Arboretum of Alcsút

Альчути дендрологиялық паркі табиғи қорық аймағы – көлемі шамамен 40 гектарды құрайтын, Вертеш тауының етегінде орналасқан табиғи қорғалатын аумақ. Ол елдегі ең құнды тірі ағаш коллекцияларының бірі болып саналады. Дендропарктің өзегін бұрынғы Йожеф палатин сарайының паркі құрайды. Альчутдобозға жақын орналасқан парк кіреберісі 2010 жылы шамамен 1 шақырымға әрі жылжытылды.

Тарихы

Йожеф палатин 1825 жылдан бастап осы жерге өсімдіктер отырғыза бастады. Шёнбруннан елге оралған бағбан Вильмош Ямбор ағылшын бау-бақшасының жобасын жасады. Бұған дейін бұл аумақ қой жайылымы ретінде пайдаланылған. Бақта бастапқыда небәрі үш ағаш болған, қазір бақта көрінетіннің бәрі жасанды түрде отырғызылған. Сонымен бірге бұл ел үшін бірегей өсімдік акклиматизациясының үлгісі. Бұрын Венгрияда белгісіз болған 300-ге жуық өсімдік түрі осында отырғызылды.

Өсімдік дүниесі

Дендропарк негізінен алып бойлы көне ағаштарымен танымал, дегенмен оның әдемі жоспарлануы, мұнда өсетін шетелдік экзотикалық ағаштар мен бұталар да ұмытылмас әсер қалдырады. Дендропарктің қылқан жапырақты ағаштар жинағы көптеген қызғылықты әрі сирек кездесетін түрлерді ұсынады – жергілікті түрлерден басқа алыс жерлерден әкелінген қызықты өсімдіктер де бар.

Виргиния арчасының (Juniperus virginiana) ең үлкен данасының діңгегінің айналымы 200 см-ге жетеді. Бұл ағаштан қарындаш жасайтындықтан, оны «қарындаш қарағайы» деп те атайды. Грек қарағайларының (Abies cephalonica) ең ірісінің діңгек диаметрі 280 см құрайды, сонымен қатар мұнда үлкен бальзам қарағайлары (Abies balsamea), сұр-күлгін түсті колорадо қарағайлары (Abies concolor), андалузия қарағайлары (Abies pinsapo) және нумидия қарағайы (Abies numidica) да өседі. Шыршалар арасында да қызғылықты түрлер кездеседі, мысалы жапон шыршасы (Picea polita) немесе күмістей жапырақты тікенекті шырша (Picea pungens). Қысқа инелі, Канададан шыққан гемлок қарағайының (Tsuga canadensis) бүршіктері айрықша ұсақ болады. Дугласия қарағайын (Pseudotsuga menziesii) уқаласаң, жағымды апельсин иісі шығады. Мұнда қос инелі, күңгірт жасыл қара қарағайдың (Pinus nigra) және кәдімгі қарағайдың (Pinus sylvestris) елдегі ең ірі даналары да бар: біріншісінің діңгек айналымы 275 см, екіншісінікі 345 см құрайды.

Дендропарктегі көлдің аралының ерекшелігі — солтүстік америкалық жапырақты батпақ кипарисі (Taxodium distichum), ол топырақтан жоғары қарай өсетін, «тыныс алу тамырлары» деп аталатын тамырлар түзеді – олар ағаш түбінен тіпті 15 метр қашықтықта да пайда болуы мүмкін. Дендропарк 2008 жылы сәндік көлді қалпына келтіруге арналған жобаға өтінім берді, оның барысында көл жағалауын нығайту, көл түбін тереңдету, лайлануды болдырмау және су сапасын жақсарту жұмыстары жүргізілді; бұл жұмыстарға 2009-2012 жылдар аралығында шамамен 200 миллион форинт бөлінді.

Дендропаркте туялардың (бұрынғы атауымен — «өмір ағаштары») бірнеше түрі өседі. Олардың ішіндегі ең қызғылықтысы — алып туя (Thuja plicata). Оның жақсы дамыған бір данасының діңгек айналымы 230 см-ге жетеді. Оның төменгі бұтақтары жерге еңкейіп, сол жерде тамыр жайып, «балапан» өркендер өсірген. Сондай-ақ мұнда қытай тектес гинкго (Ginkgo biloba), мәңгі жасыл алып секвойя (Sequoia gigantea), жапырақты ағаштардың ішінен ірі кәдімгі шынар, платан (үйеңкі жапырақты платан, Platanus acerifolia) және түрік жаңғағы (Corilus colurna) өседі – соңғысының діңгек айналымы 300 см-ге жететін данасы да бар. Мұнда сондай-ақ көптеген жөке, қайың, шамшат және емен ағаштары, мысалы сирек кездесетін венгр еменінің (Quercus frainetto) түрі де өседі.