Sofi Hamid Shrine

Sofi Hamid turbasi — Bokinining Qorodag tumani, Sangachal qishlogʻida, Miʼakik hududida joylashgan.

Sofi Hamid piri

Sofi Hamid piri Sangachal va Umbak qishloqlari orasidagi kichik togʻlar bilan atroflangan hududda joylashgan.

Hummat qoʻynchilik, Hamid esa davechilik bilan shugʻullangan. Oʻz sufi hayot tarzi bilan katta maʼrifat egasi sifatida mashhur boʻlgan Hamid butun mavjudligi bilan sufizmning targʻibotchilaridan boʻlgan. Mahalliy aholining aytishicha, Sofi Hamid Arabistondan kelgan. U oʻz muridlariga vasiyat qilgan: uni davening yotadigan joyida dafn etsinlar. Muridlar uning vasiyatiga rioya qilishadi va tez orada bu maqbara pirga aylanadi. Maqbara ustidagi tosh qamrab olingan hududda abadiylik ramzi boʻlgan oq dave haykali unga ishonch keltirganlarning muhabbat ifodasi hisoblanadi. Sofi Hamid pirini mashhur qilgan belgilaridan biri atrofdagi qabristondagi rang‑bargli maqbara toshlaridir. Dunyo boʻyicha balki oʻxshashlari yoʻq bu maqbara toshlari oʻz shakli, naqshi va ranglari bilan “sirli xazina” timsolidir.

Turba haqida

Koʻzdan‑koʻngildan uzoq bu ziyoratgaha‑Sofi Hamid turbasiga yuz tutganlar orasida koʻpligi ona boʻlish orzusi bilan yashovchi ayollar tashkil etadi. Iymonga koʻra, bu joyga panoh topgan odamlar bir oz pastda tafsilotlari bilan tushuntirilgan ritualni yanada samaraliroq olish uchun uni 3 marta bajarishlari kerak.

Rivoʻyatga koʻra, Sofi Hamid XIV asrda bu mintaqaga molla sifatida kelgan bir arab taciri boʻlgan. Oʻlimi yaqinlashayotganini anglaganda, safar doʻstlaridan uni uning tuya turadigan joyida dafn qilishlarini soʻraydi. Doʻstlari Sofi Hamidning vasiyatini bajaradilar. Aytilishicha, hozirda ziyoratgohning hovlisining oʻrtasida qaror tutgan oq tuy haykali shu tacirning tuya turadigan joyida qoʻyilgan. Qiziqarli tomoni, oʻsha paytda tuya tizza ustida qanday turgan boʻlsa, haykal ham shu shaklda toshdan yasalgan. Bugungi kunga qadar “oq tuya” atrofida baʼzi eʼtiqod va odatlar shakllangan.

Eʼtiqodga koʻra, tizza ustida egilgan “oq tuya” bilan yer orasidagi juda qisqa masofani kesib oʻta olgan inson oʻz orzusiga erishadi. Koʻrinib turibdi, shu sababli uzoq yillar davomida ziyoratchilar oqim-oqim koʻp boʻlishiga qarshi turmagan haykal ostidagi marmar qoplamali qat biroz pastga tushgan.

Ziyoratgoh tuzilishi jihatidan sodda. Baland oq devorlar bilan oʻralgan bu pirga kirish uchun kichik temir eshik qoʻyilgan. Umuman olganda, ziyoratgoh Sofi Hamidning dafn qilingan turbi va oq tuya haykali iborat.

Eʼtiqodga koʻra, avval tuya, keyin esa Sofi Hamidning qabri ziyorat qilinadi. Qabr hovlisning bosh tomonida, kichik va sodda uyga oʻxshash turbada joylashgan. Sofi Hamidning kimligi haqida hech qanday ishonchli maʼlumot yoʻq.

Aytilishicha, avval Sofi Hamidning qabrida turba boʻlmagan. Turba XVIII asrda qurilgan. Sofi Hamid Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Kabinetining 2 avgust 2001‑yil tarixli qarori bilan mamlakat ahamiyatli tarix va madaniyat yodgorligi sifatida himoya qilinadi.