bir-biriga juda yaqin. Ehtimol chuqur darajada ular bir-biri bilan bogʻlangan. Har ikkala gʻor yonida toshli devorda kichik eritilgan boʻshliqlar mavjud. Quloqsiz va gʻor yoʻriqchi asbob-uskunasiz gʻorni koʻrish uchun ruxsat kerak emas.

1984‑yilda birinchi marta Remete‑hegyi 4‑sonli gʻor deb atalgan gʻor adabiyotda. Gʻor adabiyotda 4‑sonli gʻor (Horváth, Szunyogh 1971), Máriaremetei 2‑sonli gʻor (Bertalan 1976) va Remetehegyi 4‑sonli gʻor (Bertalan 1976) nomlari bilan ham uchraydi. Remete‑hegyi 14‑sonli gʻor Remete‑hegyi 14‑sonli gʻor adabiyotida Remetehegyi IV‑sonli gʻor va Remete‑hegyi IV‑sonli gʻor nomlari bilan ham tilga olingan.

Kutatish tarixi

1877‑yilgi Archaeologiai Értesítőda aytilganidek, Magyar Nemzeti Múzeumning qadimiylar boʻlimi noyabr oyida 1 (hayvonlardan olingan) past jagʻni, 2 suyak va 3 gʻisht bilan boyitildi. Bu topilmalar, buda Remetemária yaqinidagi tosh teshigidan olingan, Lóczy Lajos muzeyga hadya qilgan. 1904‑yilgi Budapest Régiségeida aytilganidek, ehtimol Remetemária tosh teshiklari qadamli davrda chorvachilik joylari boʻlgan, u yerdan Lóczy Lajos (Régészeti N., 168/1877.) Magyar Nemzeti Múzeumga qattiq gʻisht parchalari olib borgan.

Turisták Lapja 1915‑yilgi sonida chiqqan, Kazay Endre tomonidan yozilgan tavsifga koʻra, Kazay Endre va Tödter Gyula (Juliusz) oktyabrning bir kunida Máriaremetei‑szu­rdokga sayohat qilib, szu­rdok gʻorlarini koʻrib chiqishgan. Remete‑hegyi 7‑sonli gʻordan (K. J.-gʻordan) uzoq boʻlmagan joyda 3 m keng va 60 cm balandlikdagi kirishli bir gʻor topilgan. 4,2 m uzunlikdagi gʻor tomir tosh emas, balki qumloq xususiyatli. Kazay Endréék 2‑sonli gʻorga nom bergan. Remete‑hegyi 4‑sonli gʻor (2‑sonli gʻor) toshining tagida yana bir, 3‑sonli gʻor deb nomlangan boʻshliq topilgan. Nashrda máriaremetei gʻor hududi joylashuv xaritasi koʻrsatilgan, unda 2‑sonli gʻorning geografik joylashuvi belgilangan. Joylashuv xaritasini Kazay Endre chizgan.

1937‑yilda paydo boʻlgan, Jablonkay István tomonidan yozilgan nashrda Remete‑szu­rdokning chap tomon devorida, daryodan 50 m (yuqori qatlam) va 10 m (pastki qatlam) balandlikda manba gʻorlar joylashgani haqida soʻz bor. Yuqori qatlamda joylashgan Remete‑togʻi‑toshxona‑gʻoridan kam rivojlangan va yomonroq boʻlgan boshqa, yuqori qatlamda joylashgan manba gʻorlar, szu­rdokning butun uzunligida kuzatiladi. Agar gʻorning eroziya bazasi pastga tushsa, gʻorning suv tizimi ham shunga ergashadi. Bu masalan, suv eski oʻtish‑gʻorni va eski manba gʻorni tark etib, toshning yupqa yoriqlarida pastga tushib, yangi gʻor tizimini shakllantirishi bilan roʻy beradi. Bunday holatda eski gʻorning ostida yangi manba gʻor ochiladi, choʻkkan eroziya bazasining yangi qatlamida. Eski yuqori kirish esa qolgan karsrt‑yoriq bilan yirtiladi. Remete‑szu­rdokning chap tomon devorida joylashgan tashlab ketilgan manba gʻorlar bu jarayonning chiroyli misollaridir. Ushbu gʻorlarning eroziya bazasi szu­rdokni shakllantirgan daryoning boʻlishi boʻlgan gʻorning daryosi edi. Szu­rdok‑gʻor daryosining eski, boʻlinma‑belgisi‑oʻzgarmasidan oldingi balandligini yuqori qatlam gʻorlari koʻrsatadi.

1942‑yilda nashr etilgan, "Budapest tarixi" nomli kitobda Tompa Ferenc tomonidan yozilgan bobda Rom­er Flórisdan keyin Nagy Géza ham Remetemária togʻ qobigʻidan qattiq kulolchalar chiqqanligini, ularning ehtimoliy ravishda silliq tosh davridan kelib chiqqanligini eslatadi. Leél‑Őssy Sándor 1949‑yil 9‑martda Magyar Hidrológiai Társaság yigʻilishida "Ha­t‑teshik" mavzusida maʼruza berdi. Maʼruzada Remete‑szu­rdokning boshqa gʻorlari ham tilga olindi. Leél‑Őssy Sándor 1949‑yil 9‑novabrda jamiyatning maxsus yigʻilishida Remete‑szu­rdok gʻorlarini tanishtirdi.

A Hidrológiai Közlöny 1950‑yilning 3–4‑sonli sonida Leél‑Őssy Sándor tomonidan 1949‑yil 9‑martda berilgan maʼruza matni nashr etilgan. Nashr nomi “Remete‑hegyi Hétlyuk‑zsomboly”. Tadqiqotda Remete‑hegy hozirda baland joylashgan, lekin allaqachon qurib, yoʻqolib borayotgan manba gʻorlar pliotsen va oʻpleistosen davrida paydo boʻlganligi haqida soʻz boradi. (Hét‑lyuk ostidagi gʻor, Remete‑hegyi‑kőfülke va yana bir necha kichik yarim qolgan, shuningdek, yoriq gʻorlar, hamda manba boʻshligʻi.) Shundan soʻng, yosh tektonik koʻtarilish va erozion‑baza iqlimiy kelib chiqishi tufayli Remete‑hegy karsrt suv sathiga pastga tushdi va qurib qolgan gʻorlar yoʻqola boshladi.