Násznép Cave

Násznép-gʻorasi Vengriyada alohida himoyalangan gʻoralar qatorida joylashgan. U Duna–Ipoly Milliy Parkida joylashgan Naszály togʻida joylashgan. Cserhát togʻlarining toʻrtinchi eng uzun gʻorasi. Bu togʻning eng qadimiy maʼlum gʻorasi va shu sababli togʻning eng mashhur gʻorasi.

Tavsifi

Naszályning shimoli‑sharqiy, qiyalik tomonida, choʻqqidan sharqga taxminan 1200 metrda, oʻrmon ichida, tark etilgan Csurgó‑bánya nomli togʻ koni yonida, vertikal tosh devorida kirish joyi joylashgan. Bu togʻ eng mashhur, sayyohlar tomonidan eng koʻp tashrif buyuriladigan gʻorasi. Kirishga Országos Kéktúra koʻk chiziq belgisidan chiqadigan, koʻk gʻora belgili (Ω) sayyoh yoʻli olib boradi.

Triász davrining dachstein kreta jinsida shakllangan, eski, faol boʻlmagan, senevli manba gʻorasi, u ehtimol qadimda katta faoliyat bilan ishlagan. Uchta katta va bir qancha kichik xonadan iborat. Birinchi xona keng, 13 metr uzunlikda va uch metr balandlikda boʻlgan kirishdan toʻgʻridan‑toʻgʻri keyin joylashgan, 15 metr uzunlikda, 15 metr kenglikda va nisbatan quruq. Xonaning tagini qalin qoldiq va gʻoraviy kelib chiqishi boʻlgan loy qopladi. Ikkinchi, katta hajmdagi, 8×10 metr oʻlchamli xona tagini qalin guano qatlam qopladi. Uchinchi xonaning shiftida joylashgan, yuqoriga koʻtarilgan, konus shaklidagi gumbustlarga oʻxshash tuzilmalar tugaydi. Gʻora devorlarida boshqa joylarda ham gumbustli shakllar keng tarqalgan.

Kichik va katta tomondagi yoʻllar qizil qum va qoldiq bilan toʻldirilgan oxirgi nuqtalarda yopiladi. Gʻorening eng oxirgi boʻlimi ikki tomonga boʻlinadi. Oʻng tomondagi oxirgi nuqta bir tomchilashgan, eski daryo botqogʻining tasvirini koʻrsatadi, bu yerda bir dyuymlik teshik orqali davom etishini taxmin qiluvchi katta boʻshliqka kirish, ichkariga kirish mumkin. Chap tomondagi, koʻtariluvchi oxirgi nuqtani qum toshi tashkil etadi, u bir-biriga tomchilashgan. Bu yerda his qilinadigan shamolning yuzaki kelib chiqishi rad etilmaydi. Qishda yarasalar sevimli yashirin joyi. Hozirda ichki boʻlimlarga olib boruvchi qism yopiq. Duna–Ipoly Milliy Bogʻi Boshqarmasi ruxsati bilan yopiq qismlarni koʻrish mumkin. Gʻor yoʻllari asosiy jihoz bilan yurish mumkin. Sentyabr 1‑dan aprel 30‑gacha qishki uxlash holatidagi yarasalar sababli tashrif buyurish mumkin emas.

Ismini eski hikoyalar tufayli olgan. Bir hikoyaga koʻra, tatarlar, boshqa hikoyaga koʻra, yaqinidagi Kosdan qoʻzgʻalgan turklar tomonidan quvgʻon qilinib, nikoh xalqı gʻoraga qochgan. Dushmanga chiroyli kelin kerak edi. Boshqa bir hikoya shundan iboratki, bir yirik yer egasining oʻgʻli bir qaramogʻliq qizga oshiq boʻlgan, lekin oʻgʻlining otasi nikohni rad etgan va shu sababli oʻgʻli va qiz gʻoraga qochib, u yerda turmushga chiqqan. Bu hikoyalar atrofda yashovchilar topgan, koʻp boʻsh idish parchalari tufayli paydo boʻlgan, ilgari gʻorda topilgan.

Cserhátning maxsus himoyalangan gʻoralarining nomlari “N” harfi bilan boshlanadi, Naszályi‑suv ichish gʻorasi, Nézsai‑suv ichish gʻorasi va Nincskegyelem‑akna gʻorasi. Cserhátning eng qadimgi va mashhur gʻorasi, Násznép‑gʻorasi nomi ham “N” harfi bilan boshlanadi.

Barcha matnlarda bu gʻor Nászné-lyuka (Pápa 1943), Násznép gʻori (Polgárdy 1941), Násznép-gʻori (Bekey 1931), Násznép gʻori (Bekey 1931) va Násznép-lyuka nomlari bilan uchraydi. 1913‑yilda Násznép-gʻori deb birinchi marta Kadić Ottokár nashrida keltirilgan.

Tadqiqot tarixi

Katta kirish oʻlchami tufayli qadimgi davrlarda ham maʼlum boʻlgan. Xazina izlovchilar bir necha marta unda qazishgan, chunki 18‑asrda bu hududda faoliyat yuritgan, mashhur Ilcsik va Jánosik qaroqchilar oʻz xazinalarini shu gʻorga yashirishgan deb oʻylashgan. Ehtimol, bu gʻor Fényes Elek 1851‑yilda nashr etgan kitobida tasvirlangan. Tavsifga koʻra, Naszály togʻining tepasida joylashgan gʻor, undan suv manbai chiqadi. 1859‑yilda nashr etilgan “Rege kunyhója” nomli kitobda Násznép-lyuk yoki “maʼbadga aylangan gʻor” sarlavhasi ostida gʻor haqida maʼlumot berilgan.

Gʻorda, 1912‑yilda Majer István boshchiligida, Csáky Károly qoʻllab‑quvvatlashi va Bekey Imre Gábor taklifiga binoan, 1910‑yillar oxirida qazishmalar olib borilgan, bu haqda Kadić Ottokár xabar bergan. Sinov qazishmalari davomida birinchi zalda qadimgi hayvonlarning suyaklari, shuningdek, tosh asriga oid va bronza davriga oid idish boʻlaklari topilgan. Váci Muzeyiga topshirilgan topilmalar yoʻqolgan, shuning uchun yoshni aniqlash imkoni yoʻq. “Turisták Lapja” 1921‑yil nashrida Kadić Ottokár Naszály togʻining K‑tomoni, poytaxt atrofidagi gʻor tadqiqoti haqida 1919‑yilgi “Barlang tadqiqoti”da xabar berganligi eʼlon qilingan.

Turisták Lapja 1931‑yil jildida chiqqan, Bekey Imre Gábor tomonidan yozilgan maqolaga koʻra, Vác ustidagi Naszály togʻida joylashgan koʻp qatlamli va guano bilan toʻla gʻorani Bekey Imre Gábor taklifiga binoan dr. Mayer qazib chiqqan, lekin qazish ishlarining natijalari kam boʻlgan. 1931‑yilda nashr etilgan “Természetvédelem és a természeti emlékek” kitobida Naszály togʻining sharqiy tomonida ochilgan gʻorada oʻtkazilgan sinov qazish paytida alluvial humus qoplamasida yangi sutemizuvchilarning suyak qoldiqlari va gʻisht boʻlaklari topilganligi aytilgan. Uning ostidagi diluvial qatlamda topilmalar yoʻq edi. Gʻorani tadqiq qilishni Csáky Károlyning pul domeni imkoniyat yaratdi.

1932‑yilda nashr etilgan “Az Aggteleki cseppkőbarlang és környéke” kitobida, Cserhát togʻ tizmasining gʻoralari boʻlimida, Kosd chegarasida, Naszály togʻining gʻarbiy uchining sharqiy yamolida, Csurgó bánya nomli togʻ koni yonida, 510 m balandlikda Násznép‑gʻorasi kirish joyi joylashganligi haqida soʻz bor. Gʻora nisbatan katta tashqi, bir katta ichki va kichik orqa boʻshliqdan iborat. Qazish ishlarining natijalari kam boʻlgan. Taʼrif 2 ta nashr asosida yozilgan. Véghelyi Lajos 1932‑yilda gʻoradagi yarimqush fauna bilan shugʻullangan. 1932‑yilda nashr etilgan “Természetvédelem és a természeti emlékek” kitobida 1931‑yil nashri Násznép‑gʻorasi boʻlimi takrorlangan.