Venetian Palace

Venedik Sarayı (İtalyanca: Palazzo di Venezia, Türkçə: Venedik Sarayı) İstanbul, Türkiyənin Beyoğlu (əvvəllər Pera) məhəlləsində yerləşən tarixi əmlakdır. 16-cı əsrin əvvəllərindən 1923-cü ilə qədər Osmanlı İmperiyasında Venedik Respublikası, Fransız İmperiyası, Avstriya İmperiyası və İtaliya Krallığının səfirliklərinin məkanı olmuşdur. 1922-ci ildə Sultanlığın ləğv edilməsindən və 1923-cü ildə İtaliya səfirliyinin yeni Türkiyə paytaxtı Ankara’ya köçürülməsindən sonra Venedik Sarayı İstanbulda İtaliya Baş Konsulluğu kimi xidmət göstərmiş, həmçinin səfirin şəhərdə olduğu zaman yaşayış yeri olmuşdur.

Bina yanğınlar və təmir ehtiyacları səbəbindən təkrar-təkrar dəyişdirilmiş, hazırkı quruluş əsasən 1910-cu illərdəki yenidənqurmadan qaynaqlanır. Böyük ətraf əmlak həmçinin 1880-ci illərdə Avstriya-Macarıstan tərəfindən yaradılan İtalyan məktəbi və ya Liceo Italiano di Istanbul-u da yerləşdirir.

Ad

Əmlaka davamlı olaraq Venedik Sarayı və ya Fransızcadan geniş istifadə olunan Palais de Venise adı verilmişdir. Bu ad Venedik Respublikasının 1797-ci ildə süqutundan sonra da saxlanılmış və girişində Habsburq monarxiyası dövründə də Müqəddəs Markın Aslanının təsviri yerləşdirilmişdir.

Tarix

1453-cü ildə Konstantinopolun düşməsindən əvvəl, 13-cü əsrdə podestası vasitəsilə şəhəri effektiv şəkildə idarə edən Venedik icması əsasən hazırkı Eminönü məhəlləsində yerləşirdi. 18 aprel 1454-cü ildə Venediklilər Mehmed II ilə bir sülh müqaviləsi (ahidnâme) bağlayaraq fəth olunmuş şəhərdə daimi yaşayış təmin etdilər, lakin sultan onların lideri, Konstantinopol bailosu, Bizans dövründə istifadə etdikləri məkanı saxlamağa icazə vermədi. Bunun yerinə bailo əvvəlcə Ancona ticarətçilərinə məxsus, hazırkı Yeni Məscidin yaxınlığında, Müqəddəs Stefan adına kilsənin yanında bir ev icarəyə götürdü.

Sonrakı onilliklərdə ardıcıl bailolar getdikcə daha çox Qızıl Boynuzun digər tərəfində, Pera’da yaşamağı seçdilər və 1499–1503-cü illərin müharibəsi zamanı Müqəddəs Stefan kilsəsinin yaxınlığındakı məskənlərindən qovulmuşdan sonra bunu daimi şəkildə etdilər. XVI əsrin əvvəllərində onlar Vigne di Pera (az. “Pera bağları”) adlanan və Salvago ailəsinə məxsus olan, hələ də Venedik Sarayının dayandığı əmlakda məskunlaşdılar. Bu erkən dövrdən etibarən əmlakda bir kapell də yerləşirdi, bu kapell Pera‑nın əsas küçəsindən (indi İstiklal Küçəsi) dik bir küçə vasitəsilə əlçatan idi. 1551-ci ildən etibarən bailonun rezidensiyasında şərq dilləri üçün bir dil məktəbi də fəaliyyət göstərirdi, bu məktəb yaxşı doğulmuş gənc Venediklilərin dragoman kimi təlimi üçün istifadə olunurdu və bir neçə digər dövlət üçün nümunə oldu.

