Keleti quarry No 4 Cave

Keleti-kőfejtő 4‑sonli gʻor Duna–Ipoly Milliy Parkidagi Budai Tabiatni Himoya Qorovligida, Budapesht III‑rayonida joylashgan gʻorlardan biridir.

Tavsifi

Budai termal karsrtning sharqiy qismida, Mátyás‑togʻning DK‑i, tark etilgan, ikki qavatli kőfejtőning yuqori qatlamida, É‑i tosh devorining oʻrtasida, 4‑5 m nisbiy balandlikda, masofadan ham koʻrinadigan, oval, taxminan 3 m keng, 1 m baland, tabiiy xususiyatli, lekin sunʼiy ochilgan, gorizontal oʻq yoʻnalishidagi, DK tomon ochilgan kirish joyi mavjud. Keleti‑kőfejtő 4‑sonli gʻor Keleti‑kőfejtő 3‑sonli gʻorning ostida, oʻng tomonga 4 m masofada ochiladi. Kirish atrofidagi yer koʻp joyda loyli, boʻshliqlikli.

Ust eosen krepostda, Szépvölgyi Krepost Formatsiyasida shakllangan. Qavat qatlamlari boʻylab chuqurdan chiqayotgan yer suvlari aralash korroziyasi tufayli hosil boʻlgan. Asosiy qismi ustli eritma shakllari bilan boʻlinadi. Juda koʻp qoldiq, nozik donali boʻshliq ikki tomoniga boʻlinadigan yoʻlakni toʻldiradi. Yoʻlaklar juda changli. Oson yuriladigan, yopilmagan gʻor erkin, gʻor yurish asosiy jihozlari bilan tashrif buyurilishi mumkin.

Keleti‑kőfejtő 4‑sonli gʻor adabiyotda 4‑sonli gʻor (Acheron 1993), 4‑sonli gʻor (Fehér, Fritz 1996), 4‑sonli gʻor (Kárpát 1984), 4‑sonli gʻor (Kárpát 1984), 4‑sonli gʻor (Kárpát 1984), 4‑sonli boʻshliq (Kárpát 1983), Keleti‑kőfejtő 3‑sonli gʻori (Leél‑Őssy 1995), Mátyás‑togʻning DK‑i kőfejtő 4‑sonli gʻori (Kárpát 1983) nomlari bilan ham ataladi. Ehtimol, Mátyás‑togʻning 4‑sonli tosh boʻshligi (Bertalan 1976) va Mátyás‑togʻning 4‑sonli tosh boʻshligi (Kordos 1984) nomlari Keleti‑kőfejtő 4‑sonli gʻorning nom variantlari hisoblanadi.

Tadqiqot tarixi

Yaqin atrofda yashovchi, qariyalar aytishicha, kőfejtőning asosiy qavatida koʻp boʻshliq boʻlgan, kőbanya faoliyatida boʻlganda. Yuqori kon ishxonasining devorida joylashgan koʻplab kichik gʻorlar va koʻplab gʻor koʻrsatkichlari, shakllanishi kő qazib olish katta gʻorni yoʻq qilganini yoki katta gʻorning yuqori qismiga zarar yetkazganini koʻrsatadi. Hozir koʻrinadigan gʻorlar shu katta gʻorning qolgan qoldiqlari. 1943‑yilgi Gʻorlar Dunyosidan maʼlumki, Bertalan Károly va Albert Béla, Budaning atrofidagi gʻorlarni tizimli ravishda oʻrganish doirasida, Mátyás‑togʻ va Kecske‑togʻ kőfejtőlarida joylashgan 14 kichik boʻshliqni tekshirishgan.

Az 1957. yilgi Geografik xabarda dunyoga kelgan, Leél-Őssy Sándor tomonidan yozilgan tadqiqotda Mátyás-tepadagi katta tosh qazishma boʻshliqlari, nummulitesli ohaktalarda shakllanganligi aytilgan. Tadqiqotda, Budapeşt togʻlaridagi gʻorlarning geografik joylashuvini koʻrsatadigan xaritada Mátyás-tepadagi katta tosh qazishma boʻshliqlarining geografik joylashuvi koʻrinadi. (Bu boʻshliqlar xaritada suvli kelib chiqishi boʻlgan gʻorlarga kiradi.) 1958‑yilda nashr etilgan “Budapeşt tabiat tasvirlari” kitobida Mátyás-tepa D‑ga qaragan katta tosh qazishma devorida suvli kelib chiqishi boʻlgan boʻshliqlar borligi yozilgan. 1961‑yilda Vitéz András va Pap Miklós tomonidan tahrirlangan “Budapeşt” kitobida Mátyás-tepa DK‑tomonidagi tosh qazishmada sayyohlar boʻshliqlarni koʻrishi mumkinligi, ular Mátyás-tepa gʻorga oʻxshash, lekin kichik oʻlchamli ekanligi aytilgan.

1963‑yilgi Karszt va Gʻor oʻrganish maʼlumotnomasida nashr etilgan hisobotda BEAC Gʻor oʻrganish guruhi 1962‑yilda Mátyás-tepa K‑tomonidagi tosh qazishni oʻrganilganligi aytilgan. Tosh qazishma tosh devorida bir necha teshik koʻrinadi, ulardan ikkitasi (hozirgi holatiga koʻra) gʻor deb atalishi mumkin. Ularning oʻrganilishi hali hech kim qilmagan. Láng Gábor geolog u boʻshliqlarni xaritaladi. Xos toʻp shaklidagi boʻshliqlar ularning suvli kelib chiqishini koʻrsatadi. Eng kattasining diametri taxminan 4 m. Barit‑gʻorni oʻrganishdan tashqari yana ikki joyda ham tadqiqot istiqbolli deb hisoblanadi.

1964‑yilgi Karszt‑ va Barlankutatish Maʼlumotnomasi shuni aytadiki, Budapesht III‑tumanida joylashgan Mátyás‑tepadagi, Duna tomoniga qaragan tosh qazilgichida, 1963‑yilda uzoqdan maʼlum boʻlgan gʻovak qoldiqlari topilgan. Gʻovak tizimi juda toʻla, u sharsharali gʻumboshli xonalar va gidrotermal yoriqlardan iborat. BEAC Tabiat sayohat boʻlimi Barlankutatish guruhi aʼzolari 1962‑yildan boshlab qazilgi bir necha nuqtasida izlanish ishlarini olib bormoqda. 1963‑yilda, taxminan 200 soat ishlash orqali bir necha joyda oldinga siljish mumkinligini koʻrdilar. Vaziyatni ijobiy deb hisoblashdi, lekin natijaga erishish uchun koʻp mehnat kerakligini aytishdi. 1964‑yilda qazilgi ishlarini davom ettirishni rejalashtirdilar. Joyning toshshunoslik va mineraloqiy tahlilini, hududning aniq oʻlchovini, balandlik belgilashini va xaritalashini boshladilar. Xarita tuzish ishlarini albatta bahorda yakunlashadi.

1966‑yilda nashr etilgan “Budai‑togʻlar yoʻl qoʻllanmasi” nomli kitobda shunday yozilgan: Mátyás‑tepadagi boshqa (DK‑i) tosh qazilgichida (Mátyás‑tepa‑barlag tosh qazilgichida emas) ham kichik barlag gʻovaklari mavjud. Bu tosh konida 9 ta gʻova tanilgan. 1972‑yilgi Karszt va Barlangda 1972‑yil 24‑aprel kuni (Budapesht Politsiya bosh qoʻmitasining soʻrovi bilan) topilmaganligi sababli, Barlang Qutqaruv Xizmati aʼzolari Mátyás‑tepaning sharqiy tosh qazilgichining gʻovaklarini tekshirishdi.

Az 1976‑yilda tugallangan, Magyarország barlangleltára nomli qoʻlyozmada keltirilgan, Mátyás‑hegy DK‑dagi tosh qazilmasida joylashgan gʻorlar orasida, ehtimol bu gʻor Mátyáshegyi 4‑chi tosh gʻor deb qisqacha tasvirlangan. Mátyáshegyi 4‑chi tosh gʻorning Budapest III‑rayonidagi DK‑dagi tosh qazilmasida, devorning tagidan 5‑6 m balandlikda, Mátyáshegyi 5‑chi tosh gʻordan K‑ga joylashgan kirish yoʻli. Tosh qazilmaning asosiy devorining eng sharqiy teshigʻi. Taxminan 20 m uzunlikdagi gʻor toshga tırmanish va qiyin yetib borish bilan erishilgan. Quruq, korroziyaviy kelib chiqishi boʻlgan, aragonit qoplamali va tavi sinli boʻlgan gʻor. Qoʻlyozmadagi gʻorga oid qism bir qoʻlyozma asosida yozilgan, lekin aytilgan qoʻlyozma endi mavjud emas. Vass Imre Gʻor Tadqiqot Guruhining 1978‑yilgi hisobotida guruh bir necha yildan beri Mátyás‑hegydagi K‑chi tosh qazilmasini tadqiq qilayotgani va xaritalasayotgani yozilgan. Tosh qazilmaning bir necha boʻshligʻini yosh guruh aʼzolari 1978‑yilda ochib, natijada 2‑3 m ga baʼzi boʻshliqlarni uzaytirgan, lekin muhim natijaga erisha olmaganlar. 1982‑yilda nashr etilgan, Budai‑hegyseg yoʻl qoʻllanmasi nomli nashrga koʻra, Mátyás‑hegy K‑chi tomonidagi tosh konida suvli kelib chiqishi boʻlgan kichik boʻshliqlar mavjud.