Zöld Cave

Zöld-gʻorongi Vengriya mamlakatining alohida himoya ostidagi gʻorongilaridan biridir. Duna–Ipoly Milliy Bogʻ hududida joylashgan. Arxeologik nuqtai nazardan muhim gʻorongidir. Tosh devori davri, bronza davri, rim davri, xalq koʻchishi davri, Árpád davri va kelt davri topilmalar, shuningdek inson suyaklari ham unda topilgan.

Tavsifi

Nagy-Kevély K‑i qiyalik tomonida, oʻrmon ichida, choʻqqidan sharq‑sharqga taxminan 380 m masofada gʻorongining ikki kirish joyi joylashgan, ular taxminan 10 m masofada bir‑biri bilan joylashgan. Pastki kirish yashil chiziqli turistik yoʻldan taxminan 40 m, 20 m balandlikda joylashgan. Gʻorongining joyi turistik xaritalarda gʻorong nomi koʻrsatilgan holda belgilangan. Kristály‑gʻorongi, uning bir nomi Zöld‑gʻorongi yonidagi boʻshliq boʻlgan, taxminan 100 m masofada joylashgan tark etilgan tosh qazib olish joyida ochiladi.

Pastki, boʻlinib, egri, gorizontal oʻq yoʻnalishidagi kirish besh metr kenglikda va uch metr balandlikda. Yuqori, tabiiy, vertikal oʻq yoʻnalishidagi kirish bir metr kenglikda va yarim metr balandlikda. Qalin patli oq toʻldirilgan oʻrta trias davri dachstein kiremitida hosil boʻlgan. Suvli kelib chiqishi, hozirda allaqachon faol boʻlmagan, karsrt suv sathidan past eriydigan, vayron boʻlayotgan, keng oʻtish gʻorongidir. Yuqori kirish qulash natijasida paydo boʻlgan. Uning fazo shakli oddiy. Gʻumbazli quloq, gʻumbazli boshlar, barmoqlik teshiklar, qadimgi qoldiqlar, qadimiy karsrt yotqizilgan qatlam, kaltsiyli qatlam, tomchil toshlar, tomchil tosh oqimi va kichik oʻlchamli vertikal tomchil toshlar koʻrinadi. Qayta oʻrganilgan tomchil toshlar va kristallashgan noʻxat toshlari ham yoʻllarida topiladi. Gʻorongning gorizontal kengligi 19 m. Chegarasiz, gʻorong yoʻli asosiy jihoz bilan yuriladigan gʻorong ruxsatsiz koʻrish mumkin.

Arxeologik qazilma identifikatsiya raqami 32539. 2001‑yil va 2002‑yilgi qazilmalarda toʻldirishida tosh asriga oid, Ludanice guruhi bilan tasniflanadigan idish parchalari, bir tosh asri obsidian pichoq parchalari, bronza asri, Vatya madaniyatiga mansub idish yon tomonlari, rim asri, 13‑asr va kech oʻrta asr keramika, shuningdek bir kelt, qoʻpqoʻli, temir nayza uchlari topildi. Bir qadimgi yoki rim asriga oid, nomaʼlum maqsadli bronza plastinka ham yigʻildi. Bir‑ikki idish yon tomoni parchalari, ehtimol, xalq koʻchishi davriga oid, bir xoch belgilangan, kulrang parcha 13‑asr, bir necha yon tomoni parchalari Arpad davri, 10‑asr yoki 11‑asrga tegishli boʻlishi mumkin. Olov izlari topilmadi. Ludanice guruhiga mansub topilmalar orasida bir oz shikastlangan baltacha, bir limnokvarcit pichoq, deyarli toʻliq, kupikli stakan va bir necha toʻkilgan tosh asbob parchalari bor edi. Arxeologik topilmalarni Repiszky Tamás oʻrganib chiqqan.

Suyak topilmalarni Kordos László belgilagan. Nisbatan koʻp sonli inson suyaklari va katta hajmdagi uy hayvonlari suyaklari topildi. Baʼzi hayvon suyaklarida kesish izlari kuzatildi. Topilgan suyaklar orasida jigarrang ayiq, sigir, kul, uy choʻchqasi, qoʻy (yoki echki), ot, uy mushugi, dala qushoq, boʻri, tülki, katta boʻri, qurbaqa, qush, katta qanotli yarimqush, kichik qanotli yarimqush va uzun qanotli yarimqush suyaklari bor edi.

Ismi yuqori kirish tomonidagi devorlarida oʻrnatilgan lishlar tufayli kelgan. 1958‑yilda birinchi marta Zöld-barlang deb nomlangan bu gʻor adabiyotda, Leél‑Őssy Sándor nashrida paydo boʻlgan. Gʻor adabiyotda Zöld barlang (Thuróczy 1964), Zöldbarlang (Mezei, Páli 1955), Zöldlyuk‑barlang (Bertalan 1976) va Zöldlyuk barlang (Kordos 1970) nomlari bilan ham uchraydi.

Tadqiqot tarixi

Schőnviszky László 1930‑yillarda gʻorning ostidagi turist yoʻli yonida gʻorga olib boruvchi yoʻlni, oʻsha paytda u yerda turgan yogʻoch tayogʻida belgilagan. Gʻor Ézsiás György tomonidan tayyorlangan holat tasviriy qoʻlyozmasiga koʻra, Schőnviszky László 1937‑yilda chop etgan tadqiqotida tilga olingan, lekin nashrda (Turisták Lapja 151‑betda) ehtimol Gyopáros‑gʻorga ishora qilgan. 1955‑yilda chop etilgan Pilis yoʻriqnoma nomli kitobda shunday yozilgan: Nagy‑Kevély sharqiy yamolining yon yoʻli yaqinida gʻor joylashgan, uning boʻshliqlaridagi yashil lish qoplamalari sababli Zöldbarlang deb ataladi.

1958‑yilda paydo boʻlgan, Leél‑Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda, Nagy‑Kevély togʻining sharqiy tomonida, asosiy choʻqqidan KÉK‑ga taxminan 380 m, taxminan 350 m balandlikda joylashgan Zöld‑gʻor joy olganligi aytilgan. Budakalászga olib boruvchi yashil belgilangan turistik yoʻl yonida, yoʻldan taxminan 40 m balandroq, katta ochiq joydan K‑ga taxminan 20 m masofada ikki kirishli gʻor joylashgan. Asosiy kirish ostidagi kichik kupola xonasi bundan tashqari, gʻorning yoʻllari juda tor. Dachstein kreta jinsida hosil boʻlgan va taxminan 20–30 m uzunlikdagi gʻor suvli erkin shaklda, bu kupola xonasining shar teshiklari bilan tasdiqlanadi. Gʻor nomi, gʻor kirish devorlaridagi yashil rangli koʻp yosillik tufayli berilgan. Tadqiqotga Kevély togʻ massivi koʻrsatilgan xarita chizigʻi qoʻshilgan. Xarita chizigʻida Zöld‑gʻorning geografik joylashuvi koʻrsatilgan. Rasmda va matnda 12‑son bilan gʻor belgilangan.

1964‑yilda nashr etilgan, Az országos kék‑túra útvonala mentén című könyvga koʻra Kevély‑togʻ guruhida, Nagy‑Kevély sharqiy tomonida, taxminan 380 m balandlikda Zöld‑gʻor oʻrganadi, bu nom kirish devorini qoplagan yashil rangli moʻsliklar tufayli berilgan. Zöld‑gʻor 1965‑yilda Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoport tadqiqot hududiga kirgan. Oʻsha yili guruh aʼzolari unda sayohat qilishgan. Kordos László va Pék Péter 1967‑yilda gʻorni oʻlchashgan, keyin oʻlchash maʼlumotlari asosida gʻorning asosiy reja xaritasi, 2 ta uzunlik‑kesim xaritasi, proyeksiya uzunlik‑kesim xaritasi va 8 ta kesim xaritasi tayyorlangan. Xaritalarni Kordos László tahrir qilgan va chizgan. Szabó József Geológiai Technikum Barlangkutató Csoport 1967‑yilgi hisobotiga koʻra guruh 1967‑yilda, poligon boʻylab, osilgan kompas va fokiv yordamida gʻorni oʻlchashgan, bu ularning bir ish joyidagi karst obyekti hisoblanadi.