1676-cı ildə Levantine Testa ailəsi əmlakı Salvago‑lardan əldə etdi. Venedik Respublikası uzun müddət öz kompleksini satın almağa tərəddüd edirdi, çünki müsadirə olunmaqdan qorxurdu, lakin nəhayət 1746-cı ildə Testalardan satın aldı. Bailo Paolo Renier 1772-ci ildə geniş təmir işlərinə sərmayə qoydu, sonra yanvar 1774‑də yanğın baş verdikdən sonra onun varisi Andrea Memmo 1782-ci ildə tamamlanan genişmiqyaslı yenidənqurma işlərini həyata keçirdi. O dövrdə yenidənqurulmuş Venedik Sarayı Konstantinopolun ən lüks əmlakları arasında idi.

Venedik Respublikası və 1797-ci ildə Campo Formio Müqaviləsi süqutundan sonra Habsburq monarxiyası Romadakı Palazzo Venezia-nı ələ keçirdi, lakin Konstantinopoldakı Venedik Sarayının mülkiyyəti fransız səfiri ilə Osmanlı İmperiyasına Avstriya imperatorluq elçisinin, internuncio adlandırılan, arasında mübahisəli idi. 1781-ci ildən etibarən ikincisi Trinitarianların yerli konventində yaşayırdı, bu konvent 1783-cü ildə Avstriya tərəfindən həmin nizamın ləğv edilməsindən sonra Palais d'Allemagne adını almışdı. Mübahisə 1798-ci ilin sentyabrında fransız-ottoman diplomatik əlaqələrinin dayandırılması ilə həll olundu, çünki fransızlar Misiri işğal etmişdilər. Qısa müddət sonra, 13 mart 1799-cu ildə, Palais d'Allemagne yanğınla məhv edildi və internuncio Venedik Sarayına köçdü. Pressburq Sülhü (1805) şərtlərinə görə, Venedik fransız hakimiyyəti altına keçdi və fransız səfiri 1806-cı ildə sarayı öz yaşayış yeri kimi ələ keçirdi, çünki yaxınlıqdakı Palais de France 1798-ci ildə müsadirə olunmuş və o vaxtdan Britaniya səfiri tərəfindən istifadə olunurdu. Internuncio Ignaz von Stürmer beləliklə, əvvəlki Venedik Sarayının sahibi olan eyni ailənin bir üzvü Bartolomeo di Testa-nın katibinin evinə köçdü. Bu bina 18 iyun 1811-ci ildə yanğınla məhv oldu və Stürmer daha sonra Palais de Hollande‑i icarəyə götürdü, bu, Niderland Respublikasına məxsus olan və Napoleon 1810-cu ildə Hollandiya Krallığını annexiya etdikdən sonra fransız mülkiyyətinə keçmiş əmlak idi. Avstriyanın Palais de Hollande‑i fransızlardan almağa çalışmaları oktyabr 1813‑də Leipzig Döyüşü ilə kəsildi. 1815-ci ildə Vyana Konqresi sonunda Palais de Hollande‑i yeni yaradılmış Niderland Krallığına verdi, Avstriya İmperiyası isə Venedik Sarayını internuncio‑su üçün bərpa etdi.

1853-cü ildə Internuncio Karl Ludwig von Bruck, sarayın yenidən dizaynını Fossati qardaşlardan sifariş etdi və əlavə işlər 1863-cü ildə memar Domenico Pulgher tərəfindən yönəldildi. 1866-cı ildə Üçüncü İtaliya Müstəqillik Müharibəsi Venesiyanın yeni İtaliya Krallığına daxil edilməsinə səbəb oldu, lakin Cormons atəşkəsindən sonra diplomatik tənzimləmələr Avstriyaya Konstantinopoldakı Venesiya Sarayının və Romadakı sarayın mülkiyyətini saxlamağa imkan verdi. Növbəti il, Avstriya-Macarıstan Kompromisinin nəticəsi olaraq, yeni yaradılmış Avstriya-Macarıstanın elçisi rəsmi olaraq internuncio yerinə səfiri titulunu qəbul etdi.