Remete-völgyi Upper Cave

Remete-völgyi Felső-barlang Vengriyaning qatʼiy himoya qilingan gʻorlaridan biridir. Duna–Ipoly Milliy Parkida, Budai togʻlarida joylashgan Remete-szurdokda joylashgan. Ilmiy ahamiyatga ega muhim arkeologik topilmalar undan topildi.

Tavsifi

Remeteszőlős tashqi hududida, Remete-szurdokda, Remete-gʻoridan biroz sharqga va taxminan 20 m balandroq, daryo darajasidan taxminan 70 m balandroq joylashgan Remete-völgyi Felső-gʻor kirish joyi. Remete-gʻordan sharqga yoʻnalgan, toshli va tor yoʻlak Remete-völgyi Felső-gʻor kirishiga olib boradi, bu yoʻlak DNy-ga qarab, taxminan 2,2 m kenglikda va 1,7 m balandlikda. Remete-szurdokning oʻrtadagi gʻor darajasida (bu daraja vodiy tagidan 70 m, 340–350 m balandlikda joylashgan) joylashgan. Xuddi shu darajada Remete-hegyi-kőfülke ham joylashgan.

Felső triász dachsteini ohaktoshida shakllangan. Vertikal kengligi 5 m, eng katta gorizontal kengligi 23 m. Uzunligi 29,3 m, maydoni 77 m² va hajmi 1970-yilda 129 m³ edi. Faqat bitta, oson yuriladigan va toʻgʻri koridor mavjud, uning oxirida kichik zalga kengayadi. Gʻorning tavasi yer yuzasiga yaqin. Qamlamasiz gʻor ruxsatsiz, gʻorchilik asosiy jihozlari bilan tashrif buyurilishi mumkin, lekin baʼzida bexojaliklar u yerda yashaydi.

Fasiyen qoldiqlari, neandertal odamining bir necha tishlari, jankovichi madaniyatiga mansub, qadimgi davr asboblari va temir davri idish boʻlaklari topildi. Soʻnggi topilmalarni bodrogkeresztúri madaniyatiga Gáboriné Csánk Vera kirgizgan. Bronza davri, koszideri madaniyatiga mansub idishlar va zargarlik buyumlari, 62 ta obʼektdan iborat xazina qazish paytida topildi. Topilmalar orasida bronza yostiq bezagi, diadem, bilak uzuklari, bronza balta, oltin soch uzuklari va amber marvaridlari ham bor edi. Qadimgi odamlar bu joyni vaqtinchalik turar joy yoki ovchi yurt sifatida ishlatganlar.

Arxeologik topilmalar bilan birga, pliostosen davrining qadimiy hayvon qoldiqlari ham topildi. Toʻldirishda ulkan kiyik shoxlari, mamut, gʻor gʻiyasi, paxta burunli marvarid, Alp togʻlaridagi tosh qoʻy, kiyik, quloqsiz choʻchqa, qor choʻchqa, ermolin, gʻor sher, peshma toshlari va gʻor ayiq suyaklari topildi.

1989‑yilda birinchi marta Remete‑völgyi Felső‑barlang nomi bilan gʻor adabiyotida paydo boʻldi. Gʻor adabiyotida quyidagi nomlarda uchraydi: 6‑sonli gʻor (Horváth, Szunyogh 1971), Felső‑barlang (Horváth, Szunyogh 1971), Felsőbarlang (Csánk 1970), Felső barlang (Csánk 1971), Remete‑Felső‑barlang (Bertalan, Kordos, Országh 1976), Remete‑felső‑barlang (Ringer 1989), Remete‑hegyi 6‑sz. gʻor (Kordos 1984), Remetehegyi 6‑sz. gʻor (Bertalan 1976), Remetei‑Felső‑barlang (Pápa, Dénes 1982), Remete‑völgyi‑gʻor (Gonda 1982), Remete‑völgyi‑felsőbarlang (Kordos 1980), Remetevölgyi‑Felső‑barlang (Szablyár 2004) va Remete‑völgyi‑felső‑barlang (Horváth, Szunyogh 1971) nomlari bilan ham ataladi.

1877–1984

1877‑yilgi Archaeologiai Értesítőda aytilganidek, Vengriya Milliy Muzeyining qadimiy boʻlimi noyabr oyida 1 (hayvon manbai) past jagʻni, 2 suyak va 3 gʻisht bilan boyidi. Bu topilmalar, Budada Remetemária yaqinidagi tosh gʻoridan topilgan boʻlib, Lóczy Lajos muzeyga hadya qilgan. 1904‑yilgi Budapest Régiségeiben da aytilganidek, ehtimol Remetemária tosh gʻorlarida tosh davri chorvachilik joylari boʻlgan, u yerdan Lóczy Lajos (Régészeti N., 168/1877.) Vengriya Milliy Muzeyiga qattiq gʻisht parchalari olib kelgan.

1937‑yilda nurga chiqqan, Jablonkay István tomonidan yozilgan nashrda Remete‑szurdokning chap tomon devorida, daryo boʻyi 50 m (yuqori qatlam) va 10 m (pastki qatlam) balandlikda manba gʻorlar joylashgani haqida soʻz bor. Yuqori qatlamda joylashgan Remete‑hegyi‑kőfülkədən kam rivojlangan va yomonroq boʻlgan boshqa, yuqori qatlamda joylashgan manba gʻorlar, gʻorning toʻliq uzunligida kuzatiladi. Agar gʻor erozion bazasi pastga tushsa, gʻorning suv tizimi ham shunga ergashadi. Bu masalan, suv eski oʻtish gʻorini va eski manba gʻorini tark etib, toshning yupqa yoriqlarida pastga tushib, yangi gʻor tizimini shakllantirishi bilan roʻy beradi. Bunday holatda eski manba gʻor eski gʻorning ostida, choʻkkan erozion bazasining yangi qatlamida ochiladi. Eski yuqori kirish esa qolgan karsrt‑breccsa bilan yopiladi. Remete‑szurdokning chap tomon devorida joylashgan tashlab ketilgan manba gʻorlar bu jarayonning chiroyli misollaridir. Ushbu gʻorlarning erozion bazasi, gʻorning daryosi boʻlib, uning tushishi natijasida szurdok hosil boʻlgan. Szurdok‑gʻor daryosining eski, boʻlim‑belgisi‑oʻzgarmasidan oldingi balandligini yuqori qatlam gʻorlari koʻrsatadi.

1942‑yilda nashr etilgan, Budapest tarixı nomli kitobda Tompa Ferenc tomonidan yozilgan bobda Romer Flórisdan keyin Nagy Géza ham Remetemária togʻ gʻoridan qattiq kulolchalar chiqqanligini, ularning ehtimoliy ravishda silliq tosh davridan kelib chiqqanligini eslatadi. 1948‑yilda Gábori Miklós Remete‑völgyi Yuqori‑gʻorda sayohat qilgan. Leél‑Őssy Sándor, Magyar Hidrológiai Társaság 1949‑yil 9‑mart kuni boʻlib oʻtgan yigʻilishida bir maʼruza berdi. Maʼruzasi mavzusi “Yetti‑teshik” edi. Maʼruzada Remete‑szurdokning boshqa gʻorlari ham tilga olingan. Leél‑Őssy Sándor, jamiyatning 1949‑yil 9‑novabrda boʻlib oʻtgan maxsus yigʻilishida bir maʼruza berdi, unda Remete‑szurdok gʻorlarini taqdim etdi.

A Hidrológiai Közlöny 1950‑yilgi jildining 3‑4‑sonida Leél‑Őssy Sándor tomonidan 1949‑yil 9‑martda berilgan maʼruza matni nashr etilgan. Nashr nomi A remetehegyi Hétlyuk‑zsomboly. Tadqiqotda Remete‑hegy hozirda baland joylashgan, lekin allaqachon qurib, yoʻqolib ketayotgan manba gʻorlari pliotsen va oʻpleistotsen davrida paydo boʻlganligi haqida soʻz boradi. (Hét‑lyuk ostidagi gʻora, Remete‑hegyi‑kőfülke va yana bir necha kichik yarim qolgan, shuningdek, yoriq gʻorlar, hamda manba boʻshligʻi.) Shundan soʻng, yosh tektonik koʻtarilish va erozion bazaning iqlimiy kelib chiqishi tufayli Remete‑hegy karst suv sathlari pastga tushdi va qurib qolgan gʻorlar yoʻqola boshladi